درباره حذف صفرهای پول ملی

بسم الله الرحمن الرحیم
تصور اینکه با حذف سه صفر از واحد پول ملی قیمت کالاها به شکلی درمی آید و می توان اجناس چند ده هزار تومانی را با پرداخت چند ده تومان خرید تصور بسیار شیرینی است حتی اگر به این واقعیت هم متذکر باشیم که در واقع چیزی ارزان نشده و تنها قیمت اسمی و ظاهری آن تغییر کرده است . بدین ترتیب حذف صفرهای سه گانه از پول ملی و تبدیل شدن هزار تومان به یک تومان حداقل می تواند خاطرات قیمتهای سالهای دور را برای کهنسالان زنده کند و تصویری ملموس از آنچه آنان بیان می کنند به دست جوان ترها بدهد.
آنچه در جملات بالا گفته شد اگرچه در نگاه نخست برخوردی احساسی و فاقد تمام جنبه های واقعی و اقتصادی تحولی مانند حذف سه صفر از پول ملی ما ایرانیان است اما در واقع حامل یکی از مهمترین اهداف مسئولان اقتصادی کشور برای اجرای این تصمیم بشمار می آید که عبارتست از کاستن از بار روانی تورم .
همه ما به دفعات شنونده و یا گوینده این قبیل جملات بوده و هستیم که « چقدر پول بی ارزش شده و برای خرید فلان چیز باید رقم بالایی بپردازیم ... » . این دست گزاره ها در فضای اقتصاد به « کاهش ارزش پول » و یا « افت قدرت خرید » تعبیر می شود.
صاحبنظران اقتصادی وقوع چنین فرایندی را معلول تورم مستمر و بالا و عدم تطبیق به هنگام و متناسب ارزش پول رایج با این تورم می دانند. در چنین شرایطی کاهش ارزش پول ملی به حدی می رسد که محاسبات و نگهداری حسابها و نیز تسویه آنها به خصوص در قالب خرد با مشکل مواجه می شود و حتی برای خریدهای جزئی نیز ناگزیر از انتقال حجم بالایی از پول هستیم ; شمارش اسکناسها وقت زیادی از ما می گیرد و حجم زیادی از صفحات دفاتر حسابهای روزانه حافظه های یارانه ای و... به اشغال صفرهای متعدد مقابل ارقام دیگر درمی آید و از همه مهمتر به علت بی ارزش شدن اجزای کوچکتر پول آمادگی روانی جامعه برای پذیرش افزایش بی علت قیمتها و یا گرد کردن ارقام به سمت بیشتر افزایش می یابد که همگی به گرانی دامن می زند.
در چنین وضعیتی است که مسئولان کشور ما نیز همانند بسیاری از کشورهای دیگر در کنار اجرای سیاستهای اصلاحی در سایر حوزه های زیرساختی اقتصاد بحث حذف تعدادی صفر از واحد پول ملی را در دستور بررسی قرار دادند و در نهایت بر حذف سه صفر از این تعداد توافق کردند.
علاوه بر محاسن و فوائد عنوان شده برای این کار که بیشتر جنبه عمومی و همه فهم داشت دولتها معمولا اهداف دیگری را نیز در این فعل و انفعالات دنبال می کنند; اگرچه حذف صفر از پول ملی و معرفی پول جدید بیش از آنکه یک اقدام سیاسی باشد یک عمل فنی و کارشناسی است ولی واقعیت این است که کنترل دولت بر پول ملی نشانه و شاخصه یک دولت ـ ملت مدرن به حساب می آید و حذف صفر از پول ملی در شرایطی که ارزش این پول کاهش یافته ابزاری برای حمایت دولت از اقتدار سیاستهای پولی است . اگر جامعه ای اعتماد خود را نسبت به پول ملی از دست بدهد ارزهای خارجی رواج خواهد یافت و این مسئله فشار روانی و اقتصادی زیادی را بر دولتها وارد می سازد. با این استدلال حذف صفرها از پول ملی مانع نفوذ ارزهای خارجی در اقتصاد کشور می شود و در برخی موارد زمینه هایی را نیز برای مهار تورم پدید می آورد.
با این حال به نظر نمی رسد چنین تصمیمی بدون هزینه و پیامد نیز باشد و قطعا آثار هزینه ای و اقتصادی و حتی اجتماعی هم به دنبال خواهد داشت . بازخوانی تجربیات کشورهایی که دست به این اقدام زده اند مسئولان ما را در اتخاذ تدابیری که این پیامدها را به حداقل برساند بسیار کمک می کند.
یکی از این مسائل که توجه به آن بسیار بیشتر از هزینه های چاپ مجدد اسکناس و ضرب مسکوکات و یا تبدیل نرم افزارهای حسابرسی اهمیت دارد بحث تورم است چرا که بسیاری از کارشناسان معتقدند در صورت فراهم نبودن شرایط و اتخاذ تدابیر لازم در این زمینه حذف صفر از پول که یکی از اهداف آن کاهش تورم تعریف می شود به ضد خود تبدیل خواهد شد و در کوتاه مدت آثار معکوسی از خود به جا می گذارد.
از این رو به نظر می رسد هرگونه اقدامی در زمینه حذف صفر از پول ملی پیش از قرارگرفتن روند حرکتی اقتصاد کشور در مسیر تورم کاهنده پیامدهای نگران کننده ای به دنبال خواهد داشت چرا که در صورت عدم مهار تورم ارزش پول به سرعت کاهش یافته و ناگزیر از اضافه کردن مجدد صفر در مقابل اسکناسها خواهیم بود کمااینکه در برخی کشورها همین مسئله به تغییر 18 باره واحد پول ملی انجامیده است .
تاکید رئیس کل بانک مرکزی هم بر اینکه تعجیلی در انجام عملیات حذف صفر از پول ملی وجود ندارد بیانگر همین نکته است که باید صبر کرد تا روند کاهشی نرخ رشد تورم از استمرار و دوام برخوردار شود و نرخ رشد نقدینگی هم که بالابودن آن طی سالهای اخیر به تشدید تورم و کاهش ارزش پول ملی منجر شده بعد از افت شدید چند ماهه گذشته به نقطه متعادلی بازگردد. تنها در این صورت است که می توان انتظار داشت حذف سه صفر از واحد پول ملی به عنوان یکی از گامهای موثر در کاهش تورم و حذف هزینه های زائد از اقتصاد کشور موثر واقع شود.
سروش صاحب فصول