دیپلماسی عمومی پس از مذاکرات ژنو 2 :سید یوسف علوی

بصیرت:1- سابقه مذاکرات ایران و غرب و بویژه تجربه سالیان اخیر مذاکرات هسته‌ای، لزوم احتیاط درباره نحوه تحلیل اظهارات مقامات و رسانه‌های غربی از محتوای مذاکرات و توافقات به‌عمل آمده را گوشزد می‌کند. به این معنی که نه باید به لحن آمرانه و بدبینانه و یا تهدیدهای مقامات غربی اعتماد زیادی کرد و نه تعریف و تمجید و خوشبینی آنها را چندان جدی گرفت. به یاد داریم در دورانی که غربی‌ها در سایه تهدیدات شدید، امتیازات پی‌در‌پی هسته‌ای و بدون ما‌به‌ازا می‌گرفتند. از پیچیدگی، سرسختی و زبردستی مذاکره‌کنندگان ایرانی می‌گفتند؛ چیزی که امروز خلاف آن را مطرح می‌نمایند.
2- از دو روز قبل از اجلاس ژنو 2، حجم حملات رسانه‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران کاهش یافت و بر‌خلاف دفعات قبل که از پیش سعی می‌شد فضای بدبینی را قبل از مذاکرات القا کنند، این‌بار سعی شد تا انتظاراتی که از جمعه قبل از آن درباره همراهی چین و روسیه و اجماع علیه ایران ایجاد شده بود، تعدیل نمایند. در این مدت حجم اخبار درباره اجلاس ژنو 2 بشدت کنترل شد و بخش کوچکی از اخبار رسانه‌های معتبر به این موضوع اختصاص یافت و جریان رسانه‌ای در غرب عمدتاً و عمداً تحت تأثیر اخبار سونامی در جنوب شرق آسیا و میزبانی المپیک 2016 قرار داشت.
3- استقبال رسمی مقامات 1+5 و رسانه‌ها پس از مذاکرات و ابراز خوشبینی مفرط درباره نتیجه مذاکرات، با هدف القای موضوعاتی بسیار فراتر از ایده‌های مطرح شده احتمالی در مذاکرات بوده است. به عنوان مثال در حالی که بنا به روایت‌های متعدد، طرف ایرانی ما‌ه‌ها پیش از مذاکرات و سفر، موضوع نیاز به اورانیوم با غنای 20 درصد برای رآکتور تهران را به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرده بود، رسانه‌های غربی هنوز هم سعی در القای این موضوع دارند که بحث غنی‌سازی در خارج خاک ایران مطرح است؛ ایده‌ای که در سال 2007 هم مورد پذیرش قرار نگرفته بود.
4- در کنار این فضاسازی که می‌تواند وجود هرگونه «بن‌بست در مذاکرات آتی» را به سرسختی طرف ایرانی و یا بدتر از آن خلف وعده یا عقب‌نشینی از توافقات خود نسبت دهد، اقدامات ضد ایرانی اعضای 1+5 ادامه دارد. تصویب بی‌سر‌و‌صدای طرح تحریم شرکت‌هایی که به ایران بنزین می‌فروشند در کنگره امریکا و پیگیری تحریم‌های سخت‌تر (و به قول امریکایی‌ها فلج‌کننده) که اخبار آن به‌طور جسته و گریخته و کمرنگ در رسانه‌های غربی مطرح می‌شود، با فضای مثبت ترسیم شده فعلی همخوانی ندارد.
5- از مجموع نکات فوق، می‌توان اندکی بدبینی در خوشبینی مفرط غربی‌ها را منطقی فرض کرد. بدون شک و با نگاهی به سابقه موضوع، مذاکرات ایران و 1+5 مذاکراتی پیچیده و طولانی خواهد بود و کنار هم قرار دادن این واقعیات، لزوم هوشیاری و آمادگی درباره حرکات بعدی غرب را هم از بعد سیاسی و هم از بعد رسانه‌ای یادآوری می‌نماید. اصولاً در مذاکرات دشوار سیاسی، بازی‌ها و استراتژی رسانه‌ای نقش مهم‌تری را بازی می‌کنند. به عبارت دیگر دیپلماسی رسانه‌ای نقش آتش تهیه مذاکرات سیاسی را ایفا می‌کند، لذا اصحاب رسانه‌ها بهتر است با درک واقعیات صحنه موجود، کلیه اخبار را به‌طور متعادل در صحنه داخلی مطرح کنند تا در کنار اظهارات متعدد و خوشبینانه مقام‌های غربی نسبت به اجلاس ژنو 2، اخبار مهمی چون تصویب طرح تحریم بنزین ایران و یا اخبار تحرکات ضد‌ایرانی در منطقه، بویژه در حوزه خلیج فارس مورد بی‌توجهی قرار نگیرد و انتظارات نابه‌جا از تیم مذاکره کننده ایرانی ایجاد نکنند.
6- جمهوری اسلامی ایران از ابتدا اعلام کرده است که قائل به بازی برد - برد در مذاکرات با 1+5 است و لذا باید با توجه و تأکید بر این موضع ایران، علاوه بر واقعی کردن انتظارات افکار عمومی، هزینه‌های طرف مقابل برای انعطاف و توافق را افزایش نداد.
7- در افکار عمومی ایران موضوع تطویل بیش از حد راه‌اندازی نیروگاه اتمی بوشهر از نکات مورد توجه است. طرح پیشنهاد مشارکت روسیه در برابر اعلام آمادگی ایران برای مشارکت در تهیه سوخت نیروگاه تحقیقاتی تهران، بدون شک با اطلاع از این موضوع رسانه‌ای شده است. روسیه به عنوان یک کشور دوست، روابط نزدیکی با کشورمان داشته و در پروژه‌های مشترک زیادی با ایران شریک است. به اعتقاد برخی کارشناسان، با توجه به اعلام مجدد تأخیر نیروگاه بوشهر بلافاصله پس از اجلاس ژنو 2، درگیر کردن روسیه در تعهدات جدید، می‌تواند تأثیر نامطلوب در سرعت سایر پروژه‌ها داشته باشد و شاید ایران در رابطه با نامه خود به آژانس جهت همکاری سایر کشورها برای تأمین سوخت رآکتور تهران که در سفر رئیس جمهور به نیویورک نیز مورد اشاره قرار گرفت، مایل به بررسی سایر گزینه‌ها و مشارکت با سایر کشورها نیز باشد. این نکته البته نیاز به بررسی دقیق پیشنهادات و مباحث کارشناسی با آژانس در گفت‌و‌گوهای 18 اکتبر دارد.