تحولات هسته‌ای پیش‌رو / حامد وفایی

دوم تیرماه و در جریان مذاکراتی که دکتر علی لاریجانی با محمد البرادعی در وین انجام داد، توافقی برای رسیدن به چارچوبی جامع برای پاسخ به مسائل باقی مانده بین ایران و آژانس حاصل شد؛ بر اساس این توافق قرار شد معاونان دو طرف در مدت 60 روز مدالیته ای را برای این منظور تدوین و طراحی نمایند؛ جمع بندی نهایی و نتیجه مذاکرات رسمی و فنی ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی که در تاریخ 20 تیرماه آغاز شد نیز تا 20 شهریورماه اعلام خواهد شد.

ماه سپتامبر سال جاری میلادی اتفاقات مهمی را در خصوص مسئله هسته ای کشورمان رقم خواهد زد؛ مهم ترین وقایعی که از تاریخ 10 سپتامبر کلید می خورد و نتایج آن تا به صورت دامنه‌دار تداوم خواهد داشت، به این ترتیب است:

1. نشست فصلی شورای حکام ( 10 سپتامبر)

2. پایان مهلت 60 روزه شورای امنیت به ایران ( 11 سپتامبر)

3. شروع  زمزمه های آغاز روند صدور قطعنامه در ماه سپتامبر

هر چند که طی یک ماه و نیم گذشته، آرامشی نسبی بر روند بررسی مسئله هسته ای ایران حاکم بوده و شانتاژ های گروه موسوم به 1+5 در این زمینه به طور قابل ملاحظه ای تقلیل یافته است اما نشانه هایی نیز وجود دارد که از حرکت این آرامش به سوی شرایطی طوفانی و احتمالا دشوار در آینده نه چندان دور حکایت می کنند.

نکته قابل توجه این است که مجموع تحولات مرتبط با پرونده هسته ای ایران طی ماه های اخیر در "روزهای میانی ماه سپتامبر" متمرکز می شود و این تمرکز معنادار با توجه به اهمیت مسائل متمرکزشده، تا حدودی مراحل بعدی مواجهه ایران با مضوع هسته ای خود را تعیین خواهد کرد.

قرار است نتیجه نهایی مذاکرات ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی در نشست فصلی شورای حکام ( 10 سپتامبر) در گزارشی که محمد البرادعی به شورای حکام این نهاد بین المللی ارائه می کند، اعلام گردد، با توجه به توقف مذاکرات دکتر لاریجانی با نماینده گروه 1+5 در مدت زمان انجام مذاکرات ایران و آژانس، مسلما گزارش آتی البرادعی تاثیر قابل توجهی را بر موضع آتی کشورهای موسوم به 1+5 درباره آینده پرونده هسته ای ایران خواهد داشت.

نکته دیگر، پایان مهلت 60 روزه شورای امنیت به ایران در تاریخ 11 سپتامبر است که علت اصلی آن نیز انجام مذاکرات ایران و آژانس تا حصول به نتایج مشخص بوده است؛ با توجه به علائمی که اخیرا از جانب واشنگتن علیه ایران ارسال شده و مصداق بارز آن در انتشار اخباری در خصوص احتمال گنجاندان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در لیست گروه های تروریستی قابل مشاهده بود، به نظر می رسد با نزدیک شدن به تاریخ پرخاطره! 11 سپتامبر باید در انتظار تشدید تلاش‌های واشنگتن با هدف روشن کردن مجدد موتور صدور قطعنامه های شورای امنیت علیه ایران باشیم.

هم چنین آغاز زمزمه هایی به نقل از دیپلمات های هسته ای مبنی بر احتمال مطرح شدن مسائل مرتبط با صدور قطعنامه سوم شورای امنیت علیه کشورمان در ماه سپتامبر سیگنال هایی را از شکل گیری تلاش مجدد برای فعال سازی "اهرم شورای امنیت" علیه ایران ارسال می کند.

به نظر می رسد در شرایط کنونی، مهم ترین برگ برنده ایران برای بازی نه چندان آرامی که طی هفته های آتی پیش رو خواهد داشت، "پیشرفت فعالیت های هسته ای" با توجه به گذار از "نقطه آستانه" باشد؛ البته تداوم این پیشرفت ها به گونه ای هشدارآمیز، طرف های مقابل ایران را به خوبی متوجه هزینه های زمان بر کردن روند مذاکرات هسته ای که پیش از این مورد تصریح دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان نیز قرار گرفته بود، کرده است.

مسئله دیگری که معادله پیش رو در بحث هسته ای را به میزان قابل توجهی به سود ایران رقم می زند، تداوم تعامل مثبت و سازنده با آژانس بین المللی انرژی اتمی است که پتانسیل های بسیاری از جمله "احتمال تمدید مهلت شورای امنیت به ایران" را در خود پرورانده است؛ جواد وعیدی، معاون لاریجانی نیز در جریان نخستین کنفرانس خبری خود با اولی هاینون ضمن اشاره تلویحی به این پتانسیل، گفت: اگر لازم  شود در این خصوص هم با آژانس مذاکره می کنیم.

سخنان اخیر معاونان لاریجانی و البرادعی در خصوص دستیابی دو طرف به چارچوب‌های مشخص و جداول زمان‌بندی برای حل ابهامات باقی مانده آژانس که از لزوم آغاز روندی زمان‌بر حکایت می‌کند نیز گمانه مذکور را تقویت می‌نماید؛ البته در این چارچوب باید دید آیا ایران هم‌چنان تداوم همکاری خود در چارچوب مدالیتی مورد تفاهم دو طرف را به توقف پروسه چالش‌انگیز شورای امنیت منوط کرده یا خیر؟

با توجه به زیان‌های زمان‌بر شدن روند مذاکرات هسته‌ای برای طرف‌های غربی از سویی و هم‌چنین تلاش این کشورها برای کسب اطلاعات موثق از آخرین تحولات فعالیت‌های هسته‌ای ایران، این امکان وجود خواهد داشت که غرب در هفته‌های پیش رو با اتخاذ رویکردی جدید، از چند جبهه به مواجهه با ایران در بحث هسته‌ای بپردازد.

بر این مبنا احتمال احیای معادله "پلیس خوب - پلیس بد" تقویت خواهد شد که در آن آژانس به عنوان پلیس خوب، ضمن مذاکره با ایران و حل ابهامات موجود،‌ از انقطاع اطلاعاتی با فعالیت‌های هسته‌ای ایران ممانعت به عمل آورده و از سوی دیگر سه کشور اروپایی و آمریکا به عنوان پلیس بد، روند چالش‌انگیز شورای امنیت را در پی خواهند گرفت.

به هر صورت با توجه به وجود اخبار غیررسمی موثق از مخالفت قاطع برخی طرف های گروه 1+5 با صدور قطعنامه بعدی علیه ایران در شورای امنیت در برابر تاکید برخی طرف های دیگر بر لزوم تحقق این موضوع، تداوم پیشرفت های هسته ای ایران، چارچوب هایی که در آینده نه چندان دور برای حل مسایل باقی مانده بین ایران و آژانس تعیین می شود و احتمال زیاد تکرار سنت ارائه گزارش های دوپهلو به شورای حکام از جانب محمد البرادعی باید در انتظار سپتامبری پرتنش، حساس و تعیین کننده برای آینده پرونده هسته ای کشورمان باشیم.