سفری بدون چشم انداز مثبت

رئیس جمهور آمریکا در حالی سفر دوره ای خود به آسیا را آغاز کرده که شرایط امروز در مغرب و مشرق زمین بسیار با سالهای گذشته تفاوت پیدا کرده است.
اوباما ریاست جمهوری کشوری را پذیرفته است که در شرایط سیاسی و اقتصادی سختی به سر می برد. از یک سو، این کشور با بحران شدید اقتصادی دست به گریبان است و از سوی دیگر، همین بحران با تأثیر خود بر حوزه سیاسی توانسته است آمریکا را در موضوعهای سیاسی هم در جهان با مشکلات عدیده ای مواجه کند.
اکنون ایالات متحده با کسری بودجه شدیدی مواجه است و بر اساس پیش بینی کارشناسان، ظرف چند سال آینده این کسری به بیش از 12/8 تریلیارد دلار خواهد رسید!
چنین کسری بودجه ای به همراه هزینه های سنگین فعالیتهای نظامی در عراق و افغانستان و برخی دیگر از نقاط دنیا، سبب شده فشار زیادی بر مردم آمریکا وارد شود تا آنجا که گفته می شود روزانه چند هزار نفر در این کشور شغل خود را از دست می دهند. این مشکلات زمانی عمق خود را نشان می دهد که ورشکستگی بانکها، صنایع قدرتمند مانند آلومینیوم و فولاد را هم به آن اضافه کنیم.
در حقیقت، ایالات متحده به دلیل ضعف در حوزه اقتصادی و تغییر نگاه افکار عمومی، ابتکار عمل در حوزه های سیاسی را هم از دست داده است که از نمونه های آن می توان به توفیق نیافتن در لبنان با وجود فشارها بر گروه 14 مارس، موفق نبودن در فلسطین و موضوع مذاکرات صلح تا آنجا که محمود عباس نیز از نامزدی در انتخابات آینده خودداری کرد و... اشاره کرد.
در آسیای دور هم شرایط برای آمریکا بسیار تفاوت کرده است، بویژه آنکه بعد از 5 دهه اکنون در ژاپن دولتی بر سر کار آمده است که برخلاف دولت قبل به همکاری با آمریکا تمایل ندارد و با جدیت خواهان برچیده شدن پایگاه های نظامی آمریکا از ژاپن و بخصوص جزیره اوکیناواست.
اوباما اگر چه انتظار دارد با نشان دادن چراغ سبز به ژاپنی ها شرایط را به روزهای طلایی گذشته در روابط دو کشور نزدیک کند، اما حقیقت آن است که ژاپنی ها دیگر مایل به ایفای نقش سابق خود برای آمریکا، یعنی عمل کردن به عنوان یکی از ایالتهای این کشور نیستند.
گفته می شود موضوعهایی از جمله موضوع حقوق بشر در چین، تغییرات جوی و مسائل منطقه ای، از جمله مباحث مورد بحث میان اوباما و هوجین تائو خواهد بود. اما واقعیت چیز دیگری است. در چین هم شرایط برای آمریکایی ها چندان مناسب نیست و اگر روزی بدون دغدغه کالای خود را به شرق آسیا صادر می کردند، امروز این صنایع چینی است که بازار غرب را در اختیار گرفته است، تا آنجا که اوباما قصد دارد از چینی ها بخواهد درهای کشور خود را به روی کالاهای آمریکایی باز کنند و اجازه بدهند صنایع آمریکا قدری رونق بگیرند. اما اوباما نباید انتظار موفقیت در این زمینه را داشته باشد، زیرا چینی ها هم اکنون به شدت به قدرت اقتصادی نیاز دارند و اساساً به همین دلیل هم هست که کمتر در مسائل سیاسی جهان دخالت می کنند. آنها به دنبال گسترش بازار خود در دنیا هستند و مشکل است که بپذیریم اوباما بتواند عکس این را از چینی ها بخواهد و آنها قبول کنند.
اکنون اژدهای خفته شرق بیدار شده و مشکل است که بتوان آن را مهار کرد، بخصوص که قدرت مقابل چندان هم شرایط گذشته را ندارد. لذا نمی توان از سفر اوباما به آسیا دستاورد زیادی برای او متصور بود، زیرا از یک سو ژاپنی ها در دولت جدید سرسختی تازه ای را آغاز کرده اند و از سوی دیگر، چینی ها به خاطر شرایط اقتصادی خود مایل به همکاری با آمریکا و تن دادن به خواسته های واشنگتن نیستند، مگر اینکه آمریکا بتواند وعده مناسبی را به آنها بدهد که آن هم زیاد امیدوارکننده نیست، چرا که اساساً چینی ها به بازار فروش به عنوان نقطه ای مهم نگاه می کنند و این درست همان چیزی است که آمریکایی ها عکس آن را مطالبه می کنند.
آمریکایی ها پس از ارائه نظریات هانتینگتون که به سر برآوردن برخی قدرتهای جدید در جهان آینده اشاره کرده بود، تصمیم قاطع داشتند که با اعمال فشارهای مختلف از جمله اقتصادی و گرفتن گلوگاه های انرژی، مانع این مسأله شوند. بخصوص نومحافظه کاران تلاش می کردند جهان را به سمت تک قطبی شدن هدایت کنند، اما این روش به دلیل هزینه های سنگین جنگ برای ایالات متحده بسیار گران تمام شد و این کشور را دچار گردابی سخت کرد که نه تنها جهان را تک قطبی نکرد، بلکه باعث اضمحلال قدرت آمریکا نیز گردید.
با روی کار آمدن اوباما، واشنگتن تلاش می کند ضمن بازسازی چهره جنگ طلب خود، آرام آرام بار دیگر دوستان سابق خویش را گردهم جمع و هزینه های سرسام آورش را که هم اکنون بر دوش مالیات دهندگان آمریکایی است، به کشورهای دیگر تحمیل کند. سفر اوباما به آسیا را هم باید در همین راستا ارزیابی کرد، اما با توجه به موضوعهای ذکر شده، اکثر کارشناسان پیش بینی نمی کنند که رئیس جمهور آمریکا هنگام برگشتن به کشورش دست پر باشد.
امروز شرایط برای آمریکا در آسیا بسیار تغییر کرده و این موضوعی است که آنها باید بپذیرند و نگاه گذشته خود به آسیا را تغییر دهند.
مجید صفاتاج