وظایف آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

آژانس بین المللی انرژی اتمی براساس اسناسنامه اش دارای وظایفی است که مجموعا در سه حوزه اصلی زیر خلاصه می‌شود:
1- نظارت و کنترل و ارتقای پادمان‌ها: آژانس نهاد بازرسی هسته ای جهانی دارای بیش از چهار دهه تجربه نظارتی و بازرسی است. بازرسان آژانس به منظور تایید عدم کاربرد مواد و فعالیت های هسته ای تحت پادمان برای مقاصد نظامی، مشغول فعالیت هستند. آژانس طبق موافقتنامه پادمانی به بیش از 140 کشور، بازرسی می کند. در این خصوص در بند 5 ماده 3 اساسنامه آژانس آمده است: « تاسیس و اداره پادمان به منظور تضمین این موضوع که مواد شکافت پذیر ویژه و سایر مواد، خدمات، تجهیزات، تاسیسات و اطلاعات که توسط آژانس یا به تقاضا و تحت سرپرستی یا کنترل آژانس ارائه می گردد، در اجرای هیچ گونه اهداف نظامی مورد استفاده قرار نگرفته.»
2- ایجاد ایمنی و امنیت هسته‌ای: آژانس به کشورها کمک می کند تا ایمنی و امنیت هسته ای خود را افزایش داده و برای مقابله با شرایط اضطراری آماده شوند. هدف اصلی از این اقدام حفاظت از مردم و محیط زیست در قبال تشعشعات خطرناک و مضر و جلوگیری از خرابکاری یا انتقال غیرقانونی مواد هسته‌ای است.
3- همکاری علمی و فناوری هسته‌ای: آژانس نقطه تماس جهانی برای همکاری فنی و علمی در زمینه هسته ای است. آژانس در زمینه های زیر فعالیت می کند: همکاری فنی، تحقیق و توسعه و انرژی الکتریسیته. بند 1 ماده 3 اساسنامه آژانس اشعار دارد به: تشویق ومساعدت در تحقیقات و توسعه و کاربردهای علمی انرژی هسته های برای اهداف صلح آمیز در سراسر دنیا و یا در صورت تقاضا اجرای نقش واسطه به منظور تضمین انجام خدمات یا تدارک مواد، تجهیزات یا تاسیسات به وسیله یکی از اعضای آژانس به دیگری و اجرای هرگونه عملیات یا خدمات مفید در زمینه تحقیقات و توسعه یا کاربرد علمی انرژی هسته ای برای اهداف صلح جویانه . طبق این اساسنامه فراهم نمودن مواد تجهیزات، تاسیسات و خدمات به منظور تامین نیازهای تحقیقاتی، توسعه و کاربرد عملی انرژی هسته ای برای اهداف صلح جویانه از جمله تولید نیروی برق با توجه به نیازهای مناطق توسعه نیافته جهان از وظایف ذاتی و اصلی آژانس است به همین ترتیب تشویق به آموزش و مبادله دانشمندان و متخصصین در زمینه استفاده صلح جویانه از انرژی هسته ای جزو کارهای آژانس محسوب می‌شود.
نکته قابل توجه اینکه براساس اساسنامه آژانس فعالیت های آن با رعایت حق مالکیت دولت ها و با توجه به شرایط و مفاد اساسنامه اش و موافقت های منعقد شده بین آژانس با دولت یا دولت ها که منطبق با مفاد این اساسنامه خواهد بود انجام می‌گیرد.
علی رغم اینکه چنین وظایفی برای «آژانس» مشخص شده اما این سازمان بین المللی همواره به واسطه نفوذ و فشار قدرت های بزرگ نسبت به وظایف خود عدول کرده و به صورت تبعیض آمیزی با اعضای خود برخورد کرده است. آخرین مورد تقاضای کمک فنی ایران در خصوص راکتور تحقیقاتی آب سنگین اراک بود که به واسطه فشار آمریکا و چند کشور اروپایی مورد مخالفت قرار گرفت.