گامهای نخستین چین در به چالش کشاندن دلار

علیرضا قربانپور
هنوز از آن روزهایی که چینی ها دلار را «می جین» یا طلای آمریکایی می خواندند چندان نگذشته است، دوره ای که خرید دلار از بازار سیاه بهترین و ایمن ترین راه برای حفظ پس اندازهای فردی تلقی می شد. با این حال در ماه گذشته هنگامی که وزیر خزانه داری ایالات متحده در جمع دانشجویان دانشگاه پکینگ اعلام کرد که دارائیهای رسمی چین به دلار همچنان دست نخورده و با ارزش باقی مانده اند مورد ریشخند حضار قرار گرفت. این مهم خبر از یک واقعیت مهم می دهد: بی ارزش شدن دلار و یا به عبارتی به چالش کشیده شدن آن به عنوان ارز ذخیره جهانی. بر همین اساس بود که از قبل این پیش بینی مطرح بود که در نشست گروه 8 در شهر لاکوئیلای ایتالیا مقامات کشورهای روسیه، چین و هند خواهان پایان دادن به نقش برتر و مسلط دلار در نظام پولی بین المللی شوند و بر همین مبنا بود که رئیس جمهور روسیه نیز سیستم دلاری را ناقص و از کار افتاده توصیف کرد. در همین حال بانک خلق چین نیز درخواست گذشته خود درخرداد ماه دایر بر طرح یک ارز ذخیره جدید جهانی را بار دیگر تکرار کرد و اولین گام را نیز در این راه برداشت: معرفی یوآن چین به عنوان یک ارز جهانی. این اقدام چین هر چند به ناگهان تعجب بسیاری را برانگیخت ولی این نظریه را تقویت کرد که در تحولات ژئوپلیتیکی جهان و مرتبه بازیگران تغییرات عمیقی در حال رخ دادن است و بسیاری را به این مهم واقف نمود که بایستی نفوذ پکن را در نظام جدید بین المللی حداقل برای هزاره 21 به رسمیت شناخت.
اقتصاد قوی چین، آسیب پذیری کمتر این کشور در بحران فعلی در دنیا در مقایسه با سایر قدرتهای اقتصادی و کاهش ارزش دلار آمریکا را می توان از علل اصلی این اقدام مبتکرانه چین خواند. نگرانی چین از بابت اقدام احتمالی ایالات متحده در چاپ گسترده دلار برای مقابله با بحران مالی کنونی که از نظر پکن موجب از دست رفتن ارزش بیشتر دلار و سرمایه های ذخیره سایر کشورها می شود را می توان از دیگر عوامل محرک در این راستا دانست. چین برای مقابله با روند کنونی ساقط شدن بهای دلار به دو راهکار عمده متوسل شده است:
1- ترغیب جهان به قبول یک ارز جهانی جدید ؛
2- تشویق به استفاده جهانی از یوآن چین؛
به باور مقامات بانک مرکزی چین، استفاده از دلار به عنوان مبنای نظم مالی بین المللی باعث تشدید «عدم توازن جهانی» خواهد شد، لذا بایستی بجای دلار از یک ارز ذخیره جهانی (SDR) بجای دلار استفاده نمود. جالب آنجاست که بحث ارز ذخیره جهانی برای اولین بار در سال 1969 مطرح شد ولی هیچگاه به معنای حقیقی آن شکل واقعیت به خود نگرفت.
براساس دیدگاه مقامات چینی بایستی با توجه به بحران کنونی جهان و نقش رو به افول دلار بر حجم این ارز جدید جهانی افزود و نقش سایر ارزها بالاخص یوآن را افزایش داد. آنچه در حال حاضر پیشنهاد چین را قدرت و قوت بیشتری می بخشد، حمایت کشورهایی از قبیل برزیل، هند و روسیه از آن است. با توجه به اینکه نبایستی در آینده نزدیک منتظر قدرت گرفتن و رواج این ارز باشیم، گزینه آلترناتیو چین استفاده از یوآن در مالیه و تجارت بین المللی است که از پانزدهم تیرماه در مراکز مهم تجاری چین آغاز شد. در این راستا بانکهای خارجی قادر به خرید یا قرض گرفتن یوآن جهت استفاده از آن در امور مالی از جمله تجارت خواهند بود. بانک خلق چین همچنین بر اساس سیاست جدید خود توافقنامه هایی را با کشورهای آرژانتین، هونگ کنگ، بلاروس، اندونزی، مالزی و کره جنوبی به امضا رسانده است. به موجب این توافقات اگر این کشورها در تبادلات ارزی خارجی خود دچار کسری شوند می توانند برای واردات چین از ذخیره یوآن استفاده کنند. هرچند پیش بینی دقیق آینده دلار و یوآن با توجه به ناپایداری کنونی بازار سرمایه دشوار است، ولی پاره ای اقتصاددانان پیش بینی می کنند که تا سال 2012 تقریباً دو تریلیون دلار از تجارت سالانه با یوآن صورت بگیرد که به این ترتیب پول چین را در زمره یکی از سه ارز برتر تجارت جهانی در خواهد آورد. با در نظر گرفتن پیچیدگیهای اقتصادی چین (از جمله اینکه هنوز بخش قابل توجهی از ذخایر پکن به دلار است و نیز مازاد حساب جاری چین) می توان گفت هر چند در آینده نزدیک شاهد تبدیل شدن یوآن به ارز ذخیره جهانی نخواهیم بود ولی بر حجم استفاده از آن در تجارت جهانی به طرز فوق العاده ای افزوده خواهد شد و گامهای نهایی چین برای به چالش کشاندن دلار در نظام پولی و مالی دنیا تحقق خواهد یافت.