قاعده وبى قاعدگى تمدنی /على‌اکبر ناطقی

“قاعده تمدنى‌” به ساز و کارى اطلاق مى‌شود که تمدن در آن استقرار مى‌یابد. هر تمدنى داراى نوعى ساز و کار مختص به خود است که شناخت آن براى فهم موقعیت تاریخى هر قوم و فرهنگ آن بسیار ضرورى است و عدم شناخت این قاعده، نوعى بى‌اصالتى و بازى خوردگى فرهنگى را رقم مى‌زند. ایران در برخورد جدى خود با تمدن غرب در یک قرن و نیم گذشته، دچار “بحران قاعده تمدنی” شده است چرا که از همان دوران اولیه این برخورد، انتخاب قاعده تمدن غربى براى ایران توسط روشنفکران ایرانى و روحانیون روشنفکرزده مطرح شد، این قاعده تمدنی، ایران را به طرف غرب‌زدگى هدایت مى‌کرد، چرا که 3 قاعده تمدنى ایرانى با آن سر سازگارى نداشت، به همین دلیل، موجب روى آوردن به سطحى‌نگارى غربى یا غرب‌زدگى شد.

سطحى‌نگارى غربى یا غرب‌زدگى موجب شکست تمامى حرکت ها و کوشش‌هاى یک قرن و نیم اخیر شد، چرا که حرکت علیه غرب در قاعده تمدنى غربى ممکن نیست و نهضت ملى گذشته، موجب دست به دست شدن ایران توسط غربى‌ها منتهى شد؛ مثل نهضت مشروطه که ایران را از نفوذ روسیه خارج و به انگلیس و همین طور نهضت ملى کردن صنعت نفت که کشور را از دست انگلیس خارج و به آمریکا واگذار کرد و اکنون نیز به تبع قبول قاعده تمدنى آمریکایی.

شناخت قاعده‌ تمدنى غرب در هر زمانى ضرورى است، چون ظهور آن در هر زمان و مکان متفاوت و متنوع است و ترسیم قاعده تمدنى قدیمى غرب، براى برخورد با قاعده تمدنى فعلى آن،‌ کار ساز نیست و نوعى خودفریبى را به وجود مى‌آ‌ورد. در یک قرن و نیم اخیر، 3 نوع قاعده تمدنى در غرب به ظهور رسیده است: قاعده تمدنى پیشرفت، قاعده تمدنى توسعه و قاعده تمدنى جهانى‌سازى قاعده تمدنى امروز غرب یا بهتر بگویم قاعده تمدنى امروز آمریکا، یعنى جهانى‌سازی، در حال خودسازى نظریه‌اى و استراتژى و تاکتیک‌هاى اجرایى است؛ پذیرش این قاعده جهانى به معناى پذیرش نظام امنیتی، فرهنگی، اقتصادى و سیاسى غرب امروز به رهبرى آمریکا است که تقسیم کار عام غربى را بر ایران حاکم خواهد کرد و مبناى از بین رفتن هویت ایرانى و قاعده تمدن ایرانى را مى‌توان از آن استخراج کرد. قاعده تمدن ایرانى در دوران رضاخانى (به عنوان پدر مدرنیسم ایران) نوعى قاعده تمدنى غربى بود که با پادشاهى پیش از اسلام ممزوج شد و نوعى غرب‌زدگى ایرانى را خلق مى‌کرد و ظاهرسازى شهرى و نوع لباس به شکل غربى را مى‌آغازید و جنگ بین صورت و محتوا را صورت مى‌داد که نتیجه آن بحران معنایى جامعه بود که در آن صورت نیروهاى خارجى به راحتى مى‌توانستند ایران را اشغال کنند.

پذیرش قاعده تمدنى غربى در تمدن ایرانی، در زمان امیرکبیر آغاز و با رضا شاه به ظهور مى‌رسد که موجب انحطاط علمی، فکرى و ... شد و تا زمانى که قاعده تمدن غربى از کشور خارج و نوع ایرانى آن جایگزین نشود، کشور روى پیشرفت واقعى را نخواهد دید و به پیشرفت‌هاى صورى نایل خواهد آمد و پیشرفت صورى سخت‌افزارى به جاى رشد و پیشرفت نرم‌‌افزارى خواهد نشست.