کرسی های آزاد اندیشی و مطالبات دانشجویان

کرسی های آزاد اندیشی و نظریه پردازی مطالبه7 ساله رهبر معظم انقلاب از متولیان حوزه و دانشگاه، امروز به یک ضرورت و نیاز عمومی بین دانشجویان تبدیل شده است. حوادث پس از انتخابات نشان داد که دشمن با درک اهمیت ویژه دانشگاه به عنوان نبض تپنده پیشرفت و اقتدار کشور، قشون پیاده نظام جنگ نرم را در میدان های علمی کشور پیاده کرده است و فرایند جابجایی افکار، بهره برداری های ستیزآلود سیاسی، بیاعتماد سازی نخبگان، اعتبار زدایی و ... را در محیط های دانشگاهی و علمی مدیریت می کند.
کرسی های آزاد اندیشی و نظریه پردازی مطالبه7 ساله رهبر معظم انقلاب از متولیان حوزه و دانشگاه، امروز به یک ضرورت و نیاز عمومی بین دانشجویان تبدیل شده است.
حوادث پس از انتخابات نشان داد که دشمن با درک اهمیت ویژه دانشگاه به عنوان نبض تپنده پیشرفت و اقتدار کشور، قشون پیاده نظام جنگ نرم را در میدان های علمی کشور پیاده کرده است و فرایند جابجایی افکار، بهره برداری های ستیزآلود سیاسی، بیاعتماد سازی نخبگان، اعتبار زدایی و ... را در محیط های دانشگاهی و علمی مدیریت می کند.
در مقابله با این حرکت خزنده رهبر فرزانه انقلاب بر دو راهبرد بلند مدت و کوتاه مدت انگشت تاکید گذاشتند. هر چند در سالهای قبل و پیش از وقوع حوادث اخیر نیز نسبت به التفات ویژه و رعایت این دو راهکار تذکرهایی داده بودند. ایشان در نگاه بلند مدت ضرورت تجدید نظر در مبانی و مناشی علوم انسانی را مطرح نمودند و در کوتاه مدت به لزوم تشکیل کرسی های آزاد اندیشی و نظریه پردازی اشاره کردند.
قبلا در این ستون درباره چرایی و چگونگی تجدید نظر در منابع و محکمات علوم انسانی وارداتی سخن گفته بودیم. در این وجیزه به قدر بضاعت نگارنده به ضرورت تشکیل کرسی های آزاد اندیشی می پردازیم.
کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه مکمل و مقوم نظام دانایی سیاسی در هر کشور است. درجه بصیرت سیاسی و اجتماعی دانشجویان به عنوان بخش مهمی از بدنه نخبگی در جوامع مختلف به میزان و کیفیت جریان اطلاعات در دانشگاه، جامعه پذیری سیاسی، سهولت در تضارب مستقیم آراء و اندیشه های متفاوت، اعتماد نسبت به حمایت حاکمیت از فرایندهای متنوع اقناع افکار نخبگان، اطمینان از سلامت منابع تغذیه اطلاعاتی و ... بستگی دارد.
کرسی های آزاد اندیشی بخش مهمی از مسیر تعمیق بصیرت سیاسی در دانشگاه را هموار می کند. مقام معظم رهبری در دیدار اخیر خود با نخبگان علمی ضمن مواخذه و مورد عتاب قرار دادن متولیان دانشگاه نسبت به تعلل بی مورد در راه اندازی کرسی های آزاد اندیشی فرمودند: “آزاداندیشی واقعی با اقداماتی مانند ایجاد کرسی های آزاد “فکری - سیاسی” و معرفتی در دانشگاهها و بحث منطقی دانشجویان برای درک حق و حقیقت محقق می شود.”
آزاداندیشی مسیر جایگزینی تدبیر و احساس است. متاسفانه آزاداندیشی در جامعه ما یک شعار مظلوم است. آزاد اندیشی به معنای زیر پاگذاشتن بنیان های اصیل نیست. آزاد اندیشی و تضارب آراء مادر پیشرفت و اقتدار یک جامعه است. تمام آگاهی بشر از دل آزادی اندیشه و تعاطی افکار متولد شده است. تضارب آراء، مناظره و گفتگوهای علمی بخش مهمی از سیره معصومین(علیه السلام) و اولیاء دین است. شیخ مفید گفته است: “فقیهان شیعی و دین شناسان، از مناظره بهره می جستند و آن را روا می دانستند” ]سفینه البحار، ج2،ص596[. و شهید ثانی معتقد است که: “اعلم ان المناظره فی احکام الدین من الدین” ]منیه المرید، ص171[تبادل نظر در مسائل دینی عضوی از پیکره دین است.
کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها ضمن تعمیق آگاهی و بینش سیاسی زمینه را برای بازگشت آرامش و وقار به محیط های علمی فراهم می کند. سیاست زدگی و احساسات آفت دانشگاه و فضاهای دانشجویی است.
بدون تردید تشکیل کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاههای کشور مسبوق به مقدمات و لوازم خاص خود است.
1- تقویت اعتماد به نفس جوانان و دانشجویان اولین گام در مسیر آزاد اندیشی است. نخبه علمی باید بی پروا در محیط های علمی اگر حرفی برای گفتن دارد، مطرح کند. به تعبیر رهبر معظم انقلاب “مطلوب ما، آوردن حرف نو به میدان اندیشه، با یک حرکت صحیح و جهت گیری درست است.”
