نیازسنجی ضرورت نخست بسیج

مقوله «تعلیم و تربیت» بی تردید از مهمترین امور زندگی بشر است که بیش از همه جنبه الهی او را شکوفا می نماید. از این رو چگونگی «آموزش و پرورش» و نحوه برخورد با مخاطبین و متربیان نیز به همان نسبت اهمیت دارد. پژوهشکده ارتش 20 میلیونی در طرح تحقیقاتی در 10 استان کشور شیوه های بهتر آموزش و روش جذب را مورد بررسی قرارداده است. دکتر حسین احمدی که هم اینک مشغول تجزیه و تحلیل داده های این طرح است، با اشاره به اینکه اگر هر سازمانی نتواند خودش را با شرایط روز مطابقت دهد یقینا کارایی خود را از دست خواهد داد ، می گوید: در سپاه و بسیج نیز با توجه به گستردگی آنها، ارائه برنامه های مدون علمی و آموزشی یک اولویت بسیار ضروری است. به روز رسانی و کارآمدسازی نیروها از اهداف اولیه سپاه پاسداران بوده است. اما اگر نتوانیم وضعیت مناسبی را از نظر سازماندهی آموزش هایمان در رابطه با مخاطب برقرار کنیم، بسیاری از تلاشهایی که در این مسیر صورت می گیرد را از دست داده ایم!
این پژوهشگربسیجی تنوع و شمولیت وسیع بسیج در قشرهای گوناگون جامعه را یادآور می شود و ادامه می دهد: دشواری کار بسیج در اینجاست که بتواند ضمن آنکه پوشش لازم را از نظر گستردگی در اقشار مختلف خود ایجاد می کند، وضعیت گروه مخاطب خود را نیز مد نظر داشته باشد. به همین خاطر بازنگری در آموزشهای سطوح مختلف عقیدتی- سیاسی بسیج به وضوح مشاهده می شود که مطابق با نیاز هر قشر صورت گیرد. وی این بازنگری ها را در دو بخش روش و محتوا ضروری می داند و پیرامون روش ها خاطرنشان می کند: امروزه تعلیم و تربیت از نوع مستقیم به غیرمستقیم سوق پیدا کرده است. با روش سخنرانی های طولانی و کتابهای قطور نمی توان اثربخشی مناسبی داشت. باید با روشهای جدید و جذاب جوانان و نوجوانان که غالبا در پی نوآوری و تنوع هستند برخورد نمود. البته در همین راستا نباید از جهت گیری عقیدتی- سیاسی مورد نظر غافل شد. امروزه روان شناسان ثابت کرده اند افراد بیشتر از 20 تا 25 دقیقه نمی توانند شنونده خوبی باشند و ذهن آنها مشغول خیال پردازی می شود.
بنابراین معلم باید این توانمندی را داشته باشد که ذهن خسته مخاطب و متربی خود را با بیان یک لطیفه، استفاده از فیلم، عکس و ... با محتوای درسی مجددا پیوند دهد. دکتر احمدی که خود 31 سال در آموزش و پرورش به تدریس اشتغال داشته است و در سابقه اش معاون وزیر آموزش و پرورش نیز دیده می شود با توجه به آنچه تاکنون از تحقیقات خود بدست آورده است، اظهار می دارد: امروزه دوران «مخاطب محوری» است و عواملی چون مربی ، کتاب و ... باید کمک کننده متربیان باشد نه محور یادگیری. محور آموزش ها می بایست توانایی و استعداد خود مخاطبین باشد و متربیان در فرایند یادگیری باید مشارکت زیادی داشته باشند. امروزه باید به کارگروهی توجه ویژه ای داشت. باید دانش آموزان در چند گروه به بحث و تبادل نظر بپردازند و از توانایی خود برای پرداختن به مسائل استفاده کنند نه به این صورت که معلم از ابتدا تمام مطلب را ارائه دهد. به طور مثال اگر در یک کلاس آموزش سیاسی، مربی با طرح چند سوال ذهن مخاطب را با مطلب درگیر کند بیشتر نتیجه خواهد گرفت. این امر علاوه بر اینکه باعث اثربخشی بهتر می شود، اعتماد به نفس متربی را نیز بالا می برد. این عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی از معلم به عنوان یک «هنرمند تمام عیار» نام می برد و در این باره چنین توضیح می دهد:« گاهی اوقات معلم باید گریه کند گاهی بخندد و گاه متناسب با سن بچه ها نقش بازی کند.
