نقش چندجانبه هند در تحولات منطقه‌ای

قاسم غفوری
هند که با برخورداری از قابلیت های جمعیتی و جغرافیایی توانسته به جایگاهی ویژه در عرصه منطقه و جهان دست یابد تلاش دارد تا در ردیف قدرت های برتر جهان قرار گیرد. بررسی سیاست های هندوستان نشان می دهد که دولتمردان این کشور در کنار فعالیت های داخلی توجهی ویژه به معادلات جهانی و یافتن متحدانی جدید و با ثبات دارند. دراین چارچوب اقداماتی خاص را می توان در فعالیت های آنها مشاهده کرد.
سفر مان موهان سینگ، نخست وزیر هند به آمریکا و تأکید بر تقویت روابط با این کشور و سپس سفر وی به مسکو که با قراردادهای چند میلیاردی در زمینه هسته ای و نظامی همراه بود در کنار سفر «گالی اشکنازی» رئیس ستاد ارتش رژیم صهیونیستی به هند با هدف انعقاد قراردادهای نظامی را در کنار دیدارهای گذشته مقامات هند از کشورهای اروپایی می توان از نشانه های تشدید تحرکات دیپلماتیک و چندجانبه هند ارزیابی کرد. به عبارت دیگر می توان گفت که دولتمردان هند بازیگری چند جانبه ای را در معادلات جهانی آغاز کرده اند که براساس آن اهداف متعدد و بعضاً مشابهی را پی گیری می کنند که عبارتند از:
1) اصلی ترین محور سیاست های خارجی هند را تقویت توان نظامی و به نوعی رسیدن به توازن نظامی و تسلیحاتی با کشورهایی مانند پاکستان و روسیه تشکیل می دهد. انعقاد قراردادهای نظامی با آمریکا، فرانسه و روسیه در سفرهای سینگ، نخست وزیر هند به این کشورها و نیز انعقاد قرارداد نظامی با رژیم صهیونیستی در دیدار «اشکنازی» رئیس ستاد مشترک رژیم صهیونیستی از این کشور را می توان در این چارچوب دانست. هند تلاش دارد تا به عنوان قدرتی نظامی در منطقه و عرصه جهانی ایفای نقش کند، چنانکه به رغم وابستگی 80 درصدی به سلاح های روسی به دنبال یافتن متحدان نظامی جدید می باشد.
2) از سیاست های کلان هند دستیابی به حداکثر منابع انرژی به ویژه در عرصه هسته ای می باشد. هند که تاکنون از پذیرش NPT خودداری کرده همچنان به توسعه هسته ای ادامه می دهد، چنانکه «سینگ» در سفر به آمریکا با اوباما برای اجرای این مهم به توافق رسید و در سفر به روسیه نیز قرارداد احداث 4 الی 6 نیروگاه جدید را با مدودف، رئیس جمهور روسیه منعقد ساخت.
3) هند با برخورداری از بیش از یک میلیارد نفر جمعیت و نیز توان نظامی و هسته ای خواستار حضور فعال تر در معادلات جهانی به ویژه با عضویت دائم در شورای امنیت است. هند برای رسیدن به این هدف تلاش دارد تا با 5 عضو دائم شورای امنیت (آمریکا، چین، روسیه، انگلیس و فرانسه) روابط فراگیری را برقرار سازد، چنانکه در سفر سینگ به روسیه، در ازای انعقاد چندین قرارداد میلیارد دلاری مسکو قول حمایت از هند برای عضویت دائم در شورای امنیت را به سینگ داده است. هند در این عرصه رقابت تنگاتنگی را نیز با ژاپن آغاز کرده است.
4) از نکات مطرح در سیاست های هند جلوگیری از مدافعات داخلی در ایجاد و تشدید تنش های قومی در این کشور و نیز مقابله با برتری های منطقه ای پاکستان است. هند این اصل را دریافته که داشتن متحدان منطقه ای و جهانی عاملی برای حفظ یکپارچگی داخلی و نیز مقابله با پاکستان می باشد. بر این اساس هند با رویکرد کلی به کشورهای منطقه نظیر چین و روسیه و نیز اتحاد با آمریکا و اروپا به دنبال کسب متحدان جدید و نیز بهره گیری از ظرفیت های آنها در حفظ شرایط داخلی و مقابله با پاکستان است. روند تحولات هند نشان می دهند که غرب و حتی صهیونیست ها با بحران سازی در هند به دنبال منافع خود می باشند، لذا دهلی نو با گرایش به آنها برای مقابله با تحرکات شان فعالیت می کند. این رویکرد تقویت جبهه هند را در برابر پاکستان به همراه دارد. البته دهلی نو با کاهش اقدامات تحریک آمیز در قبال پاکستان سعی دارد تا مانع از اقدام متقابل اسلام آباد در برابر رویکردهای منطقه ای و فرامنطقه ای هند شود.
در نهایت در بررسی سیاست های دولتمردان هند به ویژه دیدارهای اخیر «سینگ» نخست وزیر هند از روسیه و آمریکا می توان گفت که دهلی نو به دنبال تحکیم قدرت منطقه ای خود است که براساس آن تعامل با کشورهایی با دیدگاه های متفاوت را نیز در دستور کار قرار داده است. به هر تقدیر هند امید دارد با بازی چند جانبه ضمن تحقق اهداف داخلی به منافع منطقه ای و جهانی نیز دست یابد که تا حدودی نیز موفق بوده است هر چند که مخالفت مردم و برخی احزاب با برخی رویکردهای خارجی به ویژه توسعه روابط با آمریکا و رژیم صهیونیستی محدودیت هایی برای دولتمردان هند به همراه داشته است.