چالشهای پیش روی «ناتو»/میراحمدرضا مشرف

بصیرت: با پایان مدت زمان مأموریت «یاپ دهوپ شفر» دبیر کل هلندی سازمان ناتو، آندرس فوگ راسموسن دانمارکی از هفته گذشته عهده دار این مسؤولیت شد. راسموسن 56 ساله در حالی به عنوان دوازدهمین دبیر کل ناتو آغاز به کار کرده است که این سازمان با چالشهای مهمی رو دررو است.
مسأله افغانستان و حضور نظامی ناتو در این کشور در صدر این چالشها قرار دارد. اکنون همه بر این موضوع اتفاق نظر دارند که نیروهای نظامی ناتو در این کشور زمینگیر شده اند. فرو رفتن و گرفتار شدن در باتلاق را باید بهترین تعبیری دانست که می توان برای تشریح وضعیت ناتو در افغانستان به کار برد. چنین شرایطی برخی اعضای سازمان را بر آن داشته تا زمینه خروج نیروهای خود را فراهم نمایند و این همان نکته ای است که دبیرکل سابق ناتو نسبت به آن هشدار داده بود: «ترک مأموریت در افغانستان پیامدهای بسیار ویرانگری دارد...» اعضای ناتو باید تشخیص دهند که این مأموریت برای امنیت آنها جنبه اساسی دارد». البته شفر بر این موضوع اذعان داشت که این امنیت در گرو عملیاتی خطرناک، پرهزینه، بدون تاریخ مشخص پایانی و بدون تضمین موفقیت است.
راسموسن نیز در راستای نظر دبیرکل پیشین ناتو، در نخستین روز شروع به کار خود اعضای سازمان را به اقدام قاطعانه در افغانستان فرا خواند. وی مأموریت ناتو در افغانستان را تا زمانی که نیروهای امنیتی این کشور به تنهایی قادر به تأمین امنیت باشند، ضروری دانست و در همین راستا در سفری که به کابل داشت از ارائه هر گونه جدول زمانی و یا تاریخ مشخص برای خروج نیروهای خارجی خودداری کرد.گسترش ناتو به شرق و روابط این سازمان با روسیه دو موضوع در هم تنیده و چالش برانگیز دیگری هستند که دبیرکل جدید ناتو با آنها روبه روست. عضویت کشورهای اروپای شرقی و قفقاز در سالهای اخیر همواره هم در درون سازمان و هم در روابط سازمان با روسیه و موضوعی جنجال برانگیز بوده است.
در میان اعضای ناتو برخی از کشور ها از جمله آمریکا خواهان پذیرش سریع اعضای جدید هستند، اما برخی کشورهای اروپایی بنا بر ملاحظاتی که متوجه حفظ روابط با روسیه است، خواهان تأمل بیشتر در این مورد هستند. در این میان، بحران گرجستان به این موضوع حساسیت بیشتری بخشید. اما در شرایط کنونی و بویژه با توجه به درگیری ناتو در بحران افغانستان به نظر می رسد این سازمان نسبت به حفظ روابط با روسیه اهمیت بیشتری قائل است.
دبیرکل جدید ناتو نیز در همین راستا در نخستین روز شروع به کارش با توجه به حفظ روابط روسیه و ناتو بر این نکته تأکید کرد که سازمان پیمان آتلانتیک شمالی باید مردم روسیه را متقاعد کند که این ائتلاف دشمن آنها نیست.
سرانجام موضوع تعاملات درون سازمانی را نیز باید از دیگر دشواریهای مهم دبیر کل جدید به شمار آورد.
در سالهای اخیر مسائلی مانند عضویت کشورهای اروپای شرقی، روابط با روسیه و بحران افغانستان سبب شده است تا شکافها و اختلاف نظرها میان اعضای ناتو شکل بارزتری پیدا کند. بویژه در مورد افغانستان اعضای ناتو بارها یکدیگر را به کم کاری و مسؤولیت ناپذیری متهم کرده و از تقسیم نابرابر وظایف در این کشور گلایه داشته اند. در حالی که تلاشهای دبیر کل پیشین برای رفع این مشکلات چندان ثمربخش نبوده است، راسموسن از تمایل خود برای ایجاد یک مشارکت حقیقی و راهبردی میان اعضا در چهار سال ریاست خود بر سازمان خبر داده است.