نقشه جامع علمی سپاه را تدوین می‌کنیم

* معاونت تحقیقات غیرصنعتی سپاه چه وظایفی را برعهده دارد؟
** در سطح سپاه سه مجموعه فعالیت های پژوهشی را دنبال می کنند. ابتدا پژوهش هایی که به پژوهش های صنعتی معروف هستند. یعنی خروجی آنها محصول فیزیکی است و این محصول در جهت ارتقای توان رزم سپاه تولید آزمایشگاهی شده و امکان این را پیدا کرده تا از طریق کانال های تولید مانند وزارت دفاع به تولید انبوه برسد. بنابراین آن دسته از اقلام مورد نیاز سپاه که توانایی تولید آن در داخل وجود دارد، توسط تحقیقات صنعتی پیگیری و اجرا می شود.
در کنار این مجموعه، دانشگاه های امام حسین(ع) و بقیه الله (عج) نیز تحقیقات بنیادی را دنبال می کنند. هر چند این دو دانشگاه به صورت آهسته و با تأنی حرکت می کنند، ولی در پاره ای از موارد به صورت ریشه ای در موضوعات مربوطه وارد شده اند.
با توجه به موضوعات یاد شده، مابقی تحقیقاتی که از حیطه تولید خارج است و به صورت توسعه ای یا کاربردی در حوزه های غیر تولیدی صورت می گیرد، در معاونت تحقیقات غیرصنعتی یا بهتر است بگوییم معاونت تحقیقات نظری و علوم انسانی؛ پیگیری می شود. یعنی تمام تحقیقات پزشکی، علوم انسانی و مهندسی که برای توسعه یا کاربرد یک نظریه خاص تعریف شده، پیگیری آن بر عهده این معاونت است. علاوه بر این تحقیقاتی هم که به صورت کاربردی در نیروهای تابعه سپاه در تمام زمینه های مورد نیاز خودشان از زمینه های ساختاری گرفته تا اداره سازمان و توسعه آن، تحقیقات توسعه و تعالی و حتی تحقیقات کلان تر مانند طراحی نظام های جامع و سیستم های کلان در هر یک از رده های اجرایی در معاونت تحقیقات غیرصنعتی تعریف، پیگیری، مرحله بندی و اجرا می شود.
* در سپاه اولویت با تحقیقات صنعتی است یا تحقیقات غیرصنعتی؟
** طبق حوزه تعریفی که در سازمان های دفاعی انجام شده، تحقیقات صنعتی در حوزه وزارت دفاع طرح شده است. البته این به آن معنا نیست که سپاه وظیفه ای برای دنبال کردن تحقیقات صنعتی ندارد بلکه چون مأموریت پیگیری امور مربوط به تحقیقات صنعتی در حوزه وظایف و مسئولیت های وزارت دفاع است، سپاه اولویت خود را به تحقیقات غیرصنعتی اختصاص داده است. بنابراین وزارت دفاع باید از سازمان های نظامی و انتظامی نیازسنجی کرده و براسا س آن اقلام و مایحتاج آنها را تأمین کند.
به عبارت دیگر وظیفه ذاتی سپاه تحقیقات غیرصنعتی است به همین علت مجموعه فعالیت های مرتبط با تحقیقات غیرصنعتی، بار اصلی وظایف ذاتی سپاه را بر عهده دارد. از این رو تحقیقاتی که انجام می دهد، تلاشی برای نزدیک تر شدن سپاه در تحقق مأموریت ها و رسالت هایش است.
* تحقیقات غیرصنعتی برای اینکه به مرحله اجرا برسد، چه روندی را طی می کند؟
** رویکرد اولیه روند یاد شده این است که نیاز از سمت مراکز مطالعاتی که در نیروها یا معاونت ها و رده های تابعه سپاه مستقر هستند، به صورت فرم چرخه ای به معاونت تحقیقات غیرصنعتی منعکس می شود. یعنی هر یک از رده ها نیازی را که دارند به صورت خلاصه توسط مراکز تابعه به این معاونت ارسال می کنند. پس از وصول و بررسی های لازم در صورت تأیید به ستاد کل نیروهای مسلح ارسال می شوند که در آنجا اگر پروژه ای تصویب و به این معاونت ابلاغ شد، اقدام به عقد قرارداد می کنیم تا بعد از مشخص شدن ناظر، پروژه کار خود را آغاز کند. روند مورد اشاره به طور معمول بین دو تا سه ماه طول می کشد و این در حالی است که سال های گذشته مراحل یاد شده شش ماه تا یک سال به طول می انجامید.
