بازگشایی پرونده کره شمالی در دولت اوباما

علی تتماج
پرونده کره شمالی به ویژه مقابله با فعالیتهای هسته ای آن از جمله پرونده های مطرح در دوران جورج بوش، رئیس جمهور سابق آمریکا می باشد. سیاستهای آمریکا در قبال کره شمالی به ویژه قرار دادن این کشور در جمع محور شرارت در سال2003 و اعمال تحریم ها و مجازاتهای یک جانبه ، سرانجام موجب شد تا کره شمالی اولین آزمایش هسته ای خود را در مهر ماه 1385 انجام و عملا شکست سنگینی را به بوش و سیاستهای جنگ طلبانه آن تحمیل کند. باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا در حالی قدرت را در دست گرفت که از ادعاهای وی بررسی پرونده کره شمالی بود.با این وجود عدم رویکرد وی به مذاکره واقعی با کره شمالی موجب شد تا رهبران این کشور دومین بمب هسته ای خود را در خرداد ماه 1388 آزمایش کند، تا به اوباما تکرار سرنوشت بوش را یادآور شوند. درنهایت پس ازمدتها کشمکش و در شرایطی که تقابل آمریکا و کره شمالی به مرحله نظامی نزدیک می شد، «استفان بوسورث» به عنوان نماینده ویژه آمریکا در کره شمالی راهی شرق آسیا شد. برخی منابع خبری از نامه اوباما به «ایل » رهبر کره شمالی گزارش دادند. بر اساس ادعای برخی نشریات، اوباما ضمن رویکرد به گفت و گو از اعمال فشار بر کره شمالی در صورت عدم پذیرش پیشنهادها سخن گفته است. درنهایت کره شمالی و آمریکا از احتمال آغاز رایزنی ها در قالب نشست 6 جانبه (ژاپن، دو کره، چین، آمریکا و روسیه) خبر دادند. با توجه به تحولات شرق آسیا و اهداف و منافع دو کشور در بررسی رویکرد آنها به تعدیل مواضع در قبال یکدیگر و قرار گرفتن در وضعیت به اصطلاح رویکرد به مذاکره نکاتی چند قابل بررسی است.
در باب دلایل و اهداف کره شمالی از تعدیل مواضع در قبال آمریکا می‌توان گفت که این کشور با این اقدام که با محوریت لزوم پایان تحرکات خصمانه آمریکا به ویژه تهدیدات نظامی آن از طریق نیروهای آمریکایی حاضر در کره جنوبی و ژاپن است، تلاش دارد تا ضمن کاهش فشارهای خارجی برخی امتیازات را از آمریکا و سایر کشورها به ویژه لغو قطعنامه های شورای امنیت دریافت کند. کره شمالی که پیش از این در ازای لغو فعالیتهای هسته ای دستاوردی نداشته اکنون تضمین های عملی از آمریکا را خواستار می باشد.کره شمالی از تکرار سرنوشت لیبی که با کنار نهادن فعالیت های هسته ای خود در سال 2003 دستاوردی نداشته، نگران است و برای مقابله با آن تلاش می کند.بر اساس گزارش های منتشره، کره شمالی پیش از هر اقدامی خواستار لغو تحریم های این کشور شده است. پیونگ یانگ در سال 2008 با برخی گرایشات به تعدیل فعالیت های هسته ای توانسته بود امتیازاتی نظیر لغو بایکوت 052 میلیون دلار در حساب های خارجی و نیز 59 هزار تن سوخت را دریافت کند. البته عدم اجرایی شدن کامل تعهدات آمریکا موجب شد تا کره شمالی باردیگر فعالیت های هسته ای خود را آغاز و به آزمایش هسته ای در خرداد 1388 مبادرت ورزد.
در نقطه مقابل آمریکا با مشکلات بیشتری در برابر کره شمالی مواجه است چرا که باید اهداف خود در شرق آسیا را در نظر داشته باشد. در این چارچوب آمریکا با رویکرد به کره شمالی تلاش دارد تا رضایت چین و حتی روسیه و کشورهای شرق آسیا از جمله اعضای آسه آن را برای همکاری با واشنگتن جلب کند چرا که مسئله کره شمالی موجب نارضایتی این کشورها از آمریکا شده است. واشنگتن برای مقابله با این روند اجبارا باید بهبود مناسبات با کره شمالی را در دستور کار قرار دهد. بسیاری از این کشورها نوع موضع گیری آمریکا را مغایر با اهداف منطقه ای خود می دانند لذا تغییر این روند را اساس روابط با آمریکا قرار داده اند. نمونه بارز این امر را در نشست سران مجمع همکاری های اقتصادی آسیا و اقیانوسیه(اپک)در سنگاپور می توان مشاهده کرد که کشورهای حاضر از اقدامات آمریکا در قبال کره شمالی حمایت نکرده و خواستار تغییر این روند شدند. پیش از این نیز اعضای (آسه آن) در نشست خود از طرح آمریکا برای تحریم میانمار حمایت نکرده بودند.این عوامل عملا آمریکا را به تغییر سیاست های نسبی در قبال کره شمالی و کل شرق آسیا وادار کرده است. آمریکا همچنین سیاست تحریک ژاپن و کره جنوبی را برای ادامه و توسعه همکاری به ویژه در عرصه نظامی با واشنگتن را در قالب رویکرد به کره شمالی به عنوان دغدغه اصلی این کشورها در دستور کار دارد. هرچند که این کشورها خواستار بحران در منطقه نمی باشند اما خواستار بهبود مناسبات آمریکا و کره شمالی نیز نمی باشند. آمریکا امید دارد با رویکرد به کره شمالی این کشورها را به ادامه همکاری متقاعد سازد. در نهایت آمریکا براساس شعارهای تبلیغاتی اوباما مبنی بر اجرای تغییر، باید تحرکاتی را از خود نشان دهد تا از میزان نارضایتی جهان از واشنگتن بکاهد. البته آمریکا از مذاکره گسترده و مستقیم با کره شمالی خودداری و در حد ادعا این مسائل را مطرح کرده تا شاید از این شرایط برای فشار بر کره شمالی ونیز جلب اعتماد جهانی بهره برداری کند.
به هر تقدیر می توان گفت که رویکرد آمریکا به مذاکره با کره شمالی نشانه ای بر ضعف و ناتوانی آمریکا در اجرای سیاستهای خصمانه در قبال کره شمالی است که ناجارا آن را به روند مذاکره وادار ساخته است هرچند که آمریکا این عقب نشینی را با ادعای تغییر توجیه می کند. این امر بیانگر این نکته است که تنها راه مقابله با واشنگتن پایداری در برابر تهدیدات این کشور می باشد چنانکه کره شمالی سال گذشته بخش هایی از تاسیسات هسته ای خود را در ازای دریافت کمک هایی از آمریکا تخریب ساخت اما در نهایت به دلیل عدم تحقق وعده های آمریکامجددا به از سرگیری فعالیت های هسته ای وادار شد. اکنون نیز گرایش آمریکا به مذاکره با این کشور به دلیل ناتوانی در اجرای تحریم ها و مقابله با توانایی های این کشور است که ناگزیر واشنگتن را به مذاکره متقاعد ساخته است.