منافع تسلیحاتی و نفتی چین در آفریقا

مترجم: اسماعیل طرزی، کارشناس ارشد مطالعات منطقه‌ای
طی سالهای اخیر چین به یکی از بزرگترین بازیگران عرصه آفریقا مبدل شده و می رود تا با به خطر انداختن منافع کشورهای غربی به بزرگترین بازیگر این قاره تبدیل شود.
در حال حاضر چین یکی از بزرگترین شرکای تجاری قاره آفریقا می باشد. از سال 2000 تا به امروز 40 درصد کل موافقتنامه های اقتصادی این کشور با کشورهای آفریقایی به امضا رسیده است. بین سالهای 2000 تا 2004 حجم صادرات چین به آفریقا به حدود 2 برابر افزایش یافت و به مرز 20 میلیارد دلار رسید. در پایان سال 2005، چین بعد از آمریکا و فرانسه به سومین شریک بزرگ آفریقا تبدیل شد و بالاتر از انگلیس ایستاد.
علاقه و اشتیاق چین به آفریقا حول 3 محور می باشد. نخست آنکه اقتصاد خرد کشورهای آفریقایی روند مطلوبی دارد به این ترتیب که در بسیاری از کشورهای آفریقا، اقتصاد به سمت خصوصی سازی ، توسعه تجارت بین الملل واصلاحات در حرکت است و این می تواند فرصت خوبی برای تجار چینی فراهم آورد. دوم آنکه، کارخانه داران و فروشندگان چینی معتقدند، نوع کالایی که آنان به آفریقا صادر می کنند، ظرفیت های فراوانی در جامعه آفریقا دارد، درست به عکس کالاهای غربی که به علت لوکس وتجملاتی بودن و بعضا گرانی ، فروش چندانی ندارد و سوم آنکه دولت و تجار چینی به دنبال دسترسی به منافع طبیعی فراوان آفریقا خصوصا نفت خام، شیلات و فلزات( غیر از آهن) می باشند.
عطش چین به نفت باعث شد تا چین به مهم ترین شریک آفریقا طی چند سال اخیر مبدل شود. از سال 1993 چین شروع به خرید نفت از آفریقا کرد و پیش بینی می شود تا سال 2010 بیش از 45 درصد از نفت مورد نیاز خود را از آفریقا تهیه کند. به همین منظور این کشور روابط خود را با کشورهای نفت خیز آفریقا نظیر آنگولا، سودان و نیجریه مستحکم کرده است.
چین برای موازنه هزینه هایش در قبال خرید نفت، اقدام به فروش سلاح و تجهیزات به بسیاری از کشورهای آفریقا کرده است.
علاقه چین به آفریقا با انعقاد قراردادهای اقتصادی فراوان آشکار شد. طی چند سال اخیر سطح روابط چین و آفریقا به طرز چشم گیری افزایش یافته است. به طور سنتی تراز تجاری بین چین و قاره آفریقا به نفع چین می باشد و فقط طی یکی دو سال اخیر صادرات آفریقا کمی افزایش را نشان می دهد. ( در اثر افزایش صادرات نفت). در این میان کالاهای ارزان قیمت چینی مانند سیل به بازارهای آفریقا سرازیر شده اند. فروش سلاح و تجهیزات از سوی چین به آفریقا تا اندازه ای وجهه این کشور را در آفریقا مخدوش کرده است. در حال حاضر چین پنجمین تولیدکننده سلاح و تجهیزات در سطح جهان می باشد و مسئولان این کشور امیدوارند تا سال 2020 به بزرگترین تولیدکننده سلاح در جهان تبدیل شود.
گر چه تصور فروش حجم بالایی از سلاح و تجهیزات از سوی چین به آفریقا سخت می باشد. ولی باید پذیرفت که این کشور نقش مهمی در شعله ور شدن آتش جنگ در آفریقا دارد. جنگ هایی که گاه به مناقشات بین المللی نیز ختم می شوند. یکی از مهم ترین نمونه های دخالت چین در مناقشات آفریقا قضیه دارفور می باشد. جنگ داخلی طولانی مدتی که تا به حال جان دو میلیون نفر را گرفته است.