اما چون می خواهیم فراتر از اقدامات فوق گام بردایم، کار اصلی ما در آینده بدین صورت خواهد بود که نیازهای سپاه را به گونه ای احصا کنیم تا مراکز مطالعاتی و رده های پژوهشی، پروژه ای را تحویل بگیرند که در آن جایگاه خودشان مشخص باشد، به معنای دیگر اگر ما مجموعه برنامه ها و پروژه های سپاه را به مانند نقشه ای بدانیم که هر کدام، از یک جایگاهی برخوردار هستند، باید جایگاه مراکز مطالعاتی و پژوهشی را در آن نقشه پیش بینی کنیم و براساس آن پروژه ها از بالا به پایین تعریف شوند تا در نهایت مجموع این پروژه ها بتواند نقشه پژوهشی سپاه را تکمیل کند.
* پروژه هایی که تعریف می شوند تا چه حد قابلیت اجرایی دارند و اینکه آیا از محققین حمایت های لازم صورت می گیرد؟
** ما در جهت حمایت از محققین تقریباً تمام آیین نامه های وزارت علوم را رعایت می کنیم. به همین جهت برای جمع آوری اطلاعات با هماهنگی رده هایی که می خواهند پروژه ای را انجام دهند، به راحتی می توانند به مطالب مورد نیاز خود دسترسی داشته باشند.
اما اینکه چقدر کاربردی می شود، این موضوع به دو عامل اصلی سفارش دهنده و پیگیری و حمایت های مکرر از مجری وابسته است. از این رو اگر این دو عامل به طور کامل رعایت شود، نتایج حاصله مورد استفاده کاربران قرار می گیرد. ولی در پاره ای از مواقع این گونه نمی شود. زیرا کاربران که مسئولان اداره و سازمان هستند، موضوعی را مطرح می کنند و قراردادی هم براساس آن منعقد می شود اما چون ارتباط دوجانبه بین سفارش دهنده و کارفرما وجود ندارد، کاربر نمی تواند به طور کامل از نتایج تحقیقات بهره کامل را ببرد.
یک تحقیق صنعتی وقتی می خواهد به یک محصول منجر شود، ممکن است میلیون ها تومان هزینه صرف آن پروژه شود و شاید به نتیجه لازم هم نرسد و طرح با شکست مواجه گردد، در صورتی که پروژه های غیرصنعتی هر مقدار هم که نظر کاربران را جلب نکند، اطلاعات فراهم شده در روند تحقیق می تواند مدیر را در اجرای وظایفش یک گام به جلو ببرد. یعنی تحقیقات غیرصنعتی همیشه توانایی دادن اطلاعات و ایجاد پشتوانه های فکری خوبی را برای کاربران دارند.
* در مجموعه سپاه تا چه حد به تحقیقات نظری و علوم انسانی اهمیت می دهند؟
** فرمایشات رهبر معظم انقلاب در خصوص ضرورت بازنگری در علوم انسانی، موجب شده تا وظیفه سنگینی بر عهده همه مسئولان از جمله مسئولان سپاه گذاشته شود.
در ارتباط با علوم انسانی مقام معظم رهبری همیشه تأکید داشته و دارند که باید در حیطه تحقیقات نظری گام های بسیار بزرگی را برداریم تا بتوانیم مرزهای دانش را بشکنیم و به سطوح بالا دست یابیم.
حتی تصور می کنم در حوزه های علمیه هم چنین تحولی باید صورت گیرد و این نقیصه ای است که رفع آن متوجه همه روشنفکران و تحصیل کردگان و تمام علمای کشور است. با توجه به این موضوع سپاه هم همان گونه که در برخی زمینه های خاص از جمله طراحی نظامی، راهبردی، دفاعی، امنیتی ورود پیدا کرده باید در حوزه هایی مانند رفتارهای انسان در شرایط بحرانی، روانشناسی اجتماعی و برخی دیگر از موضوعات مرتبط با علوم انسانی وارد شود.
