لزوم تقدیر از سفرهاى استانی /على نمازی

هفته دولت گذشت. در این هفته، از سویى در مورد خدمات دولت اطلاع‌رسانى بیشترى شد و از سوى دیگر، بر موج انتقادات علیه عملکرد دولت نیز افزوده گردید. یکى از سیبل‌هاى نقد، سفرهاى استانى دولت مردم‌گراى نهم بود. نقد، موهبتى است که ناقد به شخص مورد انتقاد تقدیم مى‌کند و اصلا چیز بدى نیست. در این مقاله، مى‌خواهم انتقادات آقاى محمد تقى شریعتى استاد دانشگاه بر سفرهاى استانى رئیس جمهور محترم را مورد ارزیابى قرار دهم بدون اینکه بخواهم از اصل نقد و انتقاد شکوه کنم. در حقیقت مى‌خواهم نشان دهم که برخى انتقادات آقاى شریعتى وارد نیستند، هر چند براى جبران کاستى‌ها باید انتقادات وارد را مطرح کرد.

ایشان از چند زاویه، سفرهاى استانى را نقد کرده‌اند. (1) اول از این زاویه: “اگر [مسائل و مشکلات مردم مناطق مختلف] آن گونه است که در یک بازدید سریع (به اصطلاح ارزیابى توریستی) قابل شناسایى است، باید مدیران فعلى با ویژگى‌هایى که براى آن‌ها برشمرده شده است از عهده تشخیص آنها برآیند و اگر چنین نیست در چنین بازدیدى که بیشتر یک مشاهده است، مشکل و مسئله واقعى قابل احصا نیست”. دوم از زاویه انقلاب عظیم که در فناورى ارتباطات و اطلاعات به وجود آمده و فاصله‌هاى زمان و مکان را در نوردیده است و به قول آقاى شریعتی، “در کشوردارى ساز و کارهاى دیگرى پیش‌بینى شده است که لازم نیست همه کس همه کار را انجام دهد، تقسیم کار، تخصص‌گرایی، تفویض اختیار و ... مهم‌تر از همه، دولت کوچک ولى توانمند از اصول اولیه کشوردارى است”. سوم از این حیث که نتایجى همچون طرح‌هاى غیر کارشناسی، تصویب طرح‌هایى بدون اعتبارات کافى و ... به بار آورده است و نیز از حیث هزینه و انرژى فراوانى که این سفرها مى‌طلبند بدون آنکه بازده کافى داشته باشند.

جزئى نگرى زیاد در برخى طرح‌هاى تصویبى هیئت دولت در سفرهاى استانى و اجرایى نشدن برخى طرح‌هاى تصویبی، انتقاداتى است که به عقیده من هم بر سفرهاى استانى وارد است. اما ین انتقاد که البته دولت محترم باید درصدد رفع آن‌ها برآید، انتقادى بنیاد برافکن نیست که اصل سفرهاى استانى را بیهوده و بى‌ثمر نشان دهد و از دولت بخواهد که به سفرهایش پایان دهد.

اما درباره این انتقاد که هیئت دولت، در سفرى سریع و به اصطلاح، توریستی، چقدر در تشخیص راه حل مشکلات مى‌تواند موفق باشد، باید گفت همه مشکلات ما در مرحله تشخیص راه حل، گیر نکرده‌اند، بلکه عوامل دیگرى در حل ناشده ماندن مشکلات کشور دخیلند. از مهم‌ترین این عوامل مى‌توان به این موارد اشاره کرد: سستى برخى مدیران، بوروکراسى نفس‌گیر اداری، متوقف بودن تصمیم‌گیرى بر هماهنگى میان چند نهاد یا وزارتخانه، همچنین بى‌خبر ماندن برخى مسئولین از مشکلات به دلیل عدم ارتباط مستقیم با مردم. سفرهاى استانى عالى‌ترین مقام اجرایى کشور، روزمرگى دستگاه‌هاى اجرایى را فرو مى‌شکند، پرده از تخلف و کم کارى برخى مدیران برمى‌دارد، موانع شنیده شدن صداى مردم اقصى نقاط کشور را از میان مى‌برد، نظارت از نوع مدیریت تویوتایى را به مرحله اجرا مى‌رساند و تصمیمات بسیار ساده‌اى را که در پیچ و خم بوروکراسى گیر کرده‌اند، به سرانجام نزدیک مى‌‌کند.

در مورد تقسیم کار و اینکه دولت باید کوچک بماند و به مدیران سطوح پایین‌تر تفویض اختیار کند، باید گفت: در خلا حرف زدن ساده است، اما آنچه با واقعیات جامعه ما تطبیق مى‌کند آن است که مدیریت حتما باید با نظارت مستقیم و گاه به گاه شخص مدیر توام باشد تا احکام مورد نیاز براى پیشبرد امور، در سطوح مدیریتى گم و گور و نیست و نابود نشوند. این نحوه مدیریت، موفق‌ترین و سازگارترین شیوه مدیریت براى کشور ما است. فساد ادارى بدون نظارت مستقیم، بیشتر و بیشتر ریشه مى‌دواند و سیستم ادارى را فلج مى‌‌کند. رئیس جمهورى نهم بدین دلیل، مورد توجه مردم است که از مدیریت پیشین ساختار شکنى کرده است و به نشستن در تهران و غفلت از بسیارى موضوعات و مشکلات نواحى دور دست کشور اکتفا نکرده است.

به علاوه، آثار متعدد دیگرى نیز بر این سفرها مترتب است. از جمله اینکه دیدار رویاروى رئیس جمهور کشور با مردم مناطقى که بسیارى از آنها هرگز در تاریخ خود، دیدار با مسئولین ارشد را نداشته‌اند، باعث تقویت “مقبولیت” نظام مقدس جمهورى اسلامى مى‌شود. سخنان پر اقتدار و در عین حال، واقع‌بینانه رئیس جمهور و وزراى محترم در محفل اقشار مختلف مردم کشور، موجب مباهات ایرانى به ایرانى بودنش مى‌شود و در برهه حساس کنونى کشور را در مقابل بیگانگان و تهدیدهاى روزافزونشان بیمه مى‌نماید. همچنین ترویج ملموس ساده‌زیستی، پرکارى و خدوم بودن در طى این سفرها، نیز ثمره‌اى بس مهم است که نباید از نیاز کشور بدان غافل ماند.

سفرهاى استانى رئیس جمهور هزینه‌بر و مستلزم انرژى فراوان است، اما فواید آن به اندازه‌اى زیاد است که به زحمت‌ها و سختى‌هایش مى‌ارزد. بیشترین فشار را شاید رئیس جمهور خدوم و پر تلاش تحمل مى‌نماید. لذا باید از این تلاش‌ها تقدیر نمود و با انتقادات واهى از اصل سفرها، لوحى از ناسپاسى و بى‌انصافى را در برابر دولت نهم قرار داد. باشد که به این توصیه دینى عمل کنیم که “من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق”.

پى‌نوشت:

1- روزنامه اعتماد ملی، دوشنبه 12/6/1386، شماره 451، ص 7