بسته پیشنهادی ایران آزمون دیگری برای غرب

سیامک باقرى‌
در طی این هفته چند رخداد مهم پیرامون موضوع هسته ای را شاهد بودیم؛ توقیف محموله هسته ای روسیه برای نیروگاه بوشهر در آذربایجان، سفر کفیل شورای عالی امنیت ملی روسیه به ایران و ملاقات با جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، اجلاس بازنگری NPT از شهر سوئیس و تلاش برخی از کشورها در این اجلاس برای محدودیت های بیشتر برای کشورهای فاقد فناوری هسته ای، اعلام بسته پیشنهادی ایران پیرامون هسته ای و تشریح آن برای روس ها و سوئیسی ها، سفر هاینونن معاون البرادعی به تهران و اعلام توافقات جدید همکاری آژانس و تهران و نهایتا نشست گروه 1+5 در لندن به منظور رایزنی پیرامون نحوه ارائه تشویقات به تهران، از جمله رویدادهای قابل توجه در خصوص مسئله هسته ای ایران بودند. اگر چه این رویدادها هر یک در جای خود دارای اهمیت ویژه ای است اما به نظر می رسد موضوع بسته های پیشنهادی در راس همه این محورها قرار داشته باشد. بویژه اینکه مقابل هم قرار گرفتن دو بسته پیشنهادی فضای گفتمانی جدید را شکل داده است.
دو رفتار مختلف
همانطور که در این روزها ملاحظه شد هم گروه 1+5 موضوع ارائه تشویقات جدید را مطرح ساخت و هم جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که بسته پیشنهادی را در دست دارد. نکته بسیار مهم این است که اعضای گروه 1+5 عمدتا آمریکا، آلمان، فرانسه و انگلیس ضمن اینکه تغییر و تحول در بسته پیشنهادی جدید را با شک و تردید مطرح می کنند اما در کنارش زبان گفتاری آنها به هیچ وجه مسالمت جویانه نبوده و مدام با پشتوانه تهدید و فشار، تشویقاتی را اعلام می کنند. این نوع رفتار این حقیقت را اشکار می سازد که منطق گروه غربی 1+5 اساسا با ماهیت «فشار» آمیخته است. این فشار یا با ابزار تنبیه همراه است یا با ابزار تشویق. در واقع هر دو ابزار با این منطق همراه است که ایران نباید فناوری غنی سازی اورانیوم داشته باشد.
در مقابل رفتار فوق، جمهوری اسلامی ایران سعی دارد که با منطق نرم و مدارا توام با مبانی حقوق بین الملل و معاهدات و اسناد بین المللی راهی را جهت برون رفت از بن بست فراهم سازد. در همین راستا ایران ضمن اینکه بسته پیشنهادی معقولی را ارائه داده، گام مهم دیگری را نیز برداشته که البرادعی از آن به عنوان یک گام به جلو یاد کرد.
جمهوری اسلامی ایران علی رغم غیر مستند بودن تمام ادعاهای غرب پیرامون هسته ای ایران، مجددا توافق کرد که اتهامات مربوط به انجام مطالعات هسته ای : نظامی را طی یک مدالیته ای پاسخ دهد. در واقع جمهوری اسلامی ایران همچنان سعی دارد تا در کنار مقاومتی که در برابر زیاده خواهی غرب دارد، شفاف سازی خود و همچنین همکاری با آژانس را حفظ نماید.
بسته پیشنهادی ایران
بسته پیشنهادی جدید چندمین بسته مهمی است که جمهوری اسلامی ایران در طی چند سال اخیر ارائه داد. اولین بسته پیشنهادی مهم ایران در مرداد سال 83 تحت عنوان «چارچوب برای تضمین های متقابل» بود که مورد قبول تروئیکای اروپایی قرار نگرفت. مجددا ایران در فروردین سال 1384 برای خروج از بن بستی که اروپایی ها با زیاده خواهی هاشان بوجود آورده بودند ارائه داد. بر مبنای این پیشنهاد که در سوم فروردین سال 1384 ارائه شد، تهران توافق می کرد که طی چهار مرحله تمام فعالیت های چرخه سوخت خودرا به تدریج در فرآیند جلب اعتماد اتحادیه اروپا انجام دهد.
