احزاب سیاسى ایران (بخش سی و یک)

مرتضى صفار هرندى
در انتهای دهه 60 و ابتدای دهه 70 آرایش نیروهای سیاسی، حول محور گروه های همسو با جامعه روحانیت مبارز از سویی و تشکل های همراه با روحانیون مبارز از سوی دیگر سامان یافته بود.
در میان گروه های همسو با روحانیت مبارز قدیمی ترین گروه، همانا جمعیت موتلفه اسلامی بود. اعضای موتلفه اسلامی با پیروزی انقلاب اسلامی، در قالب حزب جمهوری اسلامی فعالیت می کردند. بروز اختلاف در حزب جمهوری اسلامی و سپس انحلال این حزب احیای جلسات محفلی موتلفه را به دنبال داشت. در سال 1367 جمعیت موتلفه اسلامی با کسب موافقت حضرت امام، در قالب یکی از گروه های متحد جامعه روحانیت مبارز وارد صحنه رقابت انتخابات دوره سوم مجلس شد.
موتلفه ای ها از اولین مراحل فعالیت حزب جمهوری اسلامی تفاوت نگاه خود نسبت به بخش دیگری از اعضای این حزب و به ویژه میرحسین موسوی را احساس کردند. شهید صادق اسلامی حتی در مخالفت با گرایش موسوی به عنوان سردبیر روزنامه ارگان حزب جمهوری اسلامی استعفا کرده و البته استعفانامه خود را منتشر نکرده بود. سپس شهید اسدالله لاجوردی دیگر عضو قدیمی موتلفه از اولین کسانی بود که به نقش کلیدی بهزاد نبوی و تعداد دیگری از مقربان فکری میرحسین موسوی در ماجرای هشتم شهریور و شهادت رجایی، باهنر و... اعتقاد یافته بود. اختلاف سلیقه حبیب الله عسکر اولادی در مسائل اقتصادی نیز به کنار گذاشته شدن وی از وزارت بازرگانی دولت موسوی منتهی شده بود.
علاوه بر این افراد، اعضای دیگری از کنار گذاشته شدگان از دولت موسوی مانند علی اکبر پرورش و حسن غفوری فرد (وزیران برکنار شده آموزش و پرورش و نیرو در دولت موسوی)، میرسلیم (معاون رئیس جمهور)، عبدالله جاسبی (رئیس دانشگاه آزاد)، محمدنبی حبیبی، علی عباسپور، یحیی آل اسحاق، حمیدرضا ترقی، کاظم انبارلویی و... از جمله افرادی بودند که در دوره باز تأسیس «موتلفه اسلامی» با این گروه همراه شدند.
آغاز فعالیت مجدد موتلفه با اندکی پیش از شروع دولت سازندگی همزمان بود و در سال های آغاز این دولت، جمعیت موتلفه از جمله حامیان عمده آن به شمار می آمد. سیاست های اقتصادی متفاوت با دولت قبل، انگیزه اصلی این حمایت را تشکیل می داد. شاید این اشتراک نگاه، به هنگام تغییر «وهاجی» وزیر بازرگانی این دولت و جایگزینی «یحیی آل اسحاق» عضو جمعیت موتلفه اسلامی نمایان تر شد. اما عمده مسئولان اقتصادی این دولت را یاران سابق میرحسین موسوی که به اقتصاد باز روی آورده بودند، تشکیل می داد.
در اواسط راه دولت سازندگی و با آشکار شدن آثار اجتماعی منفی سیاست های اقتصادی دولت سازندگی و انتقادهای رهبر معظم انقلاب از آنها، نوعی رویکرد منتقدانه در بخشی از اعضای موتلفه شکل گرفت و همین امر در ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری آنها را در صف حامیان رقیب اصلی هاشمی رفسنجانی (احمد توکلی) قرار داد.
در میان چند عضو موتلفه ای کابینه هاشمی رفسنجانی نام حسن غفوری فرد به عنوان معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان تربیت بدنی دیده می شود. میرسلیم دیگر عضو جدید موتلفه بود که به عنوان سومین وزیر ارشاد دولت سازندگی پس از محمد خاتمی و علی لاریجانی عهده دار این مسئولیت شد.
