تغییر مدل بازی در لبنان

حسین امیدى
نتایج انتخابات پارلمانی لبنان به هر قیمتی بود به پیروزی 14 مارسی ها منتهی شد که یک نیاز روانی آنها را پاسخ گفت ولی ظاهراً هزینه این ترمیم روحی - روانی حداقل 750 میلیون دلار سعودی!! خرج برداشت. به هر حال از دو ماه و نیم پیش که سعد حریری مأمور تشکیل کابینه لبنان شد، تا روز پنجشنبه که از آن اعلام انصراف نمود، چندین موضوع، برجستگی خود را در رایزنی ها و اقدامات حریری ثبت کرده اند:
1-حریری براساس راهبری یک پروژه منطقه ای - بین المللی، مسئولیت نخست وزیری را پذیرفته است.
2-این پروژه و اجرای آن، نیازمند یک فضای تفاهم و آرام در لبنان است تا بخش های دیگر این پروژه در فلسطین به خوبی به پیش رود و در بخش همگرایی با سوریه، پیشرفت های عملی به دست آید و زمینه برای مذاکرات صلح لبنان - اسرائیل مهیا گردد.
3-سعد حریری برخلاف رفتار و رویه ماه های قبل، یک روحیه ملی گرا و ضد اسرائیل و علاقه مند به مقاومت از خود نشان داد و شعار تشکیل حکومت وحدت ملی که از سوی معارضه مطرح شده بود را پذیرفت.
4-مدل ترکیب کابینه پس از رایزنی و فراز و نشیب های فراوان به 15 - 10 - 5 رسید که به شکل تلویحی قاعده ثلث به علاوه یک را معارضه پذیرفته بود.
5-خروج جنبلاط از 14 مارس که بنا به یک «ضرورت و نیاز استراتژیک و همسو شدن با تحولات منطقه ای» (بنا به گفته خودش) انجام گرفت، اوضاع عمومی 14 مارس و پایه های عملی تلاش های حریری را به هم زد.
6-جنبلاط با 11 کرسی پارلمانی و سه وزیر در کابینه از موقعیت موثری در معادله سیاسی لبنان برخوردار است و جابه جایی او به مفهوم جابه جایی مولفه های قدرت بود، به طوری که 14 مارس دیگر اکثریت را در دست نداشت و با 58 کرسی در کنار 57 کرسی 8 مارس قرار می گرفت. لذا تناسب و سهم هر یک از گروه ها در کابینه می بایست انعکاسی از تعداد کرسی ها و یا معادله حاکم باشد.
7-شرایط جدید برای حریری تنها موجب زحمت بود و دستاورد و اهداف پروژه اصلی را تأمین نمی کرد.
8-قوات و کتائب از یک سو و حریری از سوی دیگر همواره از همبستگی عون با حزب الله رنج برده اند و آرزوی آمریکا و کشورهای عربی این بود که او از ائتلاف با شیعه خارج شود، لذا در رایزنی ها، بهترین بهانه برای به هم زدن بازی و عدم پذیرش خواسته های حزب آزاد ملی (میشل عون) بود. تلاش شد تا مداخله خارجی آشکار توسط آمریکا و عربستان در ترکیب و چگونگی کابینه با درخواست عون برای چگونگی مشارکت در کابینه پوشش داده شده و پنهان گردد.
9-با اینکه حریری با کلیه طرف ها توافق کرده بود و نام وزرا و پست ها را نهایی کرده و تنها سخن از وزارت ارتباطات و وزارت جبران باسیل (داماد میشل عون) بود ولی در لیست ارائه شده به رئیس جمهور به نحوی عمل شده تا ضمن پاسخگویی محدود به طرف های اصلی سیاسی، میشل عون و مطالبات آنها تحقیر شده و با آن مخالفت شود و طوری وانمود کند که نشان دهد حریری برای توزیع پست های وزارتی در درون جبهه خود (14 مارس) نیز مشکل دارد و در این رابطه با فراکسیون زحله و یا خواسته های قوات و کتائب مانور شده است.
