تقویت جایگاه ایران در آفریقا / هادى محمد فر

غ‌براى رسیدن به اصول واهداف مندرج در سند بیست ساله باید از هم اکنون نگاه خود را متوجه مناطق استراتژیک و ژئواکونومیک نماییم تا در رقابت جهانى با دیگر رقبا در 20 سال آینده عقب نمانیم

غ‌سفر دکتر احمدى‌نژاد به الجزایر گامى در توسعه و پیشبرد چشم‌انداز بیست ساله مى‌تواند باشد بویژه آنکه الجزایر کشورى مسلمان مى‌باشد و با موقعیت ویژه‌اى که در شمال آفریقا دارد مى‌تواند در پیشرفت تحقق چشم انداز بیست ساله ایران اسلامى نقش مهمى ایفا نماید

قاره آفریقا قاره‌اى فقیر ‌با یک دیرینه تمدنى غنى است. این قاره سالها درگیر مبارزات ضداستعمارى بوده است و اختلافات داخلى کشورها و منازعات داخلى و مرزى در آفریقا امروز یادگار دوران استعماران در آن قاره است. توسعه روابط با یک کشور آفریقایى و دستاوردهاى مثبت آن براى این کشور مى‌تواند مقدمه نفوذ در آن قاره را فراهم آورد. امروز چینى‌ها، فرانسوى‌ها، انگلیسى‌ها، آمریکائیها و سایر دول قدرتمند سعى دارند با برقرارى روابط با کشورهاى آفریقایى و ارائه یک روابط مثبت مقدمه روابط با دیگر کشورها را فراهم نمایند. بنابراین توسعه روابط تجاری، اقتصادى و فرهنگى با یک کشور آفریقایی، دیگر کشورها را ترغیب خواهد نمود تا به توسعه روابط خود با کشورى که عملکرد مثبت و قابل قبولى در آن قاره داشته باشد بپردازند. سفر رئیس جمهورى اسلامى ایران، دکتر محمود احمدى‌نژاد نیز در همین راستا قابل ارزیابى است اگر جمهورى اسلامى ایران نیز عملکرد مثبت و قابل قبولى در یک کشور آفریقایى داشته باشد، دیگر کشورهاى آفریقایى را ترغیب خواهد نمود که به توسعه روابط تجاری، اقتصادى و فرهنگى و راهبردى با جمهورى اسلامى ایران بپردازند. بویژه آنکه ایران کشورى است که نه تنها سابقه استعمارى نداشته است بلکه با استقرار جمهورى اسلامى ایران در خط مقدم مبارزات ضدامپریالیستى بعد از سقوط رژیم شاهنشاهى قرار گرفت. پس از انقلاب اسلامى جمهورى اسلامى ایران روابط خود را با کشورهاى آفریقایى بویژه کشورهاى مسلمان افزایش داد. در سند چشم‌انداز 1404 هجرى شمسى نیز به کشورهاى آفریقایى مسلمان هم توجه ویژه شده است. در این سند و بند هشتم آن تاکید شده است که ایران 1404 داراى تعامل سازنده و موثر با جهان براساس سه اصل عزت، حکمت و مصلحت خواهد بود. بنابراین براى رسیدن به اصول واهداف مندرج در سند بیست ساله باید از هم اکنون نگاه خود را متوجه مناطق استراتژیک و ژئواکونومیک نماییم تا در رقابت جهانى با دیگر رقبا در 20 سال آینده عقب نمانیم. بویژه آن که در سند چشم‌انداز 1404 جایگاه اقتصادى ایران اسلامى مطلوب ارزیابى شده است. همچنان که در این سند آمده است “ایران کشورى توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمى و فناورى در سطح منطقه با هویت اسلامى و انقلابی، الهام بخش در جهان اسلام و تعامل سازنده و موثر در روابط بین‌الملل”.

مبناى رسیدن به اصول و اهداف بیست ساله زمانى محقق خواهد شد که با برنامه‌ریزى‌هاى منسجم و مدیریت صحیح از موقعیت‌ها به خوبى بهره‌بردارى نماییم. سفر دکتر احمدى‌نژاد به الجزایر گامى در توسعه و پیشبرد چشم‌انداز بیست ساله مى‌تواند باشد بویژه آن که الجزایر کشورى مسلمان مى‌باشد و با موقعیت ویژه‌اى که در شمال آفریقا دارد مى‌تواند در پیشرفت تحقق چشم انداز بیست ساله ایران اسلامى نقش مهمى ایفا نماید.

