چشم انداز نشست سولانا و لاریجانی

 سیامک باقری: نشست سولانا به عنوان نماینده اتحادیه اروپا و گروه 1+5 با آقای لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی فصل جدیدی را در پرونده هسته‌ای ایجاد کرده است. اکنون این سؤال مطرح است که چه فرضیه‌هایی باعث برگزاری نشست فوق شد؟ این نشست در چه سطحی ارزیابی می‌شود و آیا نشست فوق تأثیری در روند پرونده هسته‌ای خواهد داشت؟

زمینه‌های نشست

1_ اولین زمینه‌های نشست سولانا و لاریجانی ناشی از پاسخ ایران به بسته پیشنهادی 1+5 می‌باشد. تمام اعضای گروه 1+5 باستثنای آمریکا معتقدند که پاسخ ایران به بسته پیشنهادی، زمینه‌های گفت وگو را بیشتر فراهم کرده است. پاسخ تفصیلی ایران به بسته پیشنهادی و وجود عناصر قابل توجه در آن از جمله پیرامون شفاف سازی و موضوع تعلیق تأثیر نسبی را در رفتار بازیگران هسته‌ای گذاشت.

2_ رفتار قاطعانه و محکم ایران در خصوص عدم تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای به عنوان پیش شرط  مذاکرات، ‌حداقل اروپایی‌ها را به این نتیجه رساند که تأکید بیش از اندازه بر تعلیق به عنوان پیش شرط مذاکرات نه تنها مسأْله هسته‌ای ایران را حل نخواهد کرد بلکه وضعیت پیچیده تر شده و بجای سناریوی برد_‌برد، سناریوی باخت_ باخت ایجاد خواهد شد.

3_ عدم وجود گزینه‌ای برای مقابله با ایران زمینه دیگری است که اروپایی‌ها را وادار کرد که از فرصت پاسخ ایران‌به‌بسته‌پیشنهادی‌1+5 استفاده کرده وتحت‌رفع‌ابهامات با نشست سولانا با لاریجانی موافقت کنند.

در واقع اکثر دولتمردان اروپا به این جمع بندی رسیدند که شرایط موجود به آنها اجازه گزینه‌های سخت‌گیرانه علیه ایران را نمی‌دهد به عبارت دیگر از نظر آنها گزینه سخت گیرانه  نه میسر است و نه تأثیر گذار بر رفتار ایران. از این رو راهی جز مذاکره با ایران وجود ندارد و شرایط پس از پاسخ ایران به بسته‌بندی 1+5 بهترین فرصت برای این امر تلقی شد.

4_ تحولات خاورمیانه و جنگ سی و سه روزه حزب الله و رژیم صهیونیستی زمینه مؤثر دیگر در رویکرد جدید اروپایی‌هاست. در واقع حاصل این نبرد، افزایش موقعیت و توانایی‌های ایران در منطقه بود به نحوی که اکثر تحلیل‌گران بین‌المللی و دولتمردان غربی به آن اعتراف کرده‌اند و افرادی مثل سولانا، عنان،‌شیراک، یوشکافیشرو ... به صراحت به قدرتمندی ایران در خاورمیانه تصریح داشته‌اند. نتیجه چنین تصوری از ایران آنها را به این تصدیق رساند  که ایران به سادگی قابل مهار نیست.

5_ تهدیدات ایران نسبت به هر نوع اقدام و سناریوی محدود سازی نیز بی تأثیر در رفتار جدید اروپایی‌ها نبود. جمهوری اسلامی در عمل و طی یکسال اخیر نشان داد که به آنچه می‌گوید عمل می‌کند. آخرین تهدید ایران در خصوص محدودسازی بازرسان آژانس بود که فوریت آن در کمسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی تصویب شد.

باتوجه به زمینه های فوق است که سخنان جدیدی از سوی مقامات اروپا مطرح شد. از جمله دوست‌بلازوی وزیر خارجه فرانسه اعلام کرد :«موضع اروپا بررروی سنگ نوشته نشده که نتوان‌تغییردهد.»