در سال 1368 پس از آن که آیت الله موسوی اردبیلی از ادامه ریاست بر قوه قضائیه صرف نظر کرد و رهبر معظم انقلاب، آیت الله محمد یزدی را به این مسئولیت منصوب فرمودند، برخی از اعضای برجسته موتلفه نیز در مناصب این قوه قرار گرفتند. به طور مشخص اسدالله بادامچیان به عنوان مشاور سیاسی رئیس قوه انتخاب شد و شهید اسدالله لاجوردی پس از سال ها دوری از قوه قضائیه، مسئولیت ریاست سازمان زندان ها را برعهده گرفت. محسن رفیق دوست، دیگر عضو موتلفه بود که در سال 1368 به عنوان مسئول بنیاد جانبازان و مستضعفان منصوب شد. کمیته امداد امام خمینی نیز از ابتدای شکل گیری به دست رهبر مؤتلفه،یعنی حبیب الله عسگر اولادی و اعضای قدیمی این تشکل مثل مرحوم شفیق، حاجی حیدری، نیری، انواری و... اداره شده است.
موتلفه در دور جدید فعالیت سعی کرد با ورود شخصیت های تحصیلکرده مثل دکتر غفوری فرد، دکتر عباسپور، محمدنبی حبیبی، مهندس میرسلیم، کاظم انبارلویی، حسین انواری و نیز به صحنه آوردن نیروهای جوان تر مثل محمدعلی امانی، علی رضا اسلامی و... روح تازه‌ای به کالبد تشکیلات خود بدمد. به تدریج این گروه به توسعه تشکیلات خود در سراسر کشور پرداخت.
طبعاً فعالان همسو با روحانیت مبارز در شهرستان ها برای متشکل شدن هیچ گروهی را در حد و اندازه موتلفه نمی یافتند.
روزنامه رسالت در این دوره محل اتصال فعالان سیاسی همسو با روحانیت مبارز و جامعه مدرسین بود و شاید از همین طریق نویسندگانی مثل کاظم انبارلویی به موتلفه پیوستند. مرتضی نبوی مدیر مسئول این روزنامه عضو موسس تشکلی به نام جامعه اسلامی مهندسین بود. جامعه اسلامی مهندسین از بهمن 1366 توسط حسن غفوری فرد، سیدمرتضی نبوی، محمدرضا باهنر، غلامحسین امیری و سیدمحسن یحیوی تشکیل شد. مدتی بعد شخصیت هایی مثل کاظم سیفیان، محمود احمدی نژاد، مجتبی ثمره هاشمی، علی رضا علی احمدی، داود دانش جعفری، علی یوسف پور، محمدحسین ملایری، هاشمی گلپایگانی، مصطفی میرسلیم، علی اکبر صالحی و... به آن پیوستند.
با این همه صبغه صنفی این تشکل و تشکل های مشابه مثل جامعه اسلامی فرهنگیان و... همچنین احساس نیاز به تشکلی که بتواند مجموعه ای از نیروهای مومن به آرمان های انقلاب را پوشش دهد، جمعی را از حدود سال 1370 فراهم آورده بود که شامل تعدادی از اعضای همین تشکل های صنفی و نیز برخی از اعضای سابق مجاهدین انقلاب اسلامی (طیف حامیان آیت الله راستی) و برخی از شخصیت های مستقل مثل آزاده سرفراز مرحوم سیدعلی اکبر ابوترابی می شد. آنها در ابتدا دارای رویکرد فرهنگی بودند و از سال 1374 به بعد فعالیت های سیاسی را در دستور کار قرار دادند. در آستانه انتخابات هفتمین دوره ریاست جمهوری یعنی در (27/1/76) این گروه با عنوان جمعی از ایثارگران انقلاب اسلامی اعلام موجودیت کرد. اما در نهایت مجوز فعالیت این حزب در (20/2/76) با نام جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی از سوی وزارت کشور دولت آقای هاشمی رفسنجانی صادر شد. با این حال جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی در انتخابات دوم خرداد 1376 از نامزد خاصی حمایت نکرد. در میان اعضای دوران تأسیس این جمعیت می توان به مرحوم ابوترابی، حسین فدایی، محمود احمدی نژاد، دانش جعفری، یوسف پور، اصغر صبوری، احمد نجابت، نفیسه فیاض بخش، علی دارابی و مجتبی شاکری اشاره کرد.