نشست بزرگان در هند

قاسم غفوری
وزیران امور خارجه سه کشور چین، روسیه و هند چهارم آبان در شهر بنگلور مرکز استان کارناتاکای هند گردهم آمدند و در مورد تقویت روابط سه جانبه با یکدیگر به بحث و گفت وگو پرداختند. سرگئی لاورف ، اس.ام. کریشنا و یانگ جی ایچی وزرای امور خارجه سه کشور روسیه، هند و چین در این شهر آرام و سرسبز هند با هم دیدار کردند. این سه کشور، یک پنجم خاک زمین را در اختیار دارند و 39 درصد جمعیت جهان نیز در این سه کشور پراکنده شده اند. این نشست در شرایطی برگزار شد که بانیان آن اهداف و سیاست هایی همه جانبه را پیگری می کردند چنانکه در بیانیه پایانی این نشست نیز بر اهمیت توسعه روابط و تحکیم مناسبات تاکید شده است. با توجه به توافقات به عمل آمده میان طرفین و نیز روند تحولات منطقه اهداف این رویکرد را در ابعاد مختلف می توان مورد بررسی قرار داد.
الف )هر سه کشور در حالی بر توسعه روابط تاکید دارند که از مهمترین بخش های این روابط را توسعه مناسبات اقتصادی تشکیل می دهد. در شرایطی که بحران اقتصادی بر جهان حاکم شده و از سوی دیگر عرصه اقتصادی به سمت ائتلاف های منطقه ای پیش می رود سه کشور با برخورداری از ظرفیت های اقتصادی و زیر بنایی و داشتن جمعیتی قابل توجه می توانند در ائتلافی اقتصادی ضمن کاهش مشکلات خود در عرصه جهانی نیز جایگاه مناسبی را کسب کنند. بررس تحولات جهانی نشان می دهد که از یک سو کشوری مانند آمریکا که داعیه دار اقتصاد جهان بود اکنون با بحران های شدیدی مواجه شده و خروج آن از چرخه اقتصاد جهان دور از ذهن نمی باشد از سوی دیگر در کنار اتحادیه اروپا ، اتحادیه هایی مانند آمریکای لاتین ، آفریقا و اتحادیه کشورهای عضو آسه آن در حال شکل گیری است لذا کشورهایی مانند هند ، چین و روسیه که داعیه دار حضور در عرصه اقتصادی هستند بیش از گذشته همگرایی منطقه ای و تشکیل ائتلافهای اقتصادی را ضروری می دانند.در این میان هند و چین با بهره گیری از ظرفیت های اقتصادی و نیروی انسانی موجود و روسیه با داشتن ذخایر عظیم انرژی و نیز برخورداری از تکنولوژی صنعتی می توانند مکملی برای اهداف اقتصادی یکدیگر باشند.
ب) تحولات منطقه بیانگر رویکرد کشورها به تشکیل و تحکیم ائتلاف های منطقه ای می باشند. در شرایطی سازمان شانگهای توانسته تا حدود زیادی این امر را تحقق بخشد که چین ، هند و روسیه با توسعه مناسبات سه جانبه سعی در ایجاد ائتلافی قدرتمند در سطح منطقه را دارند که می تواند به تقویت موقعیت شانگهای مبدل شود. به عبارت دیگر می توان گفت که این کشورها تلاش دارند تا در کنار رایزنی با کشورهایی مانند ایران به تحکیم پایه های شانگهای مبادرت ورزند. در این میان یک مانع اساسی میان طرفین وجود دارد و آن برخی اختلافات مرزی و تاریخی میان این شه کشور است که در رایزنی های سه جانبه برای کاهش آن فعالیت می کنند که تا حدودی نیز موفق بوده اند. مذاکره میان هند و چین در مورد مسائل مرزی بخشی از این تلاش ها است.
ج) از چالش های اصلی سه کشور مسئله فعالیت جدایی طلبان آنها با تحریک غرب است. چین با مسئله تایوان ، سینگ کیانگ و تبت مواجه است ، هند با مسئله کشمیر و مائوئیست ها دست به گربان است و مسکو نیز با مسائل چچن ، اینگوش و سایر مناطق استقلال طلب روبرو شده است. مقابله با این جدایی طلبی ها و نیز مبارزه با تروریسم در حال گسترش در منطقه از دلایل ائتلاف این کشورها می تواند ارزیابی شود. سه کشور با تحکیم ائتلاف ضد تروریسم و جدایی طلبی سعی دارند تا ضمن حفظ اتحاد و یک پارچگی کشورهایشان از ظرفیت های یکدیگر برای تحقق این امر استفاده کنند. از نکات برجسته در بیانیه پایانی این نشست تاکید طرفین بر مبارزه با تروریسم بود که عملا به برقراری روابط امنیتی میان آنها منجر خواهد شد. این اقدام با تقویت استراتژی دفاعی شانگهای تقویت خواهد شد.
د) در شرایطی که کشورهای اروپایی ، ناتو آمریکا با عناوین مختلف به تشدید بازیگری در جهان روی آورده و حتی منافع ملی کشورهایی مانند چین ، هند و روسیه را تهدید می کنند ، کشورهای مذکور برای مقابله با این مداخلات و نیز حفظ موقعیت جهانی نیازمند تکیم مناسبات استراتژیک می باشند که در نشست هند نیز نمود پیدا کرد.روند تحولات نشان می دهد که غرب خواستار نفوذ در شرق و آسیای مرکزی و قفقاز است و در این راه از هر ابزاری حتی بحران سازی و اعمال فشارهای امنیتی استفاده می کند لذا تشکیل ائتلاف منطقه ای برای مقابله با این امر ضروری است.
ه) نکته اساسی و قابل توجه در روابط چین ، هند و روسیه آنکه این روابط در کنار منافع اقتصادی، سیاسی و امنیتی به نحوی جنبه بازدارندگی نیز دارد. به عبارت دیگر سه کشور تلاش دارند با تقویت مناسبات سه جانبه ضمن مقابله با دخالت های خارجی در مناسبات منطقه از اقدامات یک‌جانبه یکدیگر نیز جلوگیری و به نحوی مهار آرام و بدون تنش را اجرایی کنند.این نکته لازم به ذکر است که آمریکا و اروپا با رویکرد گسترده به هند تلاش هایی را برای ایجاد شکاف میان سه کشور آغاز کرده که با این اتحاد سه جانبه ضمن مقابله با اقدام آمریکا ، چین و روسیه می توانند به مهار هند و گرایشات غرب گرایانه آن نیز بپردازند.
در مجموع می توان گفت که رویکرد سه کشور به تحکیم مناسبات سه جانبه برگرفته از چالش های داخلی و اهداف منطقه ای و جهانی این کشورها است که آنها را در یک مسیر قرار داده است. هرچند که برخی تفاوت منافع و نیز اختلافات مرزی نظیر آنچه میان چین و هند مشاهده می شود موانعی برای تحکیم همه جانبه این ائتلاف می باشند اما دیدگاه مشترک طرفین در مقابله با مداخلات خارجی و بازیگری فعال در معادلات جهانی می تواند به عاملی برای حل این اختلاف ها منجر شود بویژه اینکه طرفین این روابط را نوعی مهار آرام طرف مقابل و حفظ جایگاه منطقه ای خود می دانند.لذا در آینده می توان شاهد مواضع مشترک این سه کشور در معادلات جهانی بود.