الجزایر کشورى است که سالها مستعمره فرانسه بود و پس از جنگ‌هاى طولانى سرانجام به استقلال رسید و این کشور جمعیتى 32 میلیون نفرى دارد و داراى منابع عظیم گاز و نفت مى‌باشد. فرهنگ اسلام و منابع عظیمى از نفت و گاز دو عامل کلیدى است که مى‌تواند در پیشبرد روابط راهبردى موثر واقع شود. در رابطه با منابع عظیم گاز و نفت باید گفت که درگیرى‌هاى داخلى در دهه 1990 و کاهش قیمت نفت مشکلات عدیده‌اى براى الجزایر فراهم آورد. در پى ثبات و آرامش سیاسى سرمایه‌گذارى خارجى افزایش یافت و با بهره‌گیرى از فناورى نوین میزان تولید منابع نفتى این کشور توسعه یافت. رسانه‌هاى گروهى الجزایر اعلام کردند که درآمد این کشور از صدور گاز و نفت در سه ماهه اول سال 2006 بالغ بر 12 میلیارد دلار انتظار مى‌رود که درآمد این کشور از صدور انرژى بالغ بر 47 میلیون دلار برآورد مى‌شود. این کشور اکنون یک چهارم نیازمندى‌هاى اروپا را تامین مى‌کند و ذخایر گازى این کشور بالغ بر 160 تریلیون فوت مکعب است و صادرات روزانه آن 62 میلیارد مترمکعب است و از این حیث مقام اول کشورهاى آفریقایى را دارد و احتمال مى‌رود میزان صادرات روزانه گاز الجزایر در سال 2010 به 85 میلیارد مترمکعب برسد.

صادرات نفتى این کشور هم اکنون بالغ بر 857/1 میلیون بشکه در روز است و ممکن است در سال 2010 میزان صادرات نفتى الجزایر به 2 میلیون بشکه ارتقا یابد. ذخایر نفتى این کشور در حدود 8/11 میلیارد بشکه تخمین زده مى‌شود و هم اکنون این کشور به عنوان سومین کشور صادر کننده نفت خام پس از عراق و عربستان سعودى قرار دارد.

امروزه آمریکا به عنوان بزرگترین شریک اقتصادى الجزایر در صنعت نفت و گاز محسوب مى‌شود و با توجه به اهمیت اقتصادى این کشور در معادلات قاره آفریقا امضاى سه توافقنامه و دو تفاهم‌نامه در سفر کنونى دکتر احمدى‌نژاد به الجزایر مهم ارزیابى مى‌شود و جمهورى اسلامى ایران با توان بالاى فنى و سرمایه‌گذارى و همکارى‌هاى نفتى و گازى مى‌تواند نقش مهمى در همکارى‌هاى نفتى و گازى ایفا نماید.

اسلام نیز عامل دیگرى است که به خودى خود در نزدیکى روابط دو کشور مى‌تواند مهم ارزیابى شود. این کشور عضو سازمان وحدت آفریقا و کنفرانس اسلامى است و پس از پیروزى اسلامگراها در انتخابات دموکراتیک 1991 که دخالت ارتش را به دنبال داشت درگیر جنگ داخلى شد. از این رو اسلام‌گرایى سیاسى در الجزایر پدیده نوظهورى نیست بلکه طى ده سال اخیر و پس از تصویب قانون تعدد احزاب در سال 1988 فضایى براى فعالیت در بطن جامعه الجزایر پیدا کرد که طى آن جبهه نجات اسلامى پا به عرصه وجود نهاد. اما روند توقیف انتخابات سال 1988 از سوى هیئت حاکمه مانع از قدرت یافتن اسلامگراها شد. احزاب حماس به رهبرى محفوظ فحناح، النهضه به رهبرى لجیب آدمى و اصلاح ملى به رهبرى عبدالله جاب‌الله از مدافعان جبهه نجات ملى به شمار مى‌روند که داراى گرایشات اسلامی- عربى مى‌باشند. به هرحال آنچه که اهمیت دارد این است که اندیشه‌هاى اسلامى ریشه در تاریخ فرهنگ مردم الجزایر دارد و از این نظر در سیاست خارجى با این کشور باید نگاهى ویژه داشت. سخنان احمدى‌نژاد در دیدار با رئیس مجلس وطنى الجزایر نشان از جایگاه ویژه اسلام در دوران کنونى دارد. دکتر احمدى‌نژاد در این دیدار عنوان کرد که تحولات کنونى در جهان و منطقه به نفع دنیاى اسلام است. به نظر مى‌رسد که هدف از این اظهارات تحولات پس از وقوع حوادث یازدهم سپتامبر و بویژه شکست طرح خاورمیانه بزرگ باشد که در نتیجه آن اسلامگراها در عراق، فلسطین، بحرین و نیز ترکیه به قدرت رسیدند. با توجه به تحولات کنونى و مواضع ضد ایرانی- اسلامى برخى‌کشورهاى عربى و بویژه آمریکا در مقطع کنونى به نظر مى‌رسد که بسط و گسترش روابط با کشور الجزایر نقش مهمى در مواضع آینده ایران داشته باشد. در عرصه داخلى نیز با توجه به اهمیت دو عامل اسلام و اقتصاد ایران اسلامى در چشم‌انداز 1404 این سفر مى‌تواند در توسعه روابط دو کشور سازنده باشد.