عبور از غبارآلودگی به سوی شفاف‌سازی

بصیرت:به باور بسیاری از صاحب‌نظران حوزه فرهنگ و جامعه، ریشه بسیاری از معضلات و مشکلات در انحرافات و مبانی نادرست فرهنگی است و یکی از این نادرستی‌ها و انحرافات که در تاروپود مناسبات اجتماعی ایرانیان دیده می‌شود نبود شفافیت و صراحت در مواضع و رفتارها در سطوح گوناگون است آنچه که بسیاری از دلسوزان و روشنفکران از آن با عنوان «فقدان صراحت فرهنگی» و «پیچیدگی مذموم شخصیتی» نام می‌برند.
ابهام‌زایی به‌جای ابهام‌زدایی؛ پنهان کاری و عدم صراحت و شفافیت چنان در فرهنگ ایرانی نهادینه است که برخی از آن نه به‌عنوان یک انحراف و آسیب بلکه به‌عنوان یک ضرورت یاد می‌کنند. چنانچه در سخنی از «استر ذهبک و ذهابک و مذهبک» این مساله به میان آمده است یعنی اعتقاد؛ مال و رفت‌وآمد یا مسیر سفرت را پنهان کن که ریشه این توصیه سنتی وجود ناامنی در حیات فردی و اجتماعی بود. همین مضمون در شعر «از سه عالم مجنبان تو لب‌ات/ از ذهاب و از ذهب وز مذهب‌ات» نیز تجلی ادبی یافته است.
شاید در زمانی این دست توصیه‌ها و رویکردها کارساز بود اما در جهان جدید و در مناسبات امروزین چنین نیست و کنایه‌گویی، مبهم‌گویی و پنهان کاری نه‌تنها نشانه زیرکی و هوشیاری نیست بلکه رذیلتی اخلاقی و برچسبی مذموم در حوزه عمومی تلقی می‌شود. این موضوع وقتی از ساحت توده‌ها و عموم عبور کرده و به سطح نخبگان و کنشگران فعال اجتماعی می‌رسد اهمیت مضاعف می‌یابد یعنی اگربروز این خصایل از عموم شهروندان ناپسند است از نخبگان یقینا نارواست به‌ویژه در برهه‌هایی از زمان که فضای جامعه غبارآلود می‌شود و مرزها شفافیت خود را از دست می‌دهند و شناسایی حق از باطل و سره از ناسره و درست از نادرست یا غیرممکن یا بسیار مشکل می‌شود.
در این برهه‌ها