جبهه جدید برابرحکومت ژنرال ها

حوادث چند روز اخیر مراکز مذهبى پاکستان، بحران سیاسى این کشور را وارد مرحله خطرناکى کرده است. به نظرمى آید آنچه این هفته در حوالى مسجد لال(سرخ) اسلام آباد رخ داد، حلقه اى متفاوت از یک نزاع زنجیره اى است.

تصمیم مشرف براى وارد کردن ارتش به حریم مدارس دینى و صدور جواز قتل محصلین و مدرسان مرکزى که وى آن را کانون افراط گرایى مى خواند مى تواند جرقه آغاز بحرانى باشد که هیچ نقطه پایانى بر آن متصور نیست. کافى است به پیام هاى رد و بدل شده از بلندگوى دوطرف این نزاع توجه کنید؛ فرماندهان نیروهاى مهاجم این اولتیماتوم را داده اند که در صورت مقاومت طلبه ها و اعضاى این مدارس دینى، از هر اقدامى حتى تخریب سقف این مراکز بر سر ساکنان آن دریغ نخواهند کرده اند و در مقابل روحانیون و مسئولان مساجد نیز در دستورى شبه فتوا، تهدید کرده اند که این حریم شکنى را با قیام هواداران و مقلدان خود در مساجد و مکاتب سراسر کشور پاسخ خواهند داد. بدون تردید در این رشته نزاع خونین که تصاویر کشته ها و قربانیانش، افکار عمومى را در بهت فرو برده است، مسجد لال یک نماد و سمبل است، نمادى که طیف مخالفان سنت گراى مشرف از آن براى به چالش کشاندن مشروعیت حکومت ژنرال ها بهره مى گیرند.

همه کسانى که به جنبش ضدحکومتى مسجد لال پیوسته اند، حرکت خود را نوعى مبارزه عقیدتى براى اصلاح حکومتى که آن را فاسد مى خوانند دانسته اند، این گروه جدید را مى توان حلقه اى نوپدید مخالفان ایدئولوژیک دولت مشرف دانست؛ حلقه اى که در آن روحانیون و طلاب مسجد لال و دو مدرسه دینى مردانه و زنانه وابسته به آن خواستار جارى شدن قوانین اسلامى در کشور شده اند. آنها دولت را به رواج نوعى بى بند و بارى متهم کرده اند، به باور رهبران این گروه، دولت مشرف با آنکه فضاى سیاسى کشور را بسته اما فضاى اجتماعى را براى جلب رضایت غرب ولنگارانه باز کرده است با همین تفکر در این مدت، طلاب مسجد لال به اقداماتى دست زده اند که باعث ناخرسندى بسیارى از مردم در مورد حفظ امنیت در پایتخت شده است. اواخر ماه گذشته، گروهى از این طلاب به یک درمانگاه طب سوزنى حمله کردند و چند نفر را به اتهام فساد اخلاقى ربودند. شبکه امنیتى مشرف در این حوادث دچار سردرگمى جدى شد. علت این درماندگى به دو ابزار مؤثرى بر مى گشت که گردانندگان مبارزه به کار بستند، اهرم نخست، توسل آنها به حربه عملیات انتحارى بود و دوم پیوستن طیف زنان به جمع طلاب مسجد لال بود چنان که یک مقام امنیتى مى گوید: دولت بیم آن دارد که حمله مسلحانه به این محل باعث اقدامات تند تلافى جویانه از جمله عملیات انتحارى شود زیرا عبدالرشید غازى از مسئولان مساجد گفته بود هوادارانش آماده عملیات انتحارى هستند.

باز همین منبع در اسلام آباد مى گوید به نظر مى رسد که عامل درگیرى روز سه شنبه تلاش طلاب زن براى وادار کردن مأموران به تخلیه پست هاى بازرسى بوده است. تصاویر شبکه هاى خبرى براى نخستین بار حضور گروه هایى از زنان را در حوالى مسجد لال نمایش دادند که با چوب و سنگ و دوشادوش مردان برابر سربازان مشرف صف بسته بودند. بى گمان مشارکت زنان در این نزاع یک اتفاق جدید و موضوعى است که مى تواند دولت مشرف را در مهار این بحران با دشوارى هاى جدید روبرو کند.

نبردى که از باجور آغاز شد

به باور ناظران شبه قاره، ریشه هاى حرکت هاى خشمگین اخیر اسلام آباد به عملیاتى بر مى گردد که پائیز گذشته دولت مشرف آغاز کرد. درست در پایان ماه اکتبر، مشرف دستور مواجهه اى مسلحانه با مراکز دینى این کشور را صادر کرد. در این عملیات هلى کوپترهاى توپدار ارتش به مدرسه اى واقع در منطقه قبیله نشین باجور در شمال شرق پاکستان، حمله برده و با این ادعا که این مدرسه به صورت مجتمعى براى آموزش نفرات وابسته به القاعده و طالبان مورد استفاده قرار داشت منهدم کردند.

سخنگوى ارتش پاکستان آن روز ادعا کرد که از این محل، براى تدریس علوم دینى استفاده نمى شد بلکه محل تمرکز و آموزش تندروهاى مسلح القاعده و طالبان بوده است.

