آیت‌الله مصباح یزدی به سوالات پاسخ داد

آیت‌الله مصباح یزدی در جلسه پرسش و پاسخ همایش دفتر پژوهش‌های فرهنگی در مشهد، رای دادن طبق لیست‌های انتخاباتی را فاقد حجیت شرعی دانست و ضمن اعلام این که موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) فهرستی برای انتخابات مجلس خبرگان رهبری ارایه نخواهد کرد، گفت: به عنوان یک مسلمان اگر از ما پرسیدند، کسی را که صالح می‌دانیم، معرفی می‌کنیم؛ اگر از این شهادت ما اطمینان یافتند که این فرد اصلح است، به او رای می‌دهند.

به گزارش رسا، آیت‌الله محمد تقی مصباح یزدی در جلسه پرسش و پاسخ برخی از فعالان فرهنگی و سیاسی سراسر کشور که برای هفتمین همایش دفتر پژوهش‌های فرهنگی وابسته به موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) در سالن اجتماعات خانه شهید مشهد گرد هم آمده بودند، در پاسخ به این سوال که در انتخابات آینده مجلس خبرگان رهبری، به کدام فهرست انتخاباتی رای ‌دهیم، گفت: معیارهای اصلح را مقام معظم رهبری، علما و سیاسیون گفته‌اند.

وی افزود: بر رای دادن طبق لیست معتقد نیستم. زیرا آن را فاقد حجیت شرعی می‌دانم. هر داوطلبی را از هر لیستی باشد اگر اصلح دانستیم باید به او رای دهیم. می‌توان چند نفر از یک لیست و چند نفر از لیست دیگر یا افراد مستقل را انتخاب کرد. حجت شرعی ملاک است. باید احراز کنیم به کسی که رای می‌دهیم، برتر و اصلح از دیگران است. رای دادن طبق لیست با مبانی شرعی سازگاری و حجیت ندارد.

مصباح یزدی با بیان این که موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) فهرستی برای انتخابات مجلس خبرگان رهبری نمی‌دهد، تصریح کرد: به عنوان یک مسلمان اگر از ما پرسیدند، کسی را که اصلح می‌دانیم، معرفی می‌کنیم. اگر از این شهادت‌ ما اطمینان یافتید که این فرد اصلح است، به او رای می‌دهید. معرفی اصلح به دیگران لازم است تا غیر اصلحان پست‌ها را اشغال نکنند.

عضو مجلس خبرگان درباره دیدار خود با رییس مجمع تشخیص مصلحت در اجلاسیه‌ی اخیر مجلس خبرگان در تهران اظهار داشت: این چه اهمیتی دارد که رسانه‌ها این‌قدر با آب و تاب آن را دنبال کردند؟ در اجلاسیه اخیر خبرگان، همه آقایان بودند و همدیگر را دیدند.

وی افزود: بنده هم در راهروی مجلس به طور اتفاقی با ایشان ملاقات کردم. من با ایشان از پنجاه و چهار سال پیش، دوستی و رفاقت داریم. همکاری‌هایی داشتیم. رفاقت ما احتیاج به این حرف‌ها ندارد. ایشان از قدیمی‌ترین دوستان من است. از زمان فعالیت در مجله مکتب تشیع و مسایل سیاسی بعدی همکاری داشتیم. ما از سال 1332 تا کنون با همدیگر رفیق هستیم، ولی از جهت فکری و مشی عملی، اختلاف‌هایی داریم. رفاقت دیرین ما، به این معنا نیست که در همه مسایل، افکارمان همسو است. در پاره‌ای از مسایل پس از انقلاب اختلاف نظر داریم. منشا آن، گاه مسایل فقهی و گاه اجرایی است. در مسایلی از ولایت فقیه و مشی عملی در برخی امور، دیدگاه‌های ایشان را نمی‌پسندم. هرچه وظیفه شرعی داریم عمل می‌کنیم؛ رفاقت حجت‌آور نیست.

رییس موسسه‌ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) اختلاف دیدگاه را چه از نظر حکم و چه موضوع تعجب‌آور ندانست و ادامه داد: در اجلاسیه قبلی مجلس خبرگان رهبری هم آقای خاتمی کنار من نشستند و گفتند چرا با ما بی‌مهری می‌کنی؟ گفتم من بر اساس وظیفه شرعی خود عمل می‌کنم، شما هم بر اساس وظیفه عمل کنید. هر کس باید حجت شرعی نزد خدای متعال داشته باشد.

