بازی دوگانه آمریکا میان هند و پاکستان

مهدی یزدان‌پناه
آمریکا درحالی تلاش دارد تا در معادلات جهانی خود را قدرت برتر معرفی کند که در سیاست های این کشور نقش هند و پاکستان به امری قابل توجه مبدل شده است. هر چند که آمریکایی ها در مواضع ظاهری خود خواستار حل اختلاف ها میان دو کشور و ورود آنها به فرآیند صلح منطقه ای هستند اما در عمل سعی دارند تا از هند و پاکستان برای رسیدن به اهداف خود بهره برداری کنند. مهمترین مسئله در این فرآیند را در سفر هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا به هند می توان مشاهده کرد. هر چند مقصد وی هند و رایزنی با مقامات این کشور بود اما مواضع وی در چارچوب تحولات پاکستان قرار گرفت. وی در اظهارات خود به چند نکته تأکید داشت که اموری نظیر معرفی پاکستان به عنوان مرکز استقرار عاملان حوادث 11 سپتامبر و حتی انفجارهای بمبئی (6/9/87)، نقش منفی پاکستان در افغانستان به ویژه در مورد طالبان و لزوم بازنگری پاکستان در این عرصه و... محورهای اصلی سخنان وی را تشکیل می داد.
البته واشنگتن همزمان با این موضع گیری ها، هالبروک نماینده ویژه خود در امور افغانستان و پاکستان را راهی اسلام آباد کرد و حتی کنگره آمریکا نیز بودجه اضافی برای کمک به پاکستان را تصویب کرد. در کنار این فرآیند، هیلاری در هند مواضع قابل توجهی در قبال دهلی نو اتخاذ کرد که ابراز همدردی با قربانیان انفجار بمبئی، تأکید بر روابط اقتصادی و حتی نظامی و امنیتی، اجرایی کردن توافقات هسته ای، تأکید بر لزوم همکاری پاکستان با خواسته های هند در مبارزه با تروریسم و سکوت در زمینه سرکوب اقلیت ها در کشمیر و برخی دیگر از نقاط هند در این چارچوب است.
بررسی عملکردهای کلینتون و سایر مقامات آمریکایی در قبال هند و پاکستان نشان می دهد که واشنگتن موازنه ای دوگانه را در قبال این دو کشور در پیش گرفته چنانکه حتی کلینتون بر ادامه حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا به خاک پاکستان از مرز افغانستان تأکید کرد. با این وجود و با عنایت به اینکه آمریکا برای رسیدن به اهداف منطقه ای خود به هر دو کشور هند و پاکستان نیاز دارد این بازی دوگانه در نهایت می تواند برای هدفی واحد باشد و آن سوق دادن دو کشور به پذیرش خواسته های واشنگتن می باشد.
ورود به جمع متحدان آمریکا برای به اصطلاح مبارزه با تروریسم با محوریت مشارکت در امور افغانستان، پذیرش حضور نظامی آمریکا در هند و پاکستان به بهانه حفظ توازن قوا در منطقه و جلوگیری از تکرار بحران های امنیتی و تروریستی، دور شدن این کشورها از ایران، چین و روسیه و قرار گرفتن زیر چتر آمریکا و ... را می توان در این چارچوب ارزیابی کرد. البته آمریکا هدف پنهانی دیگری نیز دنبال می کند و آن سوق دادن پاکستان و هند به برقراری و توسعه روابط با رژیم صهیونیستی است، چنانکه صهیونیست ها از مدت ها قبل بر اصل حضور فعال در این کشورها تأکید کرده اند.
به هر تقدیر باید توجه داشت که رویکرد آمریکا به هند به ویژه سفر کلینتون به این کشور هرچند برای تقویت مناسبات دوجانبه بوده اما در نهایت خواستار ترغیب اسلام آباد به توسعه مناسبات با آمریکا به ویژه در زمینه افغانستان است چرا که در کنار انتقادهای شدید از اسلام آباد، کنگره و پنتاگون بر تقویت روابط نظامی و کمک های مالی بر این کشور برای مبارزه با تروریسم تأکید کرده اند. به عبارت دیگر می توان گفت که آمریکا با بازی دوگانه میان هند و پاکستان تلاش دارد تا اهداف خود در منطقه را محقق ساخته و به نوعی به مقابله با توسعه نفوذ کشورهایی چون چین و روسیه در منطقه بپردازند در حالی که همین رویکرد، مهار هند را به عنوان یکی از قدرت های آینده جهان به همراه دارد.