آغوش گشوده شرق برای ترکیه :امیر علی اشراقی

بصیرت : دولت اسلامی ترکیه با رهبری اردوغان پس از تثبیت موقعیت خویش در برابر رقیبان لائیک اکنون گام‌های بلندی در عرصه دیپلماسی برداشته است. در این میان سفرهای اردوغان و عبدالله گل به خاورمیانه عربی، پاکستان و ایران نشان از این دارد که آنکارا «گرایش به شرق» را سرلوحه سیاست خویش قرار داده است. این هفته تهران در حالی برای پذیرایی از چهره محبوب ترکیه آغوش می گشاید که سیاست کهنه «غرب محوری» آنکارا رنگ باخته است. برهمین اساس اغلب رسانه‌های ترکیه در توصیف دیدار اردوغان از تهران، این نشست را مقدمه ظهور ائتلاف قدرت‌های شرق خوانده‌اند. محافل سیاسی ترکیه بر این باورند که به واسطه تعصبات مذهبی اروپای مسیحی و مرزبندی ایدئولوژیک رهبرانی مثل سارکوزی و مرکل، آنکارا راه خویش را به سوی شرق گشوده است. اکنون حدود نیم قرن از درخواست ترکیه برای ورود به بازار مشترک و اتحادیه اروپا می‌گذرد و اتحادیه اروپا پس از این سال‌ها در اقدامی تحقیرآمیز به جای عضویت دائم، به ترکیه پیشنهاد «عضویت افتخاری» داده است. در این فضا است که دولت رجب طیب اردوغان ترکیه در اقدامی هوشمندانه تصمیم گرفت تا حوزه حضور و نفوذ خود را در شرق گسترش دهد. در حال حاضر ترکیه توانسته است اعتماد کشورهای بزرگ خاورمیانه مثل ایران، عربستان و سوریه را جلب کند و حتی به عنوان میانجی در مناقشات خاورمیانه مطرح شود. با تشویق‌های تهران و جهان اسلام روابط پرتنش ترکیه با همسایگان شرقیش در حال بهبود است. امروز رهبران جهان اسلام به واسطه خط مشی آنکارا بویژه در قبال فلسطین احترام قابل توجهی نسبت به ترکیه قائل هستند.
اردوغان اخیراً راهبرد دولت خود را اینچنین بیان کرد «دولت وی تلاش برای دستیابی به عضویت اتحادیه اروپا را ادامه خواهد داد. ولی دیگر به عنوان یک عنصر بی‌استفاده و محتاج عمل نخواهد کرد و نقش خود را به عنوان چهارراه اتصال شرق و غرب به خوبی ایفا خواهد نمود.» این استراتژی ترکیه که کسانی چون احمد داوود اوغلو طراح آن هستند کارساز شده است. رویکرد گرایش به شرق کابینه اردوغان حتی موجب شده آنکارا اختلاف‌های دیرین با سوریه و عراق بر سر شورشیان پ.ک.ک را حل کند.
اردوغان در سفر به اسلام آباد و تهران امیدوار است همپای مراودات سیاسی همکاری‌های تجاری و اقتصادی ترکیه با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و دریای عمان را افزایش دهد، در مسئله قفقاز دولت ترکیه پیمان صلحی با ارمنستان امضا کرد. تا به یک قرن مناقشه با این کشور خاتمه دهد. اما برای تثبیت این صلح، آنکارا نیازمند همراهی دولت‌هایی مثل ایران و روسیه است که از نفوذ عمیق در قفقاز برخوردارند. به نوشته رسانه‌های آنکارا اردوغان تنها میهمان بلند‌پایه است که تهران تلاش‌های او برای حل سوءتفاهم ایران و غرب را به دیده خیرخواهی می‌نگرد. آنها معتقدند اردوغان در این سفر نیز سعی خواهد کرد نقش میانجی میان ایران و غرب را ایفا کند.
تهران استقبال گرم از اردوغان خواهد داشت به این سبب که وی پس از تهاجم خونین نظامی رژیم صهیونیستی به نوار غزه، روابط طولانی مدت ترکیه و رژیم صهیونیستی را به چالش کشید. اردوغان دریافته ادامه شهرک‌سازی‌ها و سیاست‌های جنگ‌طلبانه تل‌آویو بر پیکره جهان اسلام لطمه سنگین وارد کرده و دولت نتانیاهو هیچ تمایلی برای تغییر استراتژی خود ندارد.
بدون شک اروپا و غرب سیاست گرایش به شرق اردوغان را با نگرانی دنبال خواهد کرد. غرب نگران آن است که اتحاد ترکیه با کشورهای منطقه مسلمانان را بیش از پیش قدرتمند کند و به موقعیت خاورمیانه‌ای آن صدمه بزند. از طرفی جناح افراطی اروپا بر این باور است که قدرتمند شدن ترکیه اسلام گرا در منطقه خاورمیانه ماهیت سکولاری حکومت ترکیه برای همیشه تغییر خواهد داد.