درآمدی بر حقوق اساسی

«قانون اساسی یکی از ثمرات عظیم، بلکه بزرگترین ثمره جمهوری اسلامی ایران است» این عبارت گوهربار امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه) است. اما سوال این است که جامعه ایران کنونی تا چه میزان از مفاد قانون اساسی آگاهی دارد؟ قانون اساسی که حقوق اساسی هر ملتی در آن منعکس است، دارای چه حق و حدودی برای شهروندان خود است؟
عدم آگاهی از حقوق اساسی درنظر گرفته شده در قانون اساسی و مبانی و الزامات آن از یک سو و کینه توزی دشمنان داخلی و خارجی نظام جمهوری اسلامی همواره این بستر را فراهم کرده است تا دشمنان عنود، قانون اساسی جمهوری اسلامی را ناتوان از تحقق حقوق اساسی شهروندی معرفی نمایند. در سال های اخیر برخی از محافل و گروه های سیاسی پا را فراتر گذاشته و خواهان تغییر قانون اساسی شده اند. این افراد قانون اساسی را در برابر اعلامیه جهانی حقوق بشر قرار داده و ضمن ناقص دانستن قانون اساسی و اذعان به برتری اعلامیه حقوق بشر غربی، پیشنهاد تبعیت از آن را ارائه داده اند. به نظر می رسد در چنین شرایط و فضاسازی بهترین روش مواجهه آشنایی با حقوق و تکالیف موجود در قانون اساسی است. به عبارت دیگر بالارفتن آگاهی ملت نسبت به حقوق اساسی و منابع و مبانی آن به صورت نگاه تطبیقی با قوانین و اسناد بین المللی و قوانین سایر کشورها بسترهای چنین تهاجمی را از میان خواهد برداشت. برای این منظور صبح صادق مصمم است که مطالعه تطبیقی درخصوص حقوق اساسی ایران با اسناد و قوانین حقوق بشری و قوانین برخی از کشورها را در اختیار خوانندگان خود قرار دهد.
سوالات اساسی که در این بحث پیگیری خواهد شد عبارت است از:
1- حقوق، حقوق اساسی و حقوق شهروندی به چه معنایی است و اساسا چه کسی حق دارد که در زندگی شهروندی برای افراد حق و حد تعیین نماید؟ به عبارت دیگر حقوق اساسی هر کشوری از چه منابعی به دست می آید؟
2- آیا سیستم های حقوقی کشورها برای تحقق حقوق اساسی و حقوق شهروندی، محدودیت هایی را هم مدنظر دارند یا خیر؟ این محدودیت ها از چه سنخی است؟ از این منظر آیا تفاوتی میان قانون اساسی ایران با سایر کشورها وجود دارد؟
3- حق آزادی (بیان، فکر و عقیده، سیاسی، انتخاب شغل و کسب، آزادی انتخاب محل اقامت و سایر آزادی های مربوط به فرق اسلامی اقلیت های دینی و مربوط به اقوام و...) در قانون اساسی چگونه دیده شده و نسبت به قوانین سایر کشورها چگونه ارزیابی می شود؟
4- حق برابری در قانون اساسی ایران در مقایسه با سایر کشورها یکی دیگر از محورهای مورد توجه در این بررسی است.
5- حق مشارکت به عنوان یکی دیگر از اساسی ترین حقوق سیاسی بشر در قانون اساسی ایران به چه معنا و ابعاد و حد و حدود آن چیست؟
6- حقوق فطری یا طبیعی با حقوق وضعی دارای چه تفاوتی است و قوانین نسبت به آنها چه حکمی دارد و...؟