42 آذر عمل به تکلیف استفاده از حق

دکتر یدالله جوانی
به انتخابات چگونه می نگریم؟ شرکت یا عدم شرکت در انتخابات، کدام یک و به چه دلیل؟ در انتخابات به چه کسی و یا چه کسانی و بر چه مبنایی باید رای بدهیم؟
آیا انتخابات و شرکت در آن یک تکلیف است و یا اینکه حق به رسمیت شناخته برای هر فرد واجد شرایط می‌باشد؟
حضرت امام خمینی (ره) که خود انسانی تکلیف محور بودند، انتخابات را یک تکلیف و شرکت در آن را به عنوان عمل به یک وظیفه شرعی همواره مورد تاکید قرار می دادند. مقام معظم رهبری نیز همواره در مقاطع انتخابات، شرکت در انتخابات را به عنوان یک وظیفه دینی مورد تاکید قرار داده اند. در سالهای اخیر برخی از جریان های سیاسی با انگیزه های عمدتاً سیاسی، این موضوع را مطرح کردند که انتخابات نه یک تکلیف، بلکه یک حقی است که برای شهروندان وجود دارد. کسانی که از انتخابات به عنوان حق در برابر تکلیف یاد کردند، بیشتر این هدف را تعقیب کرده که اگر واجب است به تکلیف عمل کنیم، لکن در استفاده از حق، مخیر به استفاده یا عدم استفاده هستیم و اگر بر این اساس کسی در انتخابات شرکت نکند از نظر شرعی بی اعتنایی به انجام یک تکلیف و وظیفه نکرده است.
به نظر می رسد این نوع برخورد کردن با مقوله انتخابات از سوی برخی از گروه های سیاسی، یک نوع سفسطه و مغلطه ای بیش نباشد. چرا که تکلیف و حق در موضوع انتخابات قابل جمع بوده و نمی توان هر یک را در نقطه مقابل دیگری قرار داد. برخی از حقوق را انسان موظف به استفاده از آن می باشد. انتخابات از جمله این حقوق است. بنابراین، انتخابات هم حق است و هم تکلیف و تاکیدات حضرت امام (ره)، مقام معظم رهبری و دیگر بزرگان بر تکلیف بودن شرکت در انتخابات، نافی حق بودن آن نمی باشد. بنابراین در 42 آذر که انتخابات چهارمین دوره مجلس خبرگان رهبری و انتخابات سومین دوره شوراهای اسلامی برگزار می شود، برای استفاده از این حقی که مکلف به استفاده از آن می باشیم، دو نکته اساسی را باید مورد توجه قرار دهیم.
1- شرکت در انتخابات برای ادای تکلیف
شرکت در انتخابات در نگرش مذکور برای واجدین شرایط رای دادن الزامی و به عنوان یک وظیفه شرعی تلقی می گردد. این تکلیف را هر کسی با حضور در پای صندوق رای و انداختن رای به صندوق باید ادا نماید و در صورت عمل نکردن به این تکلیف، مسئول است و نسبت به عدم انجام وظیفه در پیشگاه حضرت حق باید پاسخگو باشد. حضرت امام خمینی (ره) حفظ جمهوری اسلامی را از اوجب واجبات دانسته و با همین نگرش در دیدار با اعضای شورای نگهبان در تاریخ 21/9/1362 در خصوص اهمیت و ضرورت حضور مردم در انتخابات می فرمایند: «... مردم اگر اسلام را، استقلال و آزادی را، نبودن تحت اسارت شرق و غرب را می خواهند، همه در انتخابات شرکت کنند و در صحنه حاضر باشند.» مقام معظم رهبری (مدظله العالی) نیز در همین راستا در دیدار با اقشار مختلف مردم در تاریخ 23/9/1368 می فرمایند: «حضور مردم در صحنه انتخابات یک کار الهی، سیاسی و انقلابی است که مردم باید آن را انجام دهند.»
بنابراین هر انسان مسلمان واجد شرایط برای رای دادن، در روز 42 آذر باید با حضور در پای صندوق رای و رای دادن، به وظیفه و تکلیف خود عمل کرده و از این حق شرعی و قانونی خود استفاده نماید.
2- صحیح انجام دادن تکلیف
هر تکلیف و وظیفه ای را باید صحیح انجام داد. هر تکلیفی تحت شرایطی صحیح انجام می گیرد. در انتخابات باید دقت شود و به کسانی رای داده شود که واجد صلاحیت و شایستگی های لازم برای تصدی آن مسئولیت باشند. برخی می گویند پس از تأیید صلاحیتها از سوی مراجع قانونی، دیگر فرقی نمی کند که به چه کسی رای دهیم و رأی به هر فرد یا اعضای یک لیست از میان کاندیداها، به منزله ادای تکلیف می باشد. تجربه تمامی انتخابات گذشته، رهنمودهای حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری، این نگرش را رد می کند. هر فردی هنگام رای دادن، باید بر اساس ملاکها و معیارهای صحیح، اصلح و بهترین را متناسب با مسئولیتی که قرار است به او واگذار شود برگزیند. انتخاب بنی صدر از سوی مردم در اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری و تعدادی از نمایندگان در ادوار مجلس شورای اسلامی، نشان می دهد که مردم در هنگام انتخاب بیش از پیش باید دقت کنند. موارد زیر از رهنمودهای حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری بر این نکته تاکید دارد که رای به افراد باید از روی شناخت و آگاهی نسبت به سلامت، صلاحیت و شایستگی آنها باشد.
1-2- امام (ره) می فرمایند: «مردم افرادی را که تعیین می کنند باید سعی در شناسایی آنها نموده، قبل و بعد از انقلابشان را در نظر بگیرند و بعد رای دهند.»
2-2- امام (ره) می فرمایند: «... اگر عده ای جمع شدند و افراد نالایق را انتخاب کردند، مردم به آنها رای ندهند. ... اگر کسی مورد شک بوده و یا اگر کسانی منحرف خودشان را معرفی کردند، به آنها رای ندهند.»
3-2- مقام معظم رهبری می فرمایند: «باید نماینده ای که انتخاب می شود دلسوز مردم باشد، صادق باشد، صمیمی باشد و بخواهد که برای مردم کار کند. بعضی تظاهر به کار می کنند و این به درد نمی خورد. صداقت و دلسوزی نماینده ای که می خواهید انتخاب کنید تشخیص بدهید و او را انتخاب بکنید.
4-2- رهبر معظم انقلاب اسلامی می فرمایند: «مردم وظیفه دارند به ملاکهای دینی و شرعی و انقلابی و امثال اینها نگاه کنند و به چیزهای دیگر مثل روابط قوم و خویشی و ایل و طایفه و مانند اینها نگاه نکنند.
بنابراین از میان کاندیداهای معرفی شده برای دو انتخابات خبرگان و شوراها باید به کسانی رای داد که موید و مقوم نظامی اسلامی بوده و با کار و تلاش و دلسوزی متناسب با مسئولیت محوله گره گشای مشکلات باشند.