این طرح با توجه به اینکه زمان موسعی را برای حل مسئله هسته ای ایران به اروپایی ها می داد اما تروئیکای اروپایی از پذیرش آن استنکاف کردند. سومین طرح پیشنهادی ایران در ذیل بسته پیشنهادی گروه 1+5 در سال 2006 ارائه شد. اما گروه 1+5 نیز بواسطه فشارهای آمریکا هیچ اعتنایی نکردند. البته پیش از این طرح نیز طرحی کلان را ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران در نشست سران کشورها در مجمع عمومی سازمان ملل ارائه داده بود که آن نیز با اعتراض و خشم اروپایی ها و آمریکا روبه رو شد.
نکته اساسی در واکنش غربی ها و آمریکا در قبال طرح های ایران این بود که طرح های ایران با وجود اینکه دارای تضمین های محکمی جهت اعتمادسازی آنها بود اما بواسطه اینکه غنی سازی را برای ایران به رسمیت می شناخت، موجب نارضایتی و واکنش منفی و سرد آنها گردید.
اکنون چهارمین طرح پیشنهادی ایران آماده ارائه به گروه 1+5 شد. هدف اساسی این طرح باز هم برای خروج از بن بست مورد ادعایی تهیه شده است و این نکته را باید غربی ها بدانند که رفتارهای ایران واکنش انفعالی در برابر تهدیدات آنان نیست. متاسفانه این توهم برای مقامات غربی ایجاد شده که هر نوع اقدام مثبت ایران را نتیجه فشارهای خود ارزیابی می کنند. چنانکه دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران یادآور شده اند بسته بندی ایران ابعاد مختلفی از مباحث امنیتی سیاسی، اقتصادی و حتی مباحثی که با صلح جهانی مرتبط است، را دربر می گیرد. و دارای قابلیت های موثری در حل موضوع هسته ای ایران است. بطور کلی اگر چه این بسته پیشنهادی خاص یک کشور نیست ولی پیشنهادهای موجود در طرح در صورت مورد توجه قرار گرفتن آن از سوی گروه 1+5 می تواند بسیاری از نگرانی هایی که از نظر ما بی مبنا است را رفع نماید.
واکنش غرب و گروه 1+5
برخی از کشورهای غربی مانند سوئیس از ابتکار ایران در تهیه بسته پیشنهادی ابراز خشنودی کردند اما با توجه به اصول رفتاری تروئیکای اروپایی و آمریکا پیشاپیش می توان این داوری را مطرح کرد که آنها نه تنها اعتنایی به این پیشنهاد نخواهند کرد بلکه همانند سابق آن را بایکوت خواهند کرد.
در عین حال، غرب باید از گذشته درس گرفته باشد که هر نوع بی اعتنایی به طرح پیشنهادی ایران نه تنها به حل این معادله مجهول مساعدتی نخواهد کرد، بلکه طبق رویه ای که از سوی ایران ملاحظه کردند، روند هسته ای ایران در جایگاه متفاوتی قرار خواهد گرفت. همانطور که غرب اولین پیشنهاد ایران را نپذیرفت اما بعدها خود مشاهده کردند که جمهوری اسلامی ایران تمام آن طرح را عملا در مدت بسیار کمتری اجرا کرد و هر نوع تهدید و فشاری را با مقاومت مردمی بی نتیجه ساخت. بنابراین، حداقل عقل ابزاری حکم می کند که براساس محاسبه هندسی و ریاضی که مبنای رفتاری غرب در جهان امروز است، نسبت به پیشنهاد ایران تامل کنند.