* در مسیری که مقام معظم رهبری در خصوص تولید علم و جنبش نرم افزاری تبیین کرده اند، چه گام هایی را برداشته اید؟
** ما با دو روند در تلاش برای تحقق منویات مقام معظم رهبری در خصوص تولید علم و جنبش نرم افزاری هستیم. یکی اینکه انسجام خوبی را بین مراکز تحقیقاتی سپاه به وجود آورده ایم، چرا که در گذشته این مراکز به صورت جزیره ای عمل می کردند، دوم ارائه طرح های تحقیقاتی هم که در گذشته از پایین به بالا بود را مقداری تغییر دادیم یعنی طرح های پیشنهادی اکنون از بالا به پایین ارائه می شود و در این مسیر ابتدا تعریف هوشمندی از حوزه های تحقیق و اینکه در کدام زمینه ها باید تحقیق صورت گیرد، مطرح می شود. زیرا سپاه باید در حوزه هایی وارد شود که نیاز به حضور در آن عرصه احساس می شود، به همین علت قبل از ورود، باید آن حوزه تعریف گردد. با توجه به این موضوع در حال تعریف و تدوین نقشه جامع علمی سپاه همگام با تدوین نقشه جامع علمی کشور هستیم.
بر مبنای نقشه جامع علمی سپاه، تا پایین ترین رده نقش و جایگاه پژوهشی شان مشخص خواهد شد، علاوه بر این در حال طراحی نظام های جامعی هستیم که سپاه می تواند در آنها ورود پیدا کند که اگر این دو طرح و برنامه را با نظام جامع تحقیقات که در حال اجرا است، متصل کنیم به طور حتم در چندین رشته، بخش و حوزه بزرگ، می توانیم به فرمایش رهبر معظم انقلاب که همان پیدا کردن راه های میان بر، شکستن مرزهای دانش و نظریه پردازی است، دست پیدا کنیم.
* به نقشه جامع علمی سپاه اشاره کردید، توضیح بیشتری می توانید ارائه کنید؟
** چون وزارت علوم در تهیه نقشه جامع علمی کشور سپاه و دیگر نیروهای نظامی کشور را درون جعبه سیاه قرار داده به نظر می رسد آنها را فراموش کرده است، تصمیم گرفتیم نقشه علمی برای سپاه طراحی کنیم تا بخش های پژوهشی و آموزشی سپاه ارتقا و تعالی یابد.
بدین ترتیب نقشه جامع علمی سپاه درصدد است تا به سوالاتی نظیر اینکه در چه علومی باید وارد شویم؟ تا کجا باید پیش برویم؟ کدام مراکز باید در علوم مشخص شده ورود پیدا کنند؟ و... پاسخ دهد.
بنابراین امیدواریم کلیات این موارد که با طراحی نظام های مربوط به آنها همراه است را به موقع رونمایی کنیم یعنی پیش بینی می کنیم این نقشه با جزئیات کامل از سال 1389 عملیاتی شود.
* در سال های اخیر به کرات درباره ضرورت مقابله با تهاجم های سیاسی و فرهنگی از زبان مسئولان ارشد سپاه شنیده ایم به همین دلیل آیا شما برنامه ای در خصوص مقابله با این قبیل تهدیدات دارید؟
** در بحث مقابله با تهاجم های سیاسی در حال حاضر مراکزی را داریم که مشغول رصد ثانیه به ثانیه جریانات سیاسی داخلی و خارجی هستند و پروژه های خوبی را هم در این عرصه در حال اجرا دارند که اینها می توانند منبع بسیار خوبی برای تصمیم گیری مسئولان سیاسی کشور باشد، البته فعالیت ما در حیطه وظایف سپاه است ولی قاعدتاً وقتی وارد موضوعاتی مرتبط با امنیت ملی کشورمان می شود، بر حسب وظیفه آنها را رصد کرده و سپس برای تصمیم گیری در اختیار مسئولان مربوطه قرار می دهیم.
در مسائل فرهنگی نیز، مرکز مطالعاتی در قم داریم که تحت عنوان «مرکز مطالعات فرهنگی» مشغول فعالیت است و فقط هم به کارهای فرهنگی می پردازد. علاوه بر این مراکز مطالعاتی متعدد دیگری نیز در مجموعه سپاه فعال هستند که مسائل فرهنگی را از سطح سپاه و خانواده های آنها تا یک سطح کلی و جامع تر دنبال می کنند. جهت گیری هم که این مراکز دارند در مرحله اول حفظ و صیانت از سپاه و بسیج و در مرحله بعد جامعه در مقابل هجمه و شبیخون و ناتوی فرهنگی است.
البته اگرچه سپاه در این مقوله علم دار است ولی برای مقابله باید تمام دستگاه های مربوطه با یکدیگر به صورت هماهنگ و منسجم ورود پیدا کنند.
