تکاپوی ناکام

مریم‌السادات حسینی
از آخرین تلاش های غرب برای مقابله و چاره اندیشی در برابر امواج سهمگین انقلاب اسلامی ایران پیش از پیروزی نهضت باید به گردهمایی سران چهار کشور آمریکا، فرانسه ، انگلیس و آلمان در 14 دی ماه 1357 در جزیره گوادالوپ اشاره کرد که به کنفرانس گوادالوپ مشهور گردید. این کنفرانس که گواه روشنی از دخالت و اغراض پلید سران استکبار به ایران و مسایل آن می باشد در راستای بررسی و ارزیابی اوضاع برای تعیین سیاست در قبال این شرایط بحرانی در آستانه سقوط محمدرضا شاه برگزار شد.
نوع مقابله با نهضت انقلابی، حمایت یا عدم حمایت از باقی ماندن شاه در مصدر امور، نحوه دخالت و ارزیابی نقش ارتش برای مواجهه با مخالفان، خطر دخالت روس ها و چگونگی حفظ منافع غرب در صورت تغییر حکومت از مهمترین نکات مبهمی بود که ژیسکاردستن، رییس جمهور فرانسه و میزبان کنفرانس، کارتر، رییس جمهور آمریکا، کالاهان نخست وزیر انگلستان و اشمیت صدراعظم آلمان را در تکاپوی چاره اندیشی انداخته بود. ژیسکاردستن که چند روز پیش از شروع کنفرانس نماینده خود، پونیاتوسکی، را برای مذاکره با شاه به ایران فرستاده بود بر طبق گزارشات، با دو سوال عمده مواجه بود: نحوه جلوگیری از مداخلات روس ها در ایران و حمایت یا عدم حمایت از ادامه اقامت شاه در ایران؟ بدین ترتیب او با دعوت از سران آمریکا و انگلیس و آلمان رایزنی و تصمیم گیری جدی در این باره را خواستار بود. در سوی دیگر واشنگتن که تا اواخر آذر 1357 هنوز سیاست قاطع و مشخصی درباره ایران نداشت و با سیاست مردد و نوسان آمیز کارتر در پی ارزیابی نظر دیگر قدرت ها برای مواجهه با انقلاب ایران بود. به نظر می رسد که آمریکایی ها در جلسه ای پیش از عزیمت به کنفرانس راجع به خروج شاه به اجماع نظر رسیده باشند ولی چگونگی حمایت و حفظ حکومتی که بعد از خروج شاه باید اوضاع را سامان دهد در کنار حفظ انسجام ارتش و مذاکره یا عدم مذاکره با مخالفان و در رأس آنان امام خمینی، مهمترین دغدغه آنان در کنفرانس بود. در این میان کالاهان و اشمیت روسای انگلیس و آلمان که وضعیت انقلابی ایران و شرایط متزلزل حکومت شاه را خطر جدی برای منافع خود خصوصاً در زمینه سوخت و انرژی در منطقه خلیج فارس می دانستند وضعیت امیدوارکننده ای برای بقای شاه متصور نبوده، نحوه حمایت ها از حکومت جایگزین را مطرح می ساختند.
بدین ترتیب به نظر می رسد آنچه مورد توافق دول غربی حاضر در کنفرانس قرار گرفت، اتفاق نظر درباره رفتن شاه از ایران بود تا حکومت غیر نظامی بختیار با در دست گرفتن امور سدی در مواجهه با امواج خروشان انقلابی ملت ایران باشد. آنچه مسلم است اینکه سران غرب سقوط شاه و پیروزی نهضت اسلامی را خطر حتمی و جدی برای منافع خود در منطقه دانسته و در حالیکه در مقابل سرعت خیره کننده پیشروی انقلاب مسحور و غافلگیر گردیده بودند، منفعلانه به چاره جویی آن هم در طلیعه پیروزی جنبش انقلابی و اسلامی ملت ایران می پرداختند که سرانجام نیز با پیروزی انقلاب ناکامی دیگری برای جبهه استکبار و استعمار رقم خورد.