آخرین ایستگاه هسته‌ای

فتح‌الله پریشان
پرونده هسته ای جمهوری اسلامی ایران از زمان طرح آن در مجامع بین المللی تاکنون، فراز و نشیب های زیادی را طی کرده است، اما اکنون با توجه به بیستمین گزارش البرادعی به اعضای شورای حکام مبنی بر فقدان کمترین دلیل برای انحراف برنامه هسته ای کشورمان به سمت استفاده های غیرصلح آمیز، نتایج نشست گروه 1+5 در فرانکفورت و محتوای به روز شده دومین بسته هسته ای کشورمان به این گروه، قطار هسته ای ایران در حالی به ایستگاه آخرین خود، یعنی «بومی سازی کامل» و «خودکفایی» نزدیک می شود که غرب نیز به آخرین تیر در ترکش خود، یعنی «مذاکره و گفت وگوی مستقیم سیاسی» می اندیشد.
مواضع آمریکا به عنوان بازیگر اصلی مخالف در پرونده هسته ای ایران به دلیل استراتژی «مقاومت هسته ای» جمهوری اسلامی ایران، مسیر قطوری از مانع سازی در مرحله ایجاد فناوری هسته ای، تهدید به برچیدن آن از طریق حمله نظامی و تطمیع و تشویق به معلق سازی از طریق پکیج های تشویقی تا پیشنهاد مذاکره و مطالبه گفت وگوی دیپلماتیک سیاسی را طی کرده است. تنازل مواضع آمریکا در برابر برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایران در عین رشد و ارتقای وضعیت هسته ای کشورمان به چند دلیل است:
1- موقعیت داخلی و خارجی شکننده؛ ایالات متحده به رغم شعارهای انتخاباتی رئیس جمهور اوباما همچنان با معضل اقتصادی دست به گریبان است، به گونه ای که طراز اقتصادی این غول اقتصادی در خیلی از بخش های تولیدی و خدماتی منفی است و نوید کسری بودجه ای بی نظیر در تاریخ را می دهد. این امر به بدنه جامعه منتقل شده و نارضایتی عمومی را دامن می زند.
در موقعیت خارجی بویژه جغرافیای سیاسی محل حضور آمریکا به بهانه خودزنی در 11 سپتامبر پس از هشت سال دستاورد جدیدی که بخشی از هزینه صدها میلیارد دلاری حضور در افغانستان و عراق را جبران نماید، ملاحظه نمی شود. این مطالب نیز به نوبه خود، ضمن ایجاد سرخوردگی در نیروی نظامی آمریکا، به شدت افکار عمومی ایالات متحده را علیه تصمیم گیران قبلی و فعلی کاخ سفید برانگیخته است.
از این منظر طرح مذاکره با ایران در شرایط کنونی برسر برنامه صلح آمیز هسته ای ایران که مطابق تأیید تنها نهاد تخصصی دیده بان بین المللی هسته ای هیچ گونه انحراف نظامی ندارد، برای آمریکایی ها چند کارکرد را خواهد داشت؛ اولاً با پراکنده سازی نگاه های داخلی از مشکلات آمریکا، فضای تنفسی به دور از فشارهای ذکر شده برای تصمیم سازان کاخ سفید ایجاد می کند؛ ثانیاً با فرض عدم پذیرش این پیشنهاد از سوی ایران، شکل دهی اجماعی بین المللی علیه اقدامات و تحریم های جدی تر علیه ایران را سهل تر می نماید.
2- موقعیت برتر ایران؛ برخلاف آمریکا، جمهوری اسلامی ایران در سال ها اخیر به ویژه پس از پیروزی قاطعانه دکتراحمدی نژاد در انتخابات دهم ریاست جمهوری که با نصاب بالای مشارکت جهانی و پشتوانه 85 درصدی مردمی برگزار شد، از موقعیت برتری در منطقه و مناسبات جهانی برخوردار است. ایران در طی این سال نه تنها در اثر فشارهای بین المللی غرب لحظه ای کار هسته ای خود را رها نساخته، بلکه توانسته است در بخش های مختلف فنی ارتقا کمی و کیفی قابل توجهی نماید، به گونه ای که برخی از کارشناسان فنی مسئول در آژانس، پیشرفت ایران در این زمینه را غیرقابل برگشت می دانند. حاصل بحث اینکه نتیجه طبیعی قضایا به سمت نیاز آمریکا به مذاکره با ایران پیش می رود و اینکه ایران چه موضعی باید در این خصوص بگیرد، بایستی به بحث اصلی مراکز مطالعاتی و تولید فکر داخلی توجه گردد و در این مورد به مسئولان امر مشاوره داده شود.
به نظر می رسد ایران با اتخاذ شرایط و تدابیری می تواند از بحث مذاکره مستقیم استقبال نماید و به بسیاری از اهداف و مطالبات خود از این طریق برسد. ایصال به این هدف در گرو برگزاری مذاکره در شرایطی یکسان و با احترام متقابل و با لحاظ این شرط اساسی است که وضعیت امروز هسته ای ایران قابل مذاکره نبوده و غیرقابل برگشت است. زمزمه هایی در درون کاخ سفید برای پذیرش ایران هسته ای نشان می دهد که برخی لایه های حکومتی ایالات متحده نیز این امر را پذیرفته اند.