ترکیه و پ.ک.ک

صادق ملکی:درگیری ارتش ترکیه با پ.ک.ک از دهه 80 تاکنون بیش از سی هزار کشته در جبهه نظامیان، هزاران کشته از مردم عادی،‌ویرانی سه هزار روستا و میلیون‌ها آواره در این کشور بر جای گذاشته است.

ابعاد این درگیری‌ها در دهه 90 به اندازه‌ای بود که وقوع یک جنگ داخلی را در ترکیه تداعی می‌نمود. با وجود گسترده‌ بودن دامنه درگیری‌ها و با وجود اینکه موضوع پ.ک.ک جزو مهم‌ترین معضلات داخلی این کشور بوده است، برخورد نظامی نه تنها تاکنون موضوع پ.ک.ک را حل ننموده بلکه دامنه و ابعاد معضلات آن را در ترکیه وسیع‌تر و عمیق‌تر کرده است. در حالی که انتظار می‌رفت تحولاتی چون دستگیری عبد‌الله اوجالان و توافق با سوریه سبب کاهش و تا حدودی حل بحران کرد در ترکیه گردد، اما تحولات عراق و فضای باز سیاسی در ترکیه « که از جمله شروط اتحادیه اروپا می‌باشد» فارغ از فاز نظامی، برای پ.ک.ک سبب گشایش فضای سیاسی نیز گردیده است. در حال حاضر برخی از گروه‌ها و احزاب کرد در این کشور به طور تلویحی از اوجالان به عنوان رهبر خود نام برده و از پ.ک.ک حمایت می‌نمایند. این تحول در حالی رخ داده است که حکم اعدام اوجالان سال‌هاست صادر شده لیکن آنکارا با توجه به ملاحظات داخلی و خارجی امکان اجرای آن را ندارد.

واقعیت‌های حاکم بر تاریخ ترکیه نشان می‌دهد به علت اینکه جمهوری ترکیه از میان ویرانه‌های امپراتوری تجزیه شده عثمانی برخاسته است اندیشه تجزیه همواره در ذهنیت مقامات ترکیه جای خاصی داشته است. آتاتورک با رویکرد به ناسیونالیسم سعی نمود با دادن هویتی واحد به ترکیه از تجزیه احتمالی آن در آینده جلوگیری نماید. این رویکرد خود از عوامل تقویت ذهنیت تجزیه در اکراد ترکیه گردید زیرا در تعریف آتاتورک کرد‌های این کشور «ترک‌های کوهستان» نامیده شده و عملا هویت تاریخی آنان در ساختار سیاسی ـ اجتماعی این کشور نادیده گرفته شد. اگرچه ریشه اصلی شورش‌های کردی در ترکیه و دیگر کشور‌های منطقه را باید در نوستالژی اکراد در داشتن وطنی برای خویش، جست‌وجو نمود، اما با این وجود رویکرد ترک‌ها به پان ترکیسم بعد از جمهوریت از عوامل مهم شورش‌های کردی در این کشور بوده است.

به هر حال امروز، تحولات شمال عراق و تاسیس دولت فدرالی کرد با جایگاه حقوقی و پشتیبانی آمریکا، همانگونه که در نگاه کلی موجب خشنودی اکراد منطقه گردید، در ترکیه نیز تاثیرات عمیقی داشته و به شدت سبب نگرانی مقامات این کشور که سال‌هاست درگیر مساله کردها هستند، گردیده است. مخالفت ترکیه با قرار گرفتن کرکوک در منطقه تحت حاکمیت اکراد شمال عراق نیز از این زاویه قابل تحلیل است. از نگاه بسیاری از تحلیلگران محافل سیاسی و نظامی این تحول می‌‌تواند ضمن تقویت استقلال طلبی اکراد عراق تاثیرات خود را در بلند مدت بر اکراد ترکیه گذاشته و باتوجه به همگرایی اکراد با یکدیگر آنان را نیز با اکراد عراقی همراه نماید.

آنکارا خصوصا نظامیان ترک به تحولات شمال عراق از این منظر می‌نگرند. شاید صحیح‌تر این باشد که بگوییم در نگاهی کلان، پ.ک.ک نیز می‌تواند بهانه‌ای برای برخورد با روند تقویت دولت‌ فدرالی شمال عراق باشد زیرا حذف یا تضعیف این تشکیلات می‌تواند در جای خود به تضعیف پ.ک.ک نیز منجر گردد.