آثار ونتایج دور جدید مذاکرات

شواهد امر نشان می‌دهد که نشست سولانا و لاریجانی دارای آثار و تبعات متعددی بوده و خواهد بود که به برخی از آنها اشاره می‌شود.

1- اولین اثر این نشست تعلیق سیاست‌های آمریکا در خصوص تحریم‌ ایران است. کاخ سفید پیش از 9 شهریور (زمان پایانی ضرب‌الاجل) تلاش‌های زیادی برای فراهم ساختن زمینه‌های پیش‌نویس قطعنامه بعدی که حاوی تحریم‌هایی علیه ایران بود، انجام داد. اما زمانی که برگزاری نشست سولانا و لاریجانی قطعی شد، هماهنگ کننده اتحادیه اروپا (سولانا) اعلام کرد که تا زمانی که مذاکرات ادامه دارد اروپا از تحریم حمایت نخواهد کرد. این موضع دقیقاً در تقابل سیاست‌های آمریکا بود و به همین جهت بلافاصله دولت آمریکا به مواضع سولانا واکنش نشان داد.

2- افزایش شکاف در گروه 1+5 و اتحادیه اروپا اثر دیگر نشست سولانا و لاریجانی است. نشست موصوف در میان گروههای فوق امیدهایی را ایجاد کرد که مساله هسته‌ای ایران را می‌توان از طریق گفتگو حل کرد از این رو گروه 1+5 به سه جبهه  تبدیل شد؛ جبهه آلمان و فرانسه، جبهه روسیه و چین و جبهه آمریکا و انگلیس. دو جبهه اول در برابر آمریکا و انگلیس قرار گرفتند و جبهه روسیه و چین مواضع سازگارتری با سیاست‌های ایران در برابر آلمان و فرانسه اتخاذ کردند. اتحادیه اروپا نیز به همین ترتیب به سه محور تبدیل شد: محور آلمان و فرانسه، محور انگلیس و محور اسپانیا و ایتالیا.

3- اثر دیگر این نشست بر اجلاس شورای حکام در ماه سپتامبر است . اکثر تحلیل‌گران معتقدند که موضوع ایران از محورهای اصلی شورای حکام آژانس نخواهد بود و هیچ‌گونه قطعنامه‌ای علیه ایران نیز صادر نخواهد شد.

4- تاثیرپذیری کنفرانس عمومی به عنوان یکی از ارکان اصلی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز قابل توجه است. آمریکایی‌ها سعی داشتند که در نشست آتی کنفرانس عمومی موضوع تعلیق امتیازات ایران در آژانس را طرح نماید. بر اساس اساسنامه آژانس در صورتی که عضوی از پادمان‌های آژانس عدول کرده و آنرا نقض نماید، آژانس به منظور تنبیه عضو خاطی پرونده آن را به کنفرانس عمومی ارجاع می‌دهد و کنفرانس با رای‌گیری اکثریت مطلق(₃/² آراء) نسبت به تداوم یا عدم تداوم همکاری فنی و آموزشی آژانس تصمیم‌گیری می‌کند.

5- یکی دیگر از آثار احتمالی این نشست ، شروع دور جدید مذاکرات با ایران است. تفاوت دور جدید مذاکرات با سابق این است که در این دور، گروه 1+5 با ایران وارد مذاکره می‌شوند. البته صحبت‌هایی نیز مطرح است که کشورهای اسپانیا و ایتالیا نیز به جمع گروه 1+5 بپیوندند و نشست‌های 3+6 را تشکیل دهند. علاوه بر ویژگی‌ فوق، محتوای مباحث مذاکرات نیز متفاوت از گذشته است. به همین ترتیب موقعیت ایران در گفتگو با اروپایی‌ها نیز تغییر کرده و بجای متهم به عنوان مدعی در مذاکرات شرکت خواهد کرد.

منبع:مرکزاطلاع رسانی بصیرت