وی در پاسخ به این پرسش یکی از حاضران که آیا مبنای حجیت نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، رای مردم است یا اجتهادشان، اظهار داشت: تقلید از مرجع تقلید به خاطر تعبد نیست، بلکه عقل تنها راه کسب علم لازم را مراجعه جاهل به عالم می‌دانند. بر همین اساس، مردم به مراجع تقلید مراجعه می‌کنند. انتخاب ولی‌فقیه توسط مجلس خبرگان رهبری، همان رجوع جاهل به عالم است، ولی برای نظام‌مند کردن انتخاب رهبر، آیین‌نامه و ضوابطی نوشته شده که در آن اختلاف پیش نیاید.نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، ولی فقیه را مشخص می‌کنند تا در مسایل حکومتی که خود برای رفع اختلاف است، اختلاف راه نیابد.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، در پاسخ به این پرسش که با توجه به نظریه نصب، فرمایشات حضرت امام خمینی(ره) در بهشت زهرا(س) در 12 بهمن سال 1357 که «من به پشتوانه مردم، دولت تعیین می‌کنم» چگونه توجیه می‌شود، اظهار داشت: ایشان می‌فرمایند به «پشتوانه» مردم، اما آن‌چه از سوی خدا مطرح است، «نصب» حاکم می‌باشد.

وی افزود: شیعه معتقد است پس از رحلت رسول خدا(ص) امیرمومنان حضرت علی(ع) امام و خلیفه بودند اما تا 24 سال اقدامی نکردند. در نهج‌البلاغه هم آمده است که هنگام پذیرش خلافت، آن حضرت فرمودند «چون مردم حاضر شدند به من کمک کنند، حجت بر من تمام شد وگرنه هرچند حق من بود و جانشین پیامبر خدا(ص) می‌باشم اما قدرتی نداشتم». حضرت امام خمینی(ره) هم فرمودند اگر مردم همراهی نمی‌کردند، وظیفه‌ای نداشتم اما به «پشتوانه» مردم، تکلیف بر من تمام است.

رییس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) ادامه داد: دو شیوه برای بحث وجود دارد؛ برهان و جدل. در منطق، بهترین راه، اقامه برهان است. اما بیشترین راه، جدل است. جدل یعنی بحث کردن با کسی که مقدمات را خودش قبول دارد، چه مقدمات برهانی باشد یا غیربرهانی. جدل قانع کنند‌تر است تا برهان. زیرا مقدمات را طرف بحث قبول دارد. قرآن خطاب به مشرکان می‌فرماید شما برای خودتان قائل به پسر هستید ولی برای خدا، دختر؟ حال این اگر به صورت برهانی مطرح شود، معنایش این است که اگر مشرکان برای هر دو پسر قایل بودند، مانند مسیحیان، باید درست باشد! اما این درست نیست. زیرا جدل است.

وی با اشاره به این که باید در برابر امریکا و غرب، منطقی داشته باشیم که خودشان هم قبول کنند، تاکید کرد: رهبر کبیر انقلاب اسلامی(ره) در برابر افرادی که می‌گفتند «دموکراسی» اوج تفکر بشر است، می‌فرمایند که آیا شاه را ما انتخاب کردیم یا غربی‌ها بر سر کار آوردند؟ یا آن‌که من به پشتوانه این مردم، دولت تعیین می‌کنم. این در مقام جدل است. ولی وقتی حضرت امام خمینی(ره) در مقام برهان، سخن می‌فرمودند، از نصب سخن می‌گفتند. ایشان در احکام صادره، عبارت نصب یا انتصاب می‌آورند. در قانون اساسی، امام(ره)، هم به «جدل» ، طبق شیوه مرسوم جهان، رفراندوم و مراجعه به آرای عمومی را آوردند و هم طبق «برهان» ، ولایت فقیه را قرار دادند.

رییس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در پاسخ به این پرسش یکی از حاضران که در تصمیم‌گیری‌های مهم، مانند جهاد ابتدایی، عصمت لازم است، پس چگونه ولی فقیه که غیرمعصوم است، دارای اختیار صدور حکم جهاد می‌باشد؟ بیان کرد: در «حوزه حکومتی»، ولی‌فقیه اختیارات امام معصوم(ع) را دارد. یعنی آن‌چه برای «امام معصوم» در مسایل اجتماعی و حقوقی ثابت است، برای «ولی‌فقیه» هم ثابت است. البته حضرت امام خمینی(ره) جهاد ابتدایی را از اختصاصات معصوم (ع) می‌دانند. برخی از فقها مانند سیدمحمد باقر صدر قائلند که فقیه می‌تواند حکم جهاد ابتدایی صادر نماید.

وی در پاسخ به سوال از مبنای شورای رهبری در اسلام، خاطرنشان کرد: یک دیدگاه این است که مدیریت را می‌توان به صورت گروهی انجام داد. این دیدگاه رسما در اتحاد جماهیر شوروی سابق به کار گرفته شد که رهبری، به دست شورا بود و یک مجموعه‌ تصمیم‌گیری می‌کرد. ولی عملا خود آن شورا یا هیات رییسه، مقامی به نام «صدر هیات رییسه» درست کردند. به هر حال در برخی موارد حکومت‌داری، باید یک نفر تصمیم بگیرد.

