شتاب برای رسیدن به صفوف مقدم

در پیام های نوروزی رهبر معظم انقلاب که از سال 1369 خطاب به مردم و مسئولان کشور ایراد می شود، هر سال با نام و عنوانی مشخص گردیده است. این نام گذاری ها گاه با لحاظ مناسبت خاص آن سال و همچنین درک شرایط کشور همراه بوده است که نام گذاری سال 1379 به نام «رفتار علوی» که نخستین روزهای فروردین آن مصادف با عیدغدیر بود و یا نام گذاری سال1384 به «همبستگی ملی و مشارکت عمومی» که در آن انتخابات سرنوشت ساز ریاست جمهوری برپا گردید، از این گروه نام گذاری ها هستند.
اما در برخی سال های دیگر، نام گذاری ها بدون لحاظ مناسبتی خاص، تنها براساس درک شرایط و ضرورتی برخاسته از نیاز استراتژیک کشور بوده است که نام گذاری سال هایی چون انضباط اجتماعی و وجدان کاری، نهضت تولید علم، پاسخ گویی مسئولان، نهضت خدمت رسانی، نوآوری و شکوفایی و... از این گروه می باشد.
شناسه راهبردی نظام
از نگاه رهبر معظم انقلاب، نام گذاری هر سال، یک نوع هدف گذاری است که شناسه راهبردی نظام را در آن سال مشخص می سازد و دستگاه های اجرایی، قانون گذاری و قضایی با تدارک طرح ها، لوایح، آیین نامه ها و مقررات اداری باید در مسیر تدارک آن اهداف گام بردارند. از سوی دیگر رسانه ها و دستگاه های تبلیغی نیز وظیفه دارند با تبیین و تشریح ضرورت ها و نیازهای استراتژیک کشور، بستر مناسب را جهت تدوین الگویی جامع همراه با ضمانت های لازم را فراهم سازند.
به تعبیر دیگر، پیام های نوروزی مقام معظم رهبری که در نخستین لحظات حلول سال نو، خطاب به مردم و مسئولان کشور ایراد می شود، آیینه تمام نمایی از مطالبات فقیهی جامع الشرایط در روند اداره یک نظام اسلامی است. رهبر انقلاب به عنوان مسئول نظام اسلامی و به عنوان کانون و تبلور مطالبات مردم از نظام جمهوری اسلامی، وظیفه تبیین کارکردها و وظایف قوای سه گانه را برعهده دارد تا با ارتقای سطح کارآمدی نظام اسلامی، صحنه های پرشکوه حضور و پیوند مردم با حکومت را رقم بزند.
در حکومت اسلامی برخلاف نظام های الیگارشی که ارسطو در کتاب «سیاست» ویژگی های آن را حکومتی در خدمت اشراف، زمین داران و قدرتمندان زرسالار معرفی کرده، حکومتی است که وظیفه خدمت رسانی به عموم مردم و تمامی اقشار جامعه را برعهده دارد و اگر تاکیدی بر طبقه ای خاص چون مستضعفان و محرومان شده، به آن معنا است کسانی که توان احقاق حق خود را ندارند، حکومت در قبال تامین حقوق آنان، مسئولیت و وظیفه ای مضاعف دارد. بنابراین فلسفه ورود و نام گذاری سال های اخیر توسط مقام معظم رهبری، مقوله ای است حکومتی که حاکم اسلامی وظیفه طراحی، پیگیری و اجرای آن را برعهده دارد. در واقع رهبری نظام با نام گذاری سال ها، گفت وگویی میان خود و کارگزاران حکومت را در حضور مردم طراحی و اجرا می نمایند و با نامیدن سال هایی همچون رفتار علوی، انضباط اجتماعی و وجدان کاری، اتحاد ملی و انسجام اسلامی، نوآوری و شکوفایی، مطالبه خود را از کارگزاران نظام اسلامی در حضور مردم به عنوان شاهدانی امین و صادق، مطرح نموده و خواستار عملیاتی شدن آن می شود.
اما نام گذاری سال 1387 به نام «نوآوری و شکوفایی» نشان می دهد که از نگاه مقام معظم رهبری، نظام اسلامی از مرحله «مشق و تمرین و قلق گیری» عبور کرده و باید خود را آماده خیز نهایی که همانا ارائه چهره ای مقتدر، عطوف و کارآمد از نظام اسلامی و ایجاد و گسترش عدالت و تقسیم مکارم اخلاق است، بنماید.