10-حریری نمی توانست به شکل عادی اعلام انصراف کرده و ناکامی خود را در معادله فعلی سیاسی لبنان بپذیرد. بهترین روش در اقدامی بود که بتواند پایه مرحله جدید را متناسب با نیاز آمریکا و رژیم صهیونیستی و جبهه سازش عربی شکل دهد.
11-با انصراف حریری یا خود وی مجدداً باید به این مسئولیت مأمور شود و یا سنیوره و یا افرادی مانند میقاتی در گزینه سوم به این کار منصوب می شوند.
12-مهمترین خواسته حریری یا سنیوره در تکلیف جدید این است که از معادله و مدل (15 - 10 - 5) طفره بروند و به فقدان اکثریت پارلمانی خود اعتراف نکنند. 11 کرسی جنبلاط به نحوی است که با هر طرف ائتلاف کند، آن طرف اکثریت خواهد بود. لذا چمدان های میلیون دلاری عربستان نقش پیدا می کنند.
13-نیاز فعلی آمریکا، عربستان این است که یک حکومت ضعیف و متزلزل را مدیریت کنند و این کار با استمرار بحران کابینه و سپس با موضوعات مستحدث دنبال می شود.
14-تمدید مسئولیت بندربن سلطان در شورای امنیت ملی عربستان و پارامترهای دیگر منطقه ای که نوعی همسویی با انتصاب فوق را نشان می دهد، نویدبخش یک دوره بحرانی و متشنج در لبنان و احتمالاً در منطقه است.
15-سیدحسن نصرالله اقدام حریری را در بی توجهی به مطالبات گروه های سیاسی در تشکیل حکومت وحدت ملی، گامی در جهت پیچیده تر شدن روندهای سیاسی و تشکیل کابینه ارزیابی کرد. این بدان معنا است که توافقات ناشی از رایزنی های انجام گرفته، در کابینه پیشنهادی حریری لحاظ نشده و اقدامی هدفمند بوده تا با واکنش طبیعی رئیس جمهور و گروه های سیاسی، انصراف حریری از تشکیل کابینه با هزینه کمتری انجام گرفته و عامل خارجی در بحران سیاسی لبنان در پس واکنش های گروه ها، پنهان گردد.
16-خلأ سیاسی ناشی از فقدان کابینه جدید در لبنان و استمرار کابینه سنیوره، دلیل دیگری بر نیاز آمریکا، رژیم صهیونیستی و هم پیمانان منطقه ای آنها به یک رویداد منطقه ای و فراهم شدن مولفه های ضروری و همسو با منافع آنها است.
17-آمریکا به شکل تلویحی و رژیم صهیونیستی آشکارا با مشارکت حزب الله در کابینه لبنان مخالفت کرده اند و تشکیل کابینه آشتی ملی و یا وحدت ملی را به زیان خود ارزیابی می کنند، لذا خانم سیسون سفیر آمریکا در لبنان اقدام حریری را اقدامی دمکراتیک دانسته است.
18-تشکیل کابینه وحدت ملی با معادلات سیاسی موجود در لبنان، ساخت سیاسی مسلط جبهه مقاومت را در بر خواهد داشت و کار ویژه های مطلوب پروژه آمریکایی را تولید نخواهد کرد.
19-نوع رفتار 14 مارس و حامیان خارجی آن نشان می دهد که عناصر این جبهه و سعد حریری به دنبال مدل جدیدی از بازی سیاسی در لبنان هستند و مدل قبلی رفتار خود را رها کرده اند. مواضع تند برخی عناصر 14 مارس و تلویح سعد حریری که گاهی از وی بروز کرده، این تغییر در مدل بازی آنها را تأیید می کند.
20- توان سیاسی 14 مارس و شرایط شکننده فی مابین آنها، امکان مانور محدودی را برایشان ایجاد می کند ولی با اتکا به بازیگران منطقه ای و بین المللی و طرح های منطقه ای، امید به بازتولید شرایط مطلوب را دنبال می کنند.
روش های دیگری برای مدیریت اوضاع و گزینه های مناسبی برای جلوگیری از بازی های جدید در لبنان نیز وجود دارد که به نحوه رفتاری 8 مارس و هم پیمانان منطقه ای آنان مرتبط است. تکلیف مجدد حریری به تشکیل دولت از این گزینه ها است که باید با دقت مدیریت شود.