چنانچه شهیدمطهری هنگامی نیاز زمان را احساس می کند با آن شخصیت والای علمی، کتاب داستان راستان را می نگارد.» احمدی با توجه به نامگذاری سال 87 به «نوآوری و شکوفایی» از سوی مقام معظم رهبری ، می گوید: نوآوری بدان معنا نیست که هرآنچه در گذشته داشتیم، کنار بگذاریم. نوآوری تجدیدنظر در مطالب ، روشها و محتواهای گذشته است. به نظر هنوز آن حرکت وسیع و عمیق در تمامی ارگانها برای تولید علم و جنبش نرم افزاری صورت نگرفته است. این پژوهشگر بسیجی که تحقیقی باعنوان«چگونگی بکارگیری روشهای نوین آموزشی» در مراکز بسیج انجام داده است با مثبت خواندن یافته های اولیه این تحقیق می افزاید: مربیان و فراگیران تاحدود زیادی از روشهای ارائه شده ابراز رضایت می کردند. مهمتر از آن ثابت شد اگر معلم پیوند عاطفی با شاگردان خود برقرارکند موفق تر است . معلم تا از عمق قلب و با محبت صحبت نکند نمی تواند بر روی متربیان اثر بگذارد. فناوری و رایانه نمی تواند به هیچ وجه جای معلم را بگیرد. بسیار شنیده ایم که طلبه ها می گویند نفس فلان استاد و عالم مرا متحول کرد.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه مخاطبین و متربیان ما هم اینک با شبهات و ایرادات تازه ای مواجه هستند، تغییر در محتوای آموزشها را نیز ضروری می داند و می گوید: کار عمیق بسیج و سپاه باید «نیازسنجی» باشد، یعنی بررسی فاصله وضع موجود تا وضع مطلوب . وی با بیان اینکه هم اینک سایتها و وبلاگ ها رشد بسیاری داشته اند و بسیج برای پاسخگویی به مخاطبین خود باید به سمت فن آوری نوین حرکت کند و سایتهای متعددی از نظر علمی : آموزشی ایجاد نماید، می افزاید: آیا آموزشهای الکترونیکی در بسیج به شکل مطلوب وجود دارد؟ باید به این قضیه توجه شود. در حالیکه در خیلی از دانشگاه ها آموزشهای مجازی صورت می گیرد چرا این امکان در سپاه و بسیج با آن عظمت وجود ندارد؟ سپاه و بسیج به شکل عمیق و گسترده نتوانسته وارد عرصه دیجیتال شود و از این ابزار نوین بطور مناسب استفاده کند.
دکتر حسین احمدی در دوران دفاع مقدس در مناطق عملیاتی شلمچه، طلائیه و جزیره مجنون حضور داشته و هم اکنون علاوه بر عضویت در هیئت علمی دانشگاه آزاد در دانشگاه پیام نور نیز مشغول تدریس می باشد. وی مدتی نیز فرمانده پایگاه مقاومت بسیج وزارت آموزش و پرورش بوده و تا بحال چندین پروژه تحقیقاتی در بسیج را به ثمر رسانده است.
دکتر احمدی در پایان گفت وگو نیروی انسانی را از مهمترین پارامترهای تاثیرگذار در امر آموزش عنوان کرده و می گوید: اگر یک معلم توانمند در ساده ترین فضا و باکم ترین امکانات قرارگیرد می تواند آموزشها را به بهترین نحو ارائه دهد. اما اگر تمامی امکانات و تجهیزات به انسانی ضعیف داده شود آنها را نیز هدر می دهد. از این رو نیروی مقاومت بسیج باید در جهت تقویت مربیان و اساتید خود گام های جدی تر بردارد.