بسترها و بایسته های نوآوری و شکوفایی
«نوآوری» یک پدیده فطری است که در زمره نیازها و آرمان های اصیل بشریت خداپرست، عدالت خواه و آزاده به حساب می آید. یکی از هنرهای کارگزاران و حاکمان در نظام اسلامی تبدیل این نیاز فطری به یک مطالبه عمومی و به منصه ظهور رساندن آن است. بنابراین باید بسترهای نوآوری و شکوفایی را مهیا ساخت که در این مجال کوتاه به برخی از آن موارد اشاراتی خواهیم داشت.
الف) احیای اعتماد به نفس ملی: یک ملت زمانی می تواند به نوآوری و ابتکار دست بزند که از اعتماد به نفس لازم برخوردار باشد. توانایی های خود را بشناسد و به آنها باور و اعتماد داشته باشد. باید روحیه اعتماد به نفس ملی را در کشور بالا برد تا زمینه نوآوری و شکوفایی ایجاد شود. «ما می توانیم» شعار نیست، بلکه یک اعتقاد است که در پناه آن و با اتکال به منبع لایزال الهی می توان به عزت و اقتدار ملی دست یافت.
ب) شجاعت و قدرت ریسک پذیری: شجاعت و قدرت ریسک پذیری از بایسته ها و لوازم نوآوری است.باید روحیه ریسک پذیری در کشور بالا برود. شجاعت علمی و قدرت نقد کردن و نه گفتن به تعاریف و روش های بیگانه در کشور بالا برود. نباید از قدم گذاشتن در میدان های بزرگ و جدید هراسید. به فرموده رهبر معظم انقلاب، نباید خیال کنیم که نسخه های اقتصادی غرب، آخرین حد دستاورد بشری است، نه، این هم یک نسخه ای است و دوره ای دارد و آن دوره طی می شود و فکر تازه و فکر نویی وارد میدان می شود.
ج) راه اندازی کرسی های تولید فکر و آزاداندیشی: نوآوری و شکوفایی در فضای علمی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی از تولید علم آغاز می شود و تولید علم به تولید نظریه و فکر وابستگی تام و تمام دارد. یکی از بایسته های تولید نظریه و فکر، راه اندازی کرسی های آزاداندیشی در حوزه های علمیه و دانشگاه های کشور است. این دو مرکز باید به عنوان قلب تپنده نوآوری و شکوفایی، طلایه دار نهضت تولید علم باشند. باید شادابی، نوگرایی و نوزایی را به این خاستگاه های تولید علم بازگرداند.
د) پرهیز از بخشی نگری: نوآوری نباید بخشی شود بلکه تمام ارکان جامعه اسلامی باید خود را در آن سهیم و شریک بدانند. نوآوری یک متولی خاص ندارد بلکه همه دستگاه ها و قوای کشور باید به میدان بیایند.
هـ) پایداری در نوآوری: نوآوری مربوط به زمان و برهه ای خاص نیست. خصیصه جامعه اسلامی مبتنی بر زایش و رویش است. اجتهاد در فقه اسلامی یعنی زایش ها و رویش های مستمر. لازمه اجتهاد و نوآوری ، توجه تام به ارزش ها، اصول، مصالح، منافع، نیازها و اقتضائات است و این توجه و التزام است که «اجتهاد» را متمایز از «بدعت های» فتنه برانگیز می نماید.
و) ضابطه مندبودن: نباید به نام آزاداندیشی و نوآوری، مرزهای حقیقت و فضیلت لگدکوب شود و مقدسات و آرمان های یک جامعه دستخوش تحقیر، تمسخر و هواهای نفسانی شود. نوآوری ها باید ضابطه مند و به دور از افسارگسیختگی باشد وگرنه نتیجه ای جز اضمحلال، فروپاشی و انحلال نخواهد داشت. استعمار فرانو برای تمام ارکان جامعه اعم از سیاست، اقتصاد، فرهنگ، هنر، ورزش و حیطه های علمی و آموزشی، نسخه های رنگینی پیچیده است و با قلب واقعیت ها، تعاریف جدیدی را ارائه می دهد. نباید اسیر خوش بینی ها و خوش باوری ها شد. تجربه دهه های اخیر نشان می دهد که دنیای غرب با برچسب نوآوری، نوزایی و دنیای مدرن و فرامدرن، درصدد القا و دیکته فرهنگ سلطه گر خود بوده است.