علاوه بر این چون هر روز و هر ساعت با تغییر چهره فرهنگی و سیاسی دشمن مواجه هستیم ، باید همان گونه که گفته شد مجموعه اقدامات به صورت یک مجموعه تحقیقات پویا، منسجم و ادامه دار صورت گیرد تا بتوانیم در هر لحظه در رصدهایی که انجام می دهیم تصویر درستی از دشمن و حرکت های آنها داشته باشیم و در کنار آن هم راه های مقابله و برخورد را مشخص کنیم.
*‌ همان گونه که گفتید معاونت تحقیقات غیرصنعتی در علوم روانشناسی، انسانی و مدیریت نیز تحقیقاتی انجام می دهد، در این سه بخش چه فعالیت هایی دارید؟
** ما در بعضی از این حوزه ها کارهای بزرگی انجام داده یا در دست انجام داریم. به عنوان مثال در حوزه روانشناسی با کمک همکاران تعلیم و تربیت به روی پروژه مورد نیاز سپاه و دیگر سازمان ها یعنی طراحی نظام جامع آموزش و تربیت سپاه در حال مطالعه هستیم که این پروژه ای سه ساله است که از سال گذشته کارهای مطالعاتی آن آغاز شده است.
براساس نظام جامع آموزش و تربیت سپاه کلیه آموزش ها از آموزش های سربازی تا دکترا، رشته های مورد نیاز حوزه نمایندگی ولی فقیه و حتی دوره های رسته ای تحت پوشش قرار می گیرند که این نظام جامع دارای 70 زیر پروژه در بخش هایی مانند روانشناسی و علوم تربیتی است.
مطابق طرح دیگری، در حوزه فرماندهان به دنبال انتخاب کردن، آموزش دادن و چگونگی انتصاب فرماندهان در سطوح مختلف سپاه براساس شایسته گزینی هستیم. در اینجا هم روانشناسی و حوزه های مختلف آن به کمک این طرح آمده و در این رابطه 30 زیر پروژه به وجود آمده است.
از سوی دیگر دو مرکز مطالعات تعلیم و تربیت و روانشناسی هم در دانشگاه های امام حسین (ع) و بقیه الله (عج) داریم که سعی کرده ایم این دو مرکز مکمل هم باشند. بدین ترتیب سعی کرده ایم دانشگاه بقیه الله (عج) به جنبه های درمانی و بالینی سوق پیدا کند و دانشگاه امام حسین (ع) هم در جنبه های نظری و علوم شناختی بیشتر حرکت کند.
* آیا این معاونت با سایر مراکز تحقیقاتی نیروهای مسلح نیز ارتباط دارد؟
** ما از طریق ستاد کل نیروهای مسلح پروژه ای را دنبال می کنیم که نیروهای انتظامی و نظامی و وزارت دفاع بتوانند شبکه ای را فراهم کنند تا هر چهار سازمان (ناجا، ارتش، سپاه، وزارت دفاع) در این شبکه فرا سازمانی اطلاعات موجود را با هم تبادل کرده، رصد و استفاده کنند و برای گام اول بخش خدمات پژوهشی را به اشتراک گذاشته ایم.
با شروع این همکاری مشترک امیدواریم در آینده فضای مجازی طراحی کنیم تا محققین در آن فضا بتوانند با یکدیگر هم اندیشی کنند و اطلاعات یکدیگر را افزایش دهند. برای تحقق این موضوع بانک های اطلاعاتی موجود در زمینه پژوهش ها با یک مکانیزم خاصی توسط ستاد کل نیروهای مسلح در حال ارتباط و اتصال با همدیگر است که اگر گام های دیگر این طرح کامل شود تحقیقات در نیروهای مسلح با حفظ مراتب طبقه بندی می توانند به صورت متوالی و در طول هم قرار گیرند تا یک پیکره را تشکیل دهند.
* تاکنون چه تعداد تحقیقات در بخش تحقیقات غیر صنعتی در سپاه صورت گرفته و چه تعداد در حال انجام است؟
** طی مدت 16 سال تا سال 86 بالغ بر 500 تحقیق بزرگ به انجام رسیده مانند سامانه آموزش که در حال اجرا است که از دو سال گذشته تاکنون به جهت متمرکزتر شدن، جامع تر شدن و دانشگاهی شدن تحقیقات، تعداد پروژه هایی که قرار دارد بسته ایم به حدود 300 پروژه می رسد و اگر با همین روند ادامه بدهیم امیدواریم تا سه الی چهار سال آینده بتوانیم تعداد پروژه ها را به عدد 1000 برسانیم.