کارکرد سفر لاریجانی به عراق

حسین امیدى
در پاسخ به سفر ایاد السامرایی رئیس مجلس عراق که چندی پیش به تهران صورت گرفت، دیدار چهار روزه دکتر لاریجانی به بغداد از چهارشنبه شروع شد. در این دیدار که هیئت همراه آن را معاون وزیر خارجه و تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی تشکیل می دهند، ملاقات با کلیه مقامات حکومتی، مسئولان سیاسی و مراجع دینی در نظر گرفته شده است. بررسی روابط دوجانبه و ارتقای همکاری های همه جانبه و به ویژه مناسبات پارلمانی دو کشور و تبادل نظر در مسائل منطقه ای و بین المللی، محور مذاکرات خواهد بود. دیدار با سران گروه های سیاسی و مراجع دینی عراق که در کنار دیدارهای رسمی است، از اهمیت و کارکرد ویژه برخوردار می باشد.
اگرچه ایران یکی از همسایگان مهم عراق محسوب می شود و مناسبات رسمی نزدیکی بین دو کشور در جریان است ولی ظرفیت های همکاری های اقتصادی و سیاسی - امنیتی به شکل شایسته و مطلوب فعال نیستند. با اینکه ارقام تبادل تجاری با عراق، سطوح بالایی را نشان می دهد ولی این مبادلات به عرصه های زیرساختی که پیوندهای دو کشور را استحکام و استمرار خواهد بخشید، کشیده نشده و همواره از ملاحظات ناشی از شرایط اشغال تأثیر پذیرفته است.
همکاری های پارلمانی و تبادل تجارب قانونگذاری به شکل دوجانبه و یا همکاری های بین المللی در اهداف و موضوعات مورد اهتمام مشترک، بخش دیگری از ظرفیت ها است که باید از سوی مقامات دو کشور در دستور کار قرار گیرد.
همکاری های صنعتی و انرژی، گستره وسیعی برای مناسبات دو کشور است و با اینکه در بخش نفت و گاز و استخراج و بهره برداری از فرآورده های فسیلی غربی ها برای خود انحصار و مزیت ویژه تعریف کرده اند، موضوعات زیرساختی صنایع نفت و یا تعریف پروژه های انتقال مشترک انرژی به سواحل مدیترانه عناوین راهبردی را تشکیل می دهند.
عراق در حال حاضر فاقد صنایع سنگین و حتی صنایع سبک مورد‌نیاز مردم این کشور است و باید به دستور کار همکاری های صنعتی دو کشور تبدیل شود.
آنچه روشن است اینکه توسعه همکاری های بنیادی با عراق، ارتباط آشکاری با مولفه های سیاسی امنیتی در این کشور دارد و دستیابی به سطوح اعتمادساز در این مولفه ها برای گسترش همکاری ها ضروری است.
به همین جهت مهمترین عنوان سیاسی عراق که پایه های عملکردی و رفتاری و رویکردی حکومت را تعیین خواهد کرد، انتخابات پارلمانی در ژانویه 2010 است که کلیه گروه های عراقی برای آن آماده می شوند و بازیگران منطقه ای و بین المللی برای کسب اهرم های مطلوب خود، در حال تلاش هستند. به همین دلیل دیدار لاریجانی با سران برجسته طوایف سه گانه و گروه های سیاسی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
تمامی ارزیابی ها در خصوص چگونگی چینش قابلیت های گروه های شیعه، بر این نکته تأکید دارد که ائتلاف دولت قانون (مالکی) و ائتلاف عراق واحد (عمار حکیم) برای کسب کارآمدی بیشتر و جلوگیری از فرسایش سیاسی در قبال یکدیگر، باید دست به همگرایی و جبهه سازی بزنند.
یکی از مهمترین کارکردهای سفر لاریجانی را باید در تقویت زمینه های این همگرایی ارزیابی کرد که تأثیر مهمی در ساختار قدرت عراق به جای می گذارد. در حالی که در بین قومیت کردی، انسجام نسبی جریان دارد ولی سطوح گذشته خود را از دست داده و گروه های سنی در یک تکثر سیاسی و ائتلافی به سر می برند و ماهیت چند ائتلاف اصلی را بعثی های سابق شکل می دهند، انسجام و همگرایی ائتلاف های شیعی، ابتکار عمل بیشتر برای تأمین حقوق و جایگاه شیعه را مهیا خواهد کرد.
آنچه موجب خشم و انفعال جریان های منطقه ای و امتدادهای آنها در داخل عراق می شود، اینکه قادر به بازگرداندن عراق به ماهیت دیکتاتوری در نظام گذشته و حاکمیت اقلیت بر اکثریت که در بسیاری از کشورهای منطقه جاری است، نیستند.
طارق الهاشمی که جایگاه و سهمیه اهل سنت در معاونت رئیس جمهور عراق را به عهده دارد، در 6 سال گذشته از طریق بعثی ها، سلفی های تکفیری وارداتی از عربستان و یا روابط نزدیک با مقامات انگلیسی و آمریکایی، موج سواری کرده و امروز برای ادامه حیات سیاسی در کنار بعثی ها قرار گرفته است.
وی در دیدار با لاریجانی تلاش کرده از موضعی طلبکارانه و هماهنگ با دستگاه های تبلیغاتی وابسته به سعودی ها (مانند روزنامه الحیات و شرق الاوسط)، به طرح مسائلی بپردازد که رویکرد حکومتی عراق در آن لحاظ نشده و یا از آن بی اطلاع است. اگرچه پاسخ روشن و محکم دکتر لاریجانی برای طارق الهاشمی کافی است ولی مرکزیت حکومتی در عراق و ضرورت هماهنگی رویکردی در مقامات عراقی ایجاب می کند تا هر یک از این مقامات بنا به اقتضای منافع حامیان منطقه ای و استکبار سخن نگفته و منافع ملی عراق و مردم این کشور را پایه فعالیت سیاسی خود قرار دهند. البته طارق الهاشمی به این دلیل که در چند ماه اخیر برای جلب پول از حامیان منطقه ای و هماهنگی با بعثی ها در جلسات و نشست های خارج از عراق به سر می برده، اطلاعی از روندهای حکومتی ندارد و به طرح مسائل انحرافی با دکتر لاریجانی پرداخته است.
مولفه تکمیلی در کارکرد سفر دکتر لاریجانی به عراق، دیدار با مراجع تقلید و آیت الله سیستانی است که مهمترین عنصر ثبات و اقتدار ملی در عراق محسوب می شوند. هماهنگی و تبادل نظر با مراجع دینی به جز استحکام بخشیدن به چشم انداز مطالبات شیعه و منافع ملی مردم عراق، به انسجام بیشتر در عرصه منطقه ای و رویارویی با فتنه های دست ساز و یا شرایط ویژه کمک خواهد کرد.