آیت الله مصباح یزدی، مدیریت را با سیستم شورایی سازگار ندانست و اظهار داشت: در مواردی باید صریحا تصمیم‌گیری کرد و نمی‌توان منتظر نظر موافق و مخالف بود. در جهان، حکومتی سراغ نداریم که به صورت گروهی اداره شده باشد. اگر مراد از شورای رهبر، این است که تمام اختیارات رهبر، به شورا داده شود، این شیوه، شکست خورده است. در اسلام، شخص ائمه اطهار(ع) امام بودند نه شورای آن‌ها. شورای رهبری نه توجیه شرعی دارد و نه توجیه عقلایی.

وی در ادامه تاکید کرد: در اسلام، اصلی به نام «شورا» یا «مشورت» داریم که از زمان پیامبر اکرم(ص) عمل می‌شد. با آن که در حکومت نبوی(ص)، خود پیامبر خدا(ص) تصمیم می‌گرفتند اما خدای متعال به پیامبر خطاب کرد: «و شاورهم فی الامر».

وی افزود: اصل مشورت کردن در اسلام وجود دارد. اما پس از دریافت نظرات مشورتی، می‌فرماید: «اذا عزمت» یعنی هنگامی که به تصمیم رسیدی. نمی‌فرماید «اذا عزمتم»، یعنی نهایتا تصمیم، تصمیم رهبر است. البته پیامبر خدا(ص) و ائمه اطهار(ع) نیازی به نظر مشاوران نداشتند؛ بلکه مصالح دیگری در کار بود. مثلا وقتی مردم در کاری دخالت داشته باشند و ابراز نظر کنند، از جهت روانی برای اجرای آن آماده‌تر هستند.

رییس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) درباره این پرسش که «در انتخابات مجلس خبرگان رهبری، رای یک عالم و غیرعالم مساوی است، آیا این مورد قبول شماست» اظهار داشت: در اسلام، هر فردی در هرچه صلاحیت دارد اظهار نظر می‌کند. برای انتخاب رهبر، افراد صلاحیت‌دار باید نظر بدهند؛ یعنی کسانی که خبره، متقی و دارای سایر صفات باشند. برای انتخاب خبرگان، باید صلاحیت افراد احراز شود. این را مردم نمی‌توانند بلکه کارشناسان باید نظر بدهند. یکی از مصادیق کارشناسان در این امر، فقهای شورای نگهبان هستند یا مصادیق دیگری مانند مراجع تقلید.

وی با اشاره به این که مردم، فقیه مورد اعتمادشان را انتخاب می‌کنند، افزود: چه بسا یک فرد عادی افراد خبره را بهتر از دیگران بشناسد، زیرا با آن‌ها معاشرت دارد. در رای دادن و انتخابات مجلس خبرگان رهبری، مجتهد یا حقوق‌دان با سایرین یکسان هستند. پس از آن، نمایندگان خبرگان رهبری، فرد اصلی یعنی ولی‌فقیه را مشخص می‌کنند.

مصباح یزدی درباره ورود بانوان در مجلس خبرگان رهبری بیان داشت: حضور بانوان مجتهده‌ای که واجد سایر شرایط خبرگان باشند، از لحاظ حقوقی طبق اظهارنظر شورای نگهبان، بلامانع است. از لحاظ فقهی، در اظهارنظر کارشناس، مرد بودن شرط نیست. اگر پزشک ماهر زنی در امور پزشکی اظهار نظر کرد، حجت دارد. ملاک این است که افرادی که شرایط بیشتری دارند، اولی هستند.

وی افزود: اگر مردم تشخیص دادند خانمی از جهت فقاهت و سایر شرایط اصلی از مجتهد مردی برتر است، همان عمل می‌شود. خبرگان باید ولی فقیه منصوب از سوی خدا را شناسایی کنند. اگر شان نمایندگان مجلس خبرگان رهبری از شؤون مدیریتی باشد، طبق دیدگاه انتخابی، زنان نمی‌توانند حضور یابند ولی طبق نظریه انتصابی که دیدگاه ما هم همین است، حضور بانوان در خبرگان اشکالی ندارد.

هفتمین همایش دفتر پژوهش‌های فرهنگی که با عنوان «خواص؛ رسالت‌ها و مسوولیت‌ها در تحقق اهداف اسلامی و گام‌های پیش رو» در سالن اجتماعات خانه شهید مشهد و با حضور شماری از نخبگان فرهنگی و سیاسی سراسر کشور برگزار شد، با ارایه گزارش دبیران کمیسیون‌های سه گانه «راهکارهای فرایند تحقق اهداف اسلامی در مرحله تشکیل دولت اسلامی»، «نقش انتخابات در تحقق اهداف اسلامی» و «اصولگرایی؛ مبانی، شاخصه‌ها، لوازم و موانع» به کار خود پایان داد.