یک گام بلند و مبارک /دکتر احمد توکلى

چند هفته پیش 57 تن از اعضاى یهیئت علمى دانشکده‌هاى اقتصاد کشور، که اعضاى هیئت علمى دانشگاه علامه طباطبایى در آن‌ها اکثریت نسبى داشتند، طى نامه‌اى به رئیس جمهور انتقادهایى را درباره مشى اقتصادى دولت مطرح کردند. یک سال پیش‌تر نیز نامه 50 نفره‌اى با همین سیاق منتشر شده بود. این اقدام‌ها از طرف شهروندان، آن هم اهل نظر، على‌القاعده انجام وظیفه‌اى دینى و ملى است. حتى اگر شواهدى بر داشتن اهداف گروهى نیز وجود داشته باشد، مى‌توان با شفاف‌سازى جنبه‌هاى سیاسى‌کارانه را از برخورد علمى متمایز ساخت. در عین حال این حق هر ایرانى است که در نظام مردمسالار دینى نسبت به کارکرد حکومت اظهارنظر و نقادى کند؛ بلکه از این بالاتر یک تکلیف الهى و به تعبیر امام على علیه السلام حق حکومت بر گردن مردم است که چنین کنند. همچنین برخى از آنانى که در سیاست از کیش لیبرالیسم پیروى مى‌کنند، مانند دین مداران، این منش را نه تنها حق بلکه حاصل مسئولیت‌پذیرى اجتماعى مى‌دانند، هر چند بر مبانى لیبرالیسم تبیین تکلیف کار آسانى نیست. نقادى سیاست‌ها و عملکردها و حتى تخطئه آن ها، به تعبیر امام خمینى رحمه‌ الله علیه یک موهبت است، ولى معمول آن است که بسیارى از حاکمان از انتقاد استقبال نمى‌کنند. این پدیده حتى در کشورهایى باسابقه دیرینه دموکراسى نیز دیده مى‌شود. بهترین نمونه‌اش بى‌اعتنایى مصرانه بوش رئیس جمهور آمریکا به انتقادات علیه سیاست خارجى و نظامیگرى دولت ایالات متحده است. هدف این سطور بحث از محتواى نقدها نیست، بلکه حدیث از نعمتى با سیر تکاملى است، باشد که خدا افزونش کند. در کشور ما روزگارى رئیس دولت، به رغم داشتن سابقه طولانى آزادیخواهى منتقدان را در نماز جمعه به نادانى و غرض‌ورزى متهم مى‌ساخت و دسته‌اى از متعصبان نیز مخالفت با وى را دشمنى با پیامبر صلى الله علیه و آله مى خواندند. به یاد دارم در دورانى که هنوز قانون اساسى اصلاح نشده بود و ریاست دولت با نخست‌وزیر بود، راقم این سطور طى نامه‌اى به ایشان از کارکرد اقتصاد دولتى انتقاد کرده بود. اما در اولین جمعه، در خطبه‌ها نادان قلمداد شد، گرچه این حمله، او را از نوشتن باز نداشت.در دوران هشت ساله توسعه سیاسی، فضا از این حیث بازتر شد و نقادى حکمرانان دو باره باب شد. البته در این دوران، بویژه چهارساله‌ اولش طرفداران دولت وقت در رسانه‌هایشان چنان رفتار مى‌کردند که هر مخالفتى پیشاپیش محکوم و منتقدان ضد مردم و مطرود تلقى مى‌شدند. رئیس دولت نیز گرچه با خوش‌رویى از ضرورت نقدپذیرى حکومت بسیار سخن مى‌گفت، ولى اعتنا ى عملى دیده نمى‌شد. در این دوره نیز وقتى در سال 1381 نامه‌اى درباره سیاست‌هاى ارزى به رئیس جمهور محترم نوشتم، طبق معمول به عضو مسئول دولت ارجاع داده شد و آن بنده خدا نیز در مصاحبه‌ عمومى نویسنده را به نادانى متهم ساخت و هیچ پاسخ روشنى داده نشد، طبیعى است که سخن آدم نادان جواب ندارد!مصداق دیگرى از این مشی، برخورد دولت پیشین با نامه ده نفر از اعضاى یهیئت علمى دانشگاه تهران و دانشگاه شهید بهشتى است که در مهر 1382 درباره اقتصاد خارجى کشور به رئیس جمهور نوشته شده بود. برخورد رئیس محترم جمهور متین و از سر اعتنا بود. نامه به مسئولان ذیربط اقتصادى ارجاع شد ولى استقبالى از مباحثه که نشد هیچ، بلکه نویسندگان متون دولتى مورد انتقاد باز هم نویسندگان نامه ده نفرى را به کم‌سوادى و غفلت از مباحث علمى متهم ساختند!

پارسال که 50 نفر به نقد زودرس دولت نهم دست زدند، استقبال چندانى ندیدند. ولى امسال برخورد دولت آشکارا، نشانه رشد سیاسى و مسئولیت‌پذیرى بود. شخص رئیس جمهور همراه با دولتیان طراز نخست، چهره به چهره، خود را در معرض ارزیابى دانشگاهیان منتقد قرار دادند و در یک زمان طولانى براى چنین جلساتى شنیدند و گفتند. نکته بسیار در خور تحسین این است که منتقدان به صراحت احساس خویش را از جدى بودن و غیر تشریفاتى بودن نشست ابراز داشتند و رئیس جمهور نیز با طرح پرسش‌هایى بسیار صریح درباره اقتصاد سیاسى روز، جدى بودن خود را در بهره‌مندى دولت از نظر علمى منتقدان نشان داد، گرچه منتقدان اکثرا از نظر سیاسى جزء مخالفان دولت باشند.سیر برخورد دولت‌ها با نقادی، تلخ و شیرین را چنانکه دیدید، در بردارد. جایى که امروز به آن رسیده‌ایم شیرین است و اگر همگان از ابزار ساختن نقد علمى براى هتک رقیب بپرهیزیم، حتما به کمال کارکرد حکومت و بهره‌مندى بیشتر مردم و کشور از خدمات دولت مى‌انجامد.بدیهى است بخشى از نقدها به مبانى نظرى متضاد باز مى‌گردد و به طور طبیعى وقتى مبانى متعارض است، توافق بر سر سیاست‌ها دشوار است. ولى در عین حال این گفتگوى دو جانبه، هم در موارد مشترک تفاهم را آسان مى‌سازد، و هم رسایى یا نارسایى مبانى را به محک نقد و سنجش مى‌زند. حالا باید منتظر بود تا نقادان محترم امضاء کننده نامه به رئیس جمهور به پرسش‌هاى صریح آقاى دکتر احمدى‌نژاد پاسخ دهند و کمک کار دولتى باشند که با راى قاطع مردم بار مسئولیت سنگینى را به دوش دارد. خیر این نعمت میدان باز مفاهمه گواراى همگان باد و ثواب گسترانندگان این میدان از گذشتگان و امروزیان افزون باد.

به نقل از سایت الف