فرار به سبک انگلیسی /سحاب فاطمی

اشاره:

خروج نیروهاى انگلیسى از شهر بصره نخستین اقدام عملى حزب کارگر در جهت فاصله گیرى از سیاستهاى شکست خورده کاخ سفید محسوب مى شود.البته گوردون براون و دیگر مقامات انگلیسى سعى دارند سطح مناسبات و همکاریهاى دوجانبه واشنگتن-لندن را مطلوب و طبیعى جلوه دهند،اما شواهد موجود نشان از حقیقتى دیگر دارد...

چندى پیش ،جوزف ویلسون دیپلمات برجسته آمریکایى صراحتا اعلام کرد که کاخ سفید در آستانه جنگ عراق با ارائه تصویرى کاذب از اوضاع بغداد،تونى بلر را فریب داده است.نخست وزیر سابق انگلستان اصلى ترین متحد واشنگتن در اشغال عراق محسوب مى شد.تونى بلر و جک استراو به عنوان سکانداران کشتى جنگى لندن در نظام بین الملل

از هیچ گونه اقدامى در جهت احقاق سیاستهاى یونیورسالیستى نومحافظه کاران آمریکا فروگذار نکردند.حتى تونى بلر از افرادى مانند خوزه ماریانا اسنارو سیلویو برلوسکونى خواست تا با ورود خود به معادلات اشغال عراق،روند دخالت آمریکا و اروپا در خاورمیانه را تسریع کنند.

پس از پایان اشغال عراق یکه تازى نیروهاى اشغالگر علیه مردم این کشور ادامه یافت.نیروهاى انگلیسى با استقرار در شهر مهم و استراتژیک بصره ، این منطقه را به عنوان کانون و هسته فعالیت خود در عراق برگزیدند.

البته نیروهاى بریتانیایى در دیگر نقاط عراق نیز حضورى پراکنده داشتند.با گذشت زمان و پررنگ تر شدن نقاط ضعف اشغالگران آمریکا و انگلستان به عنوان دو اشغالگر اصلى عراق در معرض آسیبهایى تازه قرار گرفتند.شکست اسنار و برلوسکونى و خروج نیروهاى اسپانیایى و ایتالیلیى از عراق ضربه سختى را برپیکره آمریکا و انگلستان وارد نمود.پیروزى شیعیان در انتخابات و افزایش مخالفتهاى عمومى با اشغال عراق سبب شد تا قدرت مانور بوش و بلر محدودتر شود.باشکست حزب کارگر در انتخابات شوراهاى محلى ،سران این حزب دریافتد که استراتژیهاى لندن در عراق باید تغییر یابد.باشکست دوباره حزب کارگر در انتخابات اسکاتلند این مسئله به رویکردى غالب تبدیل شد.اما برهمگان محرز بود که باوجود فردى مانند تونى بلر در راس معادلات سیاسى انگلستان این امرامکانپذیر نخواهد بود.از این رو سران حزب کارگر از بلر خواستند تا استعفاى خود را اعلام نموده و خانه شماره 10 داونینگ استریت را به فردى دیگر بسپارد.این فرد کسى جز گوردون براون نبود.براون شخصیت متفاوتى نسبت به تونى بلر داشت، هرچند که در استراتژیهاى کلان سیاست خارجى از همان سبک شناخته شده در میان سیاستمداران حزب کارگر پیروى مى کرد.هرچند که تامین خواسته هاى مقامات آمریکایى و همراهى مطلق باسیاستهاى کاخ سفید در دستور کار مستقیم سران حزب کارگر قرار دارد،ولى درصد وابستگى مهره هاى اجرایى برخاسته از این مجموعه بایکدیگر متفاوت است.بر این اساس،درصد وابستگى عملى بلر و براون به آمریکا،کمى متفاوت است.این تفاوت اندک نمود خود را در خروج پرجنجال نیروهاى بریتانیایى از بصره نشان داده است.اتفاقى که محال بود در دوران نخست وزیرى تونى بلر رخ دهد.