ز) بازنگری در تعریف ها و شاخص ها: ما نیازمند تعریف مجدد در واژگان و شاخص هایی هستیم که آبشخور آن فرهنگ غرب بوده است. باید تامل و تدبری جدی در واژگانی چون «توسعه»، «شاخص های توسعه یافتگی»، «جهانی شدن»، «حقوق بشر»، «دمکراسی»، «نظام لیبرال- دمکراسی»، «آزادی»، «حقوق زنان» و ... داشت. غرب نه مدینه فاضله است و نه انتهای راه نباید اسیر ارزش گذاری هایی شویم که سال ها است نسخه آن را دنیای غرب برای ما می پیچد. اگر رهبر معظم انقلاب وقوع انقلاب اسلامی را یکی از مهم ترین نوآوری های ملت ایران برمی شمارند دقیقا بدان علت است که این انقلاب نظم حاکم برجهان دو قطبی و سپس تک قطبی را برهم زده و طرحی نو در انداخته است. «ما می خواهیم کشورمان از همه جهات، از لحاظ علمی، از لحاظ اقتصادی، از لحاظ فناوری و از لحاظ سیاسی به پیشرفت برسد. می خواهیم کشور عادلانه و با عدالت اداره بشود، این مهم است، نه عدالت بدون پیشرفت مطلوب است و نه پیشرفت بدون عدالت» رهبر معظم انقلاب در این فراز و چند فراز دیگر از سخنان نوروزی شان، مقصود خویش از «نوآوری» را که همان «راه میان بر» به سوی هدف تعریف کرده اند، مطرح فرموده اند: «پیشرفت در همه عرصه ها در سایه عدالت» و اما به قول ایشان «ممکن است بعضی از صاحب نظران و به اصطلاح تئوریسین های اقتصادی بگویند، آقا نمی شود، اگر بخواهید به پیشرفت اقتصادی دست پیدا کنید ناچار باید فاصله طبقاتی را قبول کنید وبپذیرید! اینجا است که ما عرض می کنیم «نوآوری» ، نباید خیال کنیم که نسخه های اقتصادی غرب، آخرین حد دستاوردهای بشری است، نه، این هم یک نسخه ای است، دوره ای دارد. آن دوره طی می شود و فکر تازه و فکر نوینی به میدان وارد می شود. بگردید آن فکر نو را پیدا کنید.»
این نقطه دقیقا همان «گره»ای است که بعید نیست در نگاه اول «کور» به نظر برسد و کسانی با ساده گزینی از تلاش و تفکر برای «نوآوری» و گره گشایی از آن صرف نظر کنند و حال آن که هنر مسئولان، باز کردن گره ها و گشودن راه هایی است که بازنشدنی به نظر می رسند وگرنه، ادامه راه ها و روال ها و روال های دیربازده و درجا زدن پشت درهایی که بسته بودن آن را به ما تلقین کرده اند، نه فقط «هنر» نیست بلکه قافله را تا به حشر لنگ می گذارد.
سخن آخر
نوآوری یکی از مولفه های قدرت در عصر حاضر و شرط لازم شکوفایی است. توجه جدی به «زمان» خود یک نوآوری است. وقت کشی به بهانه نوآوری و تشکیل جلسات متعدد و طولانی و تنظیم صورت جلسات مفصل که اغلب زینت بخش زونکن ها و بایگانی ها و دبیرخانه ها می شود، یک انحراف در مسیر است. بیائیم از جمله سازی ها و شعارهای صرف بپرهیزیم و نوآوری را به یک عنصر فراگیر در تمام سطوح جامعه تبدیل نماییم. نوآوری باید تبدیل به یک مطالبه و فرهنگ عمومی شود. نوآوری می تواند و باید به یک باور عمومی تبدیل شود. پیوند میمون «نوآوری» و «ما می توانیم»، اهداف سند چشم انداز را آسان تر محقق خواهد ساخت و ایران را به کشوری توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه با هویت اسلامی و انقلابی، الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و موثر در روابط بین الملل تبدیل خواهد کرد.
نوآوری از نیاز سرچشمه می گیرد و این نیاز در آستانه ورود به دهه چهارم انقلاب، بیش از هر زمان دیگر احساس می شود. نباید فرصت ها را از دست داد چرا که خیلی زود دیر می شود و این دغدغه دیر شدن را می توان در بیانات نوروزی سکاندار نظام اسلامی احساس کرد:« باید شتاب و نوع حرکت مان را جوری تنظیم کنیم که بتوانیم به صفوف مقدم برسیم و اگر بخواهیم با همان سرعت و با همان شتابی که به طور متعارف ملت ها پیش می روند، حرکت کنیم باز در این مراحل عقب می مانیم. نظام جمهوری اسلامی ایران در آستانه ورود به دهه چهارم حیات پربرکت خود است که لازمه ورود به دهه چهارم، برطرف کردن کمبودها و حرکت با شتابی بیشتر از حد متعارف برای جبران عقب ماندگی های تاریخی و رسیدن به اهداف و آرمان های تعیین شده است.»