دیدار هیئت پارلمانی ایران از عراق

پس از سفر سال1385 به همراه وزیر امور خارجه به عراق، دومین بار بود که در قالب هیئت پارلمانی به ریاست دکتر لاریجانی به عراق سفر می کردم. دیدار با رئیس جمهور، نخست وزیر، رئیس مجلس، معاونان رئیس جمهور، سران فراکسیون های سیاسی و ائتلاف های سیاسی داخل و خارج از مجلس و جلسه مشترک دو رئیس مجلس با دو گروه دوستی ایران و عراق و بویژه دیدار با مراجع بزرگ شیعه این سفر را به یکی از پر کارترین سفرهای پارلمانی مجلس تبدیل کرد.
پس از سفر سال1385 به همراه وزیر امور خارجه به عراق، دومین بار بود که در قالب هیئت پارلمانی به ریاست دکتر لاریجانی به عراق سفر می کردم. دیدار با رئیس جمهور، نخست وزیر، رئیس مجلس، معاونان رئیس جمهور، سران فراکسیون های سیاسی و ائتلاف های سیاسی داخل و خارج از مجلس و جلسه مشترک دو رئیس مجلس با دو گروه دوستی ایران و عراق و بویژه دیدار با مراجع بزرگ شیعه این سفر را به یکی از پر کارترین سفرهای پارلمانی مجلس تبدیل کرد.
تحولات عراق امروز از چند نظر برای ایران و منطقه خاورمیانه مهم است.
1- بهمن ماه آینده انتخابات پارلمانی برگزار می شود. در قالب نظام پارلمانی، نمایندگان منتخب و بویژه احزاب و ائتلاف های پیروز، نقش اصلی را در انتخاب رئیس جمهور (با اکثریت دو سوم آراء)، نخست وزیر (با اکثریت نسبی نصف به علاوه یک) و کابینه دارا می باشند.
بنابراین عراقی ها بهمن ماه تکلیف مقام سیاسی و مدیریتی خود را برای چهار سال آینده مشخص خواهند کرد. اهمیت موضوع باعث حساسیت جدی برخی کشورهای منطقه و فراتر از منطقه شده و بویژه آنکه گروه های طرد شده بعثی و سلفی نیز به دنبال حضور جدی تر در انتخابات هستند به عبارتی برخی از بازیگران که حتی نظام سیاسی و قانون اساسی کشور را نپذیرفته اند به سوی نوعی مشارکت سیاسی روی آورده اند که در آن اهداف براندازانه نیز دنبال می شود.
در این شرایط پرهیز از اختلاف بویژه در میان شیعیان ائتلاف قانون، (وابسته به نوری المالکی نخست وزیر) و ائتلاف ملی (مجلس اعلا، بدر، بخشی از حزب الدعوه، چلبی، ترکمن هاو...) ضروری است. اکراد و بخش عمده ای از اهل تسنن نیز از بازگشت بعثی ها در قالب سلفیون و یا از کانال مداخله خارجی نگرانند. این امکان به صورت جدی مطرح است که برخی قدرت ها که در روند سیاسی عراق، به اهداف راهبردی خود نرسیده اند، به دنبال شکل دهی به پیوندهای تازه با بعثی ها، سلفی ها و آن دسته از بازیگران منطقه ای هستند که تاکنون نظام سیاسی بعد از صدام را به رسمیت نشناخته اند.
2- اگر امکانات و تسهیلات بین دو مرز عراق و ایران در قالب استانداردهای بین المللی فراهم شود این مرز امکان تبادل80 میلیارد دلاری در بلند مدت را دارد. کریدور شرق به غرب به دلیل عدم اتصال راه آهن ایران به عراق در شلمچه و خسروی، ناقص است. فرصت بزرگ تبادل زائر، گردشگر و کالا هنوز با موانع و وقفه های جدی مواجه است. اروند رود لایروبی نشده است و به همین دلیل امکان استفاده مشترک تجاری - اقتصادی از این شاهراه بین المللی وجود ندارد.
3- امضای تفاهم نامه بین دو رئیس مجلس، نسخه کلان تری از تفاهم نامه دو گروه دوستی در نشست تهران بود. توافق شد که دو مجلس امکانات قانونگذاری و نظارتی خود را برای تسهیل روابط به کارگیرند. قوانین رژیم سابق عراق ماهیتی ضد ایرانی داشته و در روابط عادی نیز فقر قانون وجود دارد. به عنوان نمونه به رغم اینکه هیچ دو ملتی در منطقه به اندازه ایرانی ها و عراقی ها در مرزهای یکدیگر آمد و شد ندارند، هنوز توافقنامه معاضدت قضائی بین دو کشور امضاء نشده است.
البته مردم و اغلب سیاستمداران عراق می دانند که بخش عمده ای از اسناد همکاری ها و توافقنامه ها تدوین شده است اما به دلیل حضور برخی از عناصر رژیم سابق در بدنه اجرایی دولت عراق، مانع سازی ها و وقت کشی ها ادامه دارد. ولی واقعیت این است که خواست متقابل دو ملت ایران و عراق موضوعی نیست که توسط برخی از مقامات عراقی نادیده گرفته شود.
4- استقرار امنیت و نظام مدیریتی بعد از آن در عراق در راستای امنیت منطقه و بویژه امنیت ومنافع ملی جمهوری اسلامی ارزیابی می شود. علاوه بر عوامل انسانی، حسن همجواری و بویژه راهبرد مبتنی بر ثبات ایران، نظم و امنیت عراق برای رفع برخی مشکلات مشترک دو کشور ضروری است. به عنوان نمونه موضوع گرد و غبار از مشغله های مشترک نمایندگان دو طرف است. ایران، عراق، عربستان، کویت، مصر و اردن از این موضوع آسیب مستقیم می بینند. این جمع می توانند برای حل مشکل منطقه ای فوق از صندوق توسعه سازمان کنفرانس اسلامی کمک بگیرند و یا راهکارهای دو جانبه را پیگیری نمایند. متاسفانه برخی بلاتکلیفی ها در عراق به عنوان مرکز پدیده گرد و غبار مانع حل مشکل شده است.
نتیجه اینکه هیئت پارلمانی جمهوری اسلامی ایران همچون گذشته راهبرد مبتنی بر ثبات خود را برای عراقی ها تبیین ساخت. این راهبرد در مقابل راهبرد مبتنی بر بی ثباتی برخی قدرت های خارجی و چند بازیگر منطقه ای مطرح می شود. ایران از اجلاس صلاح الدین و شرم الشیخ همواره حمایت از دولت عراق را به عنوان خط قرمز خود قرار داده است. در حالی که برخی از بازیگران منتظرند بی ثباتی عراق تا زمانی ادامه یابد که راهبرد مورد نظر آنها در این کشور مستقر شود. این نگرش به معنای قربانی کردن دموکراسی در عراق است. یعنی روی دیگر نظام سیاسی بعث. در واقع به همین دلیل است که به رغم تبلیغات گسترده، جایگاه ایران نزد مردم و مقامات عراقی در حال تقویت است.
*رئیس گروه دوستی ایران و عراق
دکتر حشمت الله فلاحت پیشه