استراتژیهاى برباد رفته

به نظر مى رسد تاریخ مصرف استراتژیهاى اشغالگران عراق به انتها رسیده است.در ماه مارس 2003 میلادى مقامات آمریکایى و انگلیسى از استراتژیهاى خود در بغداد و دیگر شهرهاى عراق سخن مى گفتند.اما اکنون خروج از عراق به اصلى ترین دغدغه سیاستمداران حزب کارگر تبدیل شده است.البته انگلیسیها سعى دارند به سبک همیشگى خود از عراق خارج شوند،یعنى شکست خود را در قالب یک استراتژى تفسیر نمایند.اما حقایق عراق امروز اجازه چنین شانتاژى را به بریتانیایها نخواهد داد.

حزب کارگر به عنوان نزدیکترین متحد نومحافظه کاران آمریکا شکست سنگینى را در کارنامه سیاست خارجى خود ثبت نموده است.شکستى که آینده سیاسى این حزب را دچار خللهایى جدى و دامنه دار خواهد نمود.

توجیهات براون

نخست وزیر انگلیس خروج نظامیان کشورش را از شهر بصره عراق، نشانه شکست لندن ندانسته و آن را اقدامى از پیش برنامه ریزى شده خوانده است. این در حالیست که اوضاع موجود در عراق اجازه برنامه ریزى منظم و اعمال رفتارهاى از پیش تعیین شده را به مقامات اشغالگر آمریکایى و انگلیسى نمى دهد.خروج نیروهاى انگلیسى از بصره تنها در چارچوب فرار بریتانیا از بحرا عراق قابل تجزیه و تحلیل خواهد بود.

اظهارات براون در خصوص خروج نیروهاى انگلیسى از بصره در نوع خود جالب توجه است:” این حرکتى از پیش برنامه ریزى شده و سازمان یافته است. این حرکت یک جابجایى است از نقش رزمى که در چهار استان داشتیم و هم اکنون به تدریج به طرف نقش نظارتى حرکت مى کنیم. ما تمام مسئولیت هایمان را به مردم عراق واگذار کردیم اما در شرایط خاص مى توانیم دوباره دخالت کنیم!”

حرکت از نقش رزمى به نقش نظارتى معلول فعلیت یافتن 4 عامل مهم است که هیچ یک از آنها در خصوص دولت نوپاى براون صادق نیست:

1-وجود آرامش نسبى در منطقه تحت اشغال:در حال حاضر آرامش نسبى در مناطق تحت نظارت و کنترل اشغالگران وجود ندارد. ادامه حضور اشغالگران براى ملت عراق قابل تحمل نیست و میزان تلفات نیروهاى آمریکایى و انگلیسى در مناطق مختلف این کشور افزایش یافته است.از این رو مهم ترین پیش شرط تغییر نقش انگلستان در عراق تحقق نیافته است.

2-وجود ثبات در دولت تصمیم گیرنده اشغالگر

هم اکنون دولت گوردون براون با چالشهاى زیادى در عراق روبه رو است.رضایت افکار عمومى انگلستان از این حزب کارگر کاهش یافته و این حزب در جریان دو انتخابات اخیر باشکست روبه رو شده است.کابینه براون کابینه اى نامنظم است و با وجود افرادى شرور مانند جک استراو،بسیارى از اعضاى کابینه با ادامه حضور نیروهاى انگلیسى در عراق مخالفند.همچنین بحرانهاى داخلى انگلستان که در ماههاى آتى به نقطه اوج خود خواهند رسید گوردون براون و همراهانش را تهدید مى کنند.

3-غلبه استراتژى بر رفتار

جهت تغییر نقش نیروى اشغالگر در کشور تحت اشغال،باید استراتژى بر رفتار غلبه پیدا کند و هرگونه اقدام اشغالگران بر اساس فرمول ها یى نظامى و سیاسى قابل توجیه باشد.

اما انگلستان بر اساس فرمول یا ساختارى ثابت در عراق حرکت نمى کند.خروج نیروهاى بریتانیایى از عراق را باید در قالب یک رفتار و واکنش ترسیم کرد،نه یک استراتژى از پیش تعیین شده.

4-وجود بسترى مساعد جهت تغییر نقش اشغالگر

جهت تغییر نقش یک اشغالگر،باید بستر مساعدى در کشور تحت اشغال وجود داشته باشد تا بتوان با تکیه بر این زمینه و بستر،تغییر فوق الذکر را به فعلیت رساند.

اما چنین مسئله اى در عراق وجود ندارد و اتفاقا “فقدان بسترى مناسب جهت تغییر نقش اشغالگران”آنها را به فکر خروج هرچه سریع تر از این کشور واداشته است.