پایانى براى آتاتورک /مهدى مروتی

به نظر مى رسد دوران اندیشه هاى آتاتورک به پایان خود نزدیک مى شود.نظامیان طرفدارکمالیسم به افرادى مسن و ناتوان تبدیل شده اند که دیگر توانایى هدایت افکارعمومى ترکیه از عهده آنها خارج شده است.آتاتورک فردى نظامى و دولتمرد و بنیانگذار جمهورى ترکیه بود.او درسال1880 میلادى در شهر تسالونیک در شمال یونان فعلی، که در آن زمان جزیى از امپراتورى عثمانى بود، به دنیا آمد. درسال 1980 ترکیه مدرن با نظام جمهورى توسط ملى گرایان و گروه‌هاى مبارزه بر علیه اشغال بر پا شد. آتاتورک از آن تاریخ تا سال 1938 رئیس جمهور ترکیه بود.

از جمله اقدامات مهم آتاترک ترویج ملى‌گرایى ترک، جداکردن دین از سیاست، قانونى کردن حق برابرى زنان با مردان و تغییر خط عربى به خط لاتین به منظور ترویج سوادآموزى بود. مصطفى کمال آتاترک درسال 1938 میلادى درگذشت. آرامگاه او (معروف به آنت کابیر) در شهر آنکارا قرار دارد.

پس از درگذشت آتاتورک نظامیان ترک اندیشه هاى آتاتورک را به عنوان مبنا و شالوده رفتار سیاستمداران خود قرار دادند.یکى از عقاید آتاتورک مخالفت با حجاب اسلامى بود.حتى “رضاخان میرپنج”نیز کشف حجاب در ایران را با الگوگیرى از آتاتورک در دستورکار خود قرار داد.ژنرالهاى ترکیه سعى نمودند دولت و پارلمان این کشور را در مقاطع مختلف در دست گرفته و از آنها در جهت ترویج اندیشه هاى سکولاریتى استفاده نمایند.بر این اساس ارتش به راحتى در امور مربوط به دوات ترکیه مداخله مى کرد و در جایى که میان دیدگاههاى دولت و خواسته هاى ژنرالها همخوانى وجود نداشت،نظامیان ترکیه دولت را منحل مى نمودند.نمونه بارز این مسئله در زمان نجم الدین اربکان اتفاق افتاد.ژنرالهاى ترک خود را در میدان سیاسى بى رقیب مى دیدند.آنها نسبت به عقاید ملت خود کوچکترین اهمیتى قائل نبوده و تنها در پى تقویت مظاهر مدرنیته در کشور خود بودند.این در حالى بود که نیازهاى اصلى و اساسى ملت ترکیه بى پاسخ مانده بود.

مردم ترکیه اغلب مسلمان بوده و به شعائر اسلامى پایبند هستند،اما به سبب کارشکنى ژنرالهاى تاکنون فضایى جهت عرض اندام آنها در عرصه سیاسى ایجاد نشده بود.حضور موفق حزب عدالت توسعه از ابتداى هزاره سوم میلادى هیمنه پوشالى ژنرالهاى ترک را بر هم ریخت.رجب طیب اردوغان و همراهانش توانستند در زمینه اقتصادى آنکارا را از یک بحران فراگیر نجات دهند.حزب عدالت و توسعه یک حزب سیاسى حاکم در ترکیه است.این حزب خود را جزو احزاب راستگرا و میانه معرفى مى‌کند.

موسسین و اعضاى ارشد کنونى این حزب از شاگردان نجم‌الدین اربکان ،رهبر حزب اسلام گراى رفاه ،فضیلت و سعادت بودند که در سال 2001 (میلادی) از آن منشعب شده اند .اما اندیشه هاى آنها بر مبناى اسلام گرایى بنا نهاده شده است.

هم اکنون ژنرالهاى ترک و طرفداران لائیسیته در یافته اند که فضاى تنفس انها در آنکارا به شدت محدود شده است و نسل جدید ترکیه على رغم احترام ظاهرى که براى “کمال آتاتورک”قائل هستند،حاضر به پذیرش افکار وى در سطوح راهبردى سیاست خود نخواهند بود.

احزاب لائیک و سکولار ترکیه نیز که با حمایت مالى از شبکه هاى تلویزیونى مستهجن و لمپنیسم رسانه اى سعى در اغفال جوانان ترک دارند ،شاهد بى اثر ماندن تلاشهاى خود هستند. حزب جمهوریخواه خلق به عنوان اصلى ترین حزب مخالف اسلام گرایى پس از شکست در مقابل حزب عدالت و توسعه درگیر اختلافات داخلى شده است و “استعفاى بایکال”به خواسته اصلى اعضا و طرفداران این حزب تبدیل شده است.آنچه مسلم است اینکه با پایان تاریخ مصرف اندیشه هاى کمال آتاتورک و تضعیف ارتش و احزاب سکولار،اسلام گرایان ترک از سوى ملت ترکیه مورد اعتماد قرار گرفته اند.

از این رو “رجب طیب اردوغان”و“عبدالله گل” باید در راستاى عملى نمودن مطالبات مردمى در کشورشان گام بردارند.یکى از این مطالبات استفاده آزادانه از پوشش اسلامى در مراکز آموزشى و دانشگاهى ترکیه است.خواسته اى که تا تحقق آن زمان زیادى باقى نمانده است.