مشرف نیز مدعى شد که تعدادى از نفرات مسلح وابسته به شبکه القاعده و رژیم سابق طالبان در مناطق مرزى پاکستان و افغانستان پنهان شده اند و از این محل براى طراحى و اجراى عملیات در داخل خاک افغانستان استفاده مى کنند. به هر حال همه چیز در عملیات باجور از آغاز یک طرح تهاجمى جدید خبر مى داد خبرهاى بعدى نیز روشن ساخت ارتش پاکستان نیرویى متشکل از حدود ۸۰ هزار تن از نظامیان خود را براى مقابله با کسانى که تندروهاى مذهبى مى خواند بسیج کرده است. گردانندگان مدارس دینى پیام عمیلات ژنرال را دریافت کردند و با حادثه باجور مناسبات آنها با حکومت به کلى تغییر کرد.

بعد از این، موج بى وقفه اى از تظاهرات و تظاهرکنندگان در شهرهاى مختلف به ویژه اسلام آباد به راه افتادند که با در دست گرفتن پیراهن خونین طلاب باجور براى آغاز قیام جدید هم قسم شدند.

سربازان نبرد سیاسى

از شکل و ظاهر جنگى که از باجور آغاز شده و به مسجد لال خاتمه یافت، این پیام برداشت مى شود که رویارویى جماعت طلاب و گردانندگان مکتب خانه ها واقعه و موضوعى متفاوت از نزاع همیشگى احزاب سیاسى با مشرف است، آنها به ظاهر بر سر عقاید و باورهاى متعصبانه شان وارد جنگ با دولت شده اند، اما احزاب و گروه هاى سیاسى بر سر توزیع و تقسیم قدرت با مشرف در ستیز هستند. خواسته اصلى این گروه از مخالفان ایدئولوژیک مشرف، پاکسازى فضاى اجتماعى و یا به قول خودشان برقرارى احکام شریعت است، اما خواسته گروه هایى مانند حزب مردم یا مسلم لیگ کاهش نقش ژنرال ها و باز شدن چتر بسته مشارکت سیاسى است. اما واقعیت این است که درگیرى این جریان ها و نحله هاى مذهبى نیز امرى مجزا از «پروژه نزاع سیاسى» نیست. حتى اگر در معرکه درگیرى طلاب هیچ نشان یا علامتى از احزاب نباشد، اما آنها سربازان یک نبرد سیاسى هستند. اتاق فرمان این نزاع در دست کسانى است که در عین داشتن شاکله مذهبى، بازیگران کهنه کار سیاست پاکستان شناخته مى شوند.

اساساً چرا دنبال این علت ساده نباشیم که حلقه اتصال این توده طلبه هاى مدارس به بحر سیاست، یک ائتلاف تابلودار حزبى است که اکنون اکثریت پارلمان این کشور را در دست دارد: ائتلاف ۶ گانه مجلس عمل متحده. تشکیلاتى که ملغمه اى پیچیده از احزاب سیاسى و جمعیت هاى مذهبى سنت گرا را پدید آورده است. در پشت صحنه رهبرى این تشکل، ریش سفیدان پرآوازه اى مانند قاضى حسین احمد رئیس ائتلاف ، فضل الرحمان دبیر و سمیع الحق ایدئولوگ حضور دارند که هماهنگ با دیگر سران احزاب سیاسى، جریان مبارزه علیه مشرف را پیش مى برند.

بنابراین نزاع هاى خونین اخیر جزئى از پروسه مبارزه براى کسب قدرت است. اهداف این گروه ها همگى به انگیزه هاى انتخاباتى آغشته است. به این دلیل که ائتلاف جبهه عمل متحده یک رکن اصلى در رقابت انتخاباتى است. این ائتلاف در عین حال که با اشتیاق به سوى فتح کرسى هاى قدرت خیز برمى دارد، امیدوار است در کنار این اهداف سیاسى، آرزوهاى بلندپروازانه ایدئولوژیک خود با نام اصلاحات مذهبى را بر شانه هاى دولت و مجلس آینده مستقر سازد. هرچه به انتخابات سرنوشت ساز پایان امسال نزدیک شویم، دامنه و ابعاد این نزاع خشونت بار وسیع تر خواهد شد. جبهه پرتعداد مخالفان ژنرال بر آن هستند تا از استراتژى رویارویى خیابانى براى تهییج و بسیج سیاسى هواداران خود براى انتخابات بهره وافر بگیرد و این وجه تمایز اصلى پدیده رقابت سیاسى پاکستان با همه جوامع مشابه است.

روزهاى آینده براى ژنرال ۶۳ ساله که به سومین دوره ریاست مى اندیشد ، روزهاى بسیار دشوار و سرنوشت ساز است، اغلب ناظران در پایان این آزمون سخت، پاسخ این پرسش خود را مى جویند که آیا انتخابات آینده تکلیف این دوگانگى و شکاف خونین میان دولتى غربگرا و جامعه اى سنت گرا را روشن خواهد کرد و آیا گریبان پاکستان در فرداى انتخابات از چنگ این کشمکش ملال آور میان افراط گرایان حامى طالبان و ژنرال هایى که خود را مدافع میانه روى مى خوانند خلاص خواهد شد.