اعتماد به نفس، اندیشه تامین نیازهای جامعه را در اذهان نخبگان پر رنگ می کند و اجازه نمی دهد کشور تحت عنوان یک جامعه عقب مانده قلمداد شود.
2- دومین گام سالم سازی گفتگوها و رعایت ادب و آداب آزاد اندیشی است. مباحثات، مناظره ها و رایزنی های فکری در بین دانشجویان، اساتید دانشگاه و نخبگان علمی کشور در حد فاصل جمود و تقلید شکل می گیرد. آزاد اندیشی امر بین الامرین است. تبادل نظر و رایزنی فکری با انگیزه حق جویی وحقیقت یابی به معنای ملکوک کردن حقایق اصیل نیست. تضارب آرا نباید به هتک امور مقدس و مورد احترام جامعه بینجامد. از طرفی آزاداندیشی در مقابل جمود، تحجر و جزم اندیشی است. هر اندیشه ای را نمی توان تکفیر کرد و مهر الحاد به آن زد. دگر اندیشی مقدمه لازم آزاد اندیشی است. تنها در این صورت است که می توان به دلالت مفهومی “فبشر عباد الذین یستمعون القول فیتبعون احسنه” دست یافت. به تعبیر مقام معظم رهبری:”ما ادب استفاده از آزادی را هم باید یاد بگیریم و یاد بدهیم. این هم وظیفه جمهوری اسلامی است. عده ای به نام آزاداندیشی مرزهای فضیلت و حقیقت را لگدکوب کرده اند و به نام آزاداندیشی و نوآوری، همه اصول مقدس حقیقی را نادیده گرفته یا تحقیر و یا مسخره کرده اند. یک عده هم به صورت عکس العملی یا به خاطر مسائل دیگری که در ذهنشان بود، به پایه هایی چسبیدند که باید بر روی آن پایه ها نوآوری می شد. نبایستی به آنچه که گفته شده، اکتفا کرد و متحجر شد؛ یعنی تحجر در مقابل مرز شکنی و افراط در مقابل تفریط.”1()
3- سومین مقدمه در برپایی کرسی های آزاد اندیشی تضمین بقای فضای سالم مناظره و مباحثه و حمایت صریح حکومت از تضارب آراء و اندیشه ها در محیط های علمی و دانشگاهی است. همان طور که مباحثات فکری و نقد و نظر نباید به قانون شکنی منتهی شود قانون نیز باید مجاری و مکانیسم های مشروعی برای کرسی های آزاداندیشی در دانشگاهها در نظر بگیرد. تضارب آراء اگر به نفی از بالا به پایین اندیشه بینجامد مسیر عقلانی جامعه را منحرف می کند. حضرت آیت الله خامنه ای در این زمینه تصریح فرمودند:”حکومت باید به صورت آشکار از برخورد افکار به صورت سالم حمایت کند. یکی از وظایف نظام جمهوری اسلامی، حمایت صریح از برخورد افکار به شکل سالم است. این کار، ظرف و مجرا لازم دارد و این مجرا بایستی به وسیله خود دوستان دانشگاهی و حوزوی در بخشهای مختلف تنظیم شود. آنها باید این مجرا را درست کنند و امکان بدهند.”2()
4- چهارمین مرحله در راه اندازی کرسی های آزاد اندیشی داوری علمی و منصفانه مناظرات و مباحثات در دانشگاه هاست. انصاف علمی و عدالت فکری گفتگوها را به نتیجه مطلوب می رساند. داوری نهادمند و نهادسازی در ارزیابی رایزنی های سیاسی، اجتماعی در محیطهای علمی را از آسیبهای محتمل نظیر شخص محوری، غلبه احساسات بر منطق و ... می رهاند. در همین رابطه رهبر معظم انقلاب در تائید و تکمیل ایده کرسی های آزاداندیشی و نظریه پردازی معتقدند:” این ایده چه در قالب مناظره های قانونمند و توام با امکان داوری و با حضور هیئت داوری علمی و چه در قالب تمهید فرصت برای نظریه سازان و سپس نقد و بررسی ایده آنان توسط نخبگان فن و در محضر وجدان علمی حوزه و دانشگاه، تنها محدود به برخی قلمروهای فکر دینی یا علوم انسانی و اجتماعی نیز نماند بلکه در کلیه علوم و رشته های نظری و عملی (حتی علوم پایه و علوم کاربردی و...) و در جهت حمایت از کاشفان و مخترعان و نظریه سازان در این علوم و در فنون و صنایع نیز چنین فضائی پدید آید...”3()
در نهایت به نظر می رسد باید به نیاز و مطالبه فوری دانشگاه در شرایط کنونی پاسخ داد. برپایی کرسی های آزاد اندیشی مورد تاکید رهبر معظم انقلاب و جزء مطالبات اصلی دانشجویان است. باید ضمن نهادینه سازی اندیشه و بیان منطبق با اخلاق، منطق گفتگو و قانون اساسی، نخبگان و دانشجویان را تشویق به تعاطی افکار و تضارب اندیشه ها در محیطهای علمی نمود. شفاف سازی منازعات فکری و سیاسی و در نهایت جمع بندی نتایج و دستاوردهای بحثها، در قالب داوری های منصفانه فارغ از جانبداری های مرسوم می تواند ضمن کاستن تنشها و بحران های فکری و معرفتی زمینه را برای پاسخگویی به نیازهای محیط های علمی کشور فراهم کند. بدون تردید حمایت و رونق کرسی های آزاد اندیشی گام اول در مسیر جنبش نرم افزاری و تولید علم است.
صالح اسکندری