در جریان این جنگ داخلی، چین با فروش هواپیما و انواع و اقسام تجهیزات به دولت مرکزی این کشور توانسته است سود سرشاری را از آن خود کند. این امر باعث شد تا دولت سودان مجوز بهره برداری بخشی از منابع نفتی خود را به چین اهدا کند.
براساس گزارش Aviation week دولت سودان اخیرا 34 فروند جت جنگنده از چین خریداری کرده است. همچنین نیروی هوایی سودان با پرداخت بیش از 100 میلیون دلار چند فروند هواپیمای جنگی SHenyang و تعدادی هواپیمای مافوق صوت F7 از چین خریداری کرده است.
انگیزه اصلی چین از فروش این تجهیزات به دولت سودان کاملا مشخص است. شرکت ملی همکاریهای نفتی چین (CNPC) با داشتن سهم 40 درصدی بزرگترین سهامدار شرکت ملی نفت سودان می باشد. وسعت منطقه نفتی چین- سودان حدود 50 هزار مایل مربع می باشد و انتظار می رود چین بتواند سالانه 15 میلیون تن نفت از آن استخراج کند. این منطقه با داشتن 220 میلیون تن نفت جزو بزرگترین پروژه های چین در منطقه ماورا دریاها می باشد.( قسمتی از این منطقه که در جنوب سودان واقع است در اختیار شورشیان بود.) همزمان نیروهای ارتش سودان مسلح به سلاحهای چینی توانستند با حمله به مواضع شورشیان، بخش وسیعی از مناطق نفت خیز در جنوب را آزاد کنند. براساس اظهارات Lam AkOI ، وزیر سابق حمل ونقل سودان هلیکوپترهای نظامی ساخت چین، در این حمله نقش مهمی برعهده داشتند و برای سوخت گیری از باند فرودگاه شرکتهای نفتی چین استفاده می کردند.
روابط نظامی چین باگینه استوایی نیز در سطح بالایی قرار دارد. چین در قبال واردات نفت از این کشور مستشار نظامی و تجهیزات به گینه صادر کرده است. گینه یکی از مهم ترین شرکای نظامی چین در قاره آفریقا می باشد.
بالا رفتن قیمت نفت باعث شد تا گینه هزینه های فراوانی را صرف امور نظامی و رفاهی خود کند. این در حالی است که این کشور با کشورهای کامرون ونیجریه بر سرمیادین نفتی دارای مناقشه می باشد.
چین یکی از مهم ترین تامین کنندگان سلاح در مناقشات و درگیری های آفریقا می باشد. بین سالهای 1996 تا 2003 ، 10 درصد از سلاح های استفاده شده در جنگ و مناقشات ساخت چین بوده است. به هنگام بروز مناقشه بین اتیوپی و اریتره در خلال سالهای 2000-1998 که می رفت به یک جنگ تمام عیار مبدل شود، چین با استفاده از فرصت ایجاد شده حدود یک میلیارد دلار سلاح به هر دو کشور فروخت.
به گزارش فرانس پرس در 3 می 1995 مسئولان بندردارالسلام به یک کشتی چینی که حاوی 152 تن مهمات و سلاح سبک بود و قصد داشت بار خود را در آنجا تخلیه تا از دارالسلام به دست شورشیان تونسی تبار بروندی برسد، اجازه تخلیه نداد. در حقیقت به هنگام بروز مناقشه در منطقه دریاچه های بزرگ( 1998) چین موفق شد تا 13 کشتی حاوی مهمات و تجهیزات خود را با برچسب تجهیزات کشاورزی در دارالسلام تخلیه و از آنجا به دست طرفهای درگیر برساند.
به تازگی رابرت موگابه رئیس جمهور زیمبابوه نیز سفارش خرید 12 فروند هواپیمای جنگی Fc1 را به چین داده است. این کشور در سال 2004 تعداد 100 خودرو نظامی از چین خریداری کرد.
چین در مجموع حدود 200 میلیون دلار هواپیمای جنگی طی چند سال اخیر به کشورهای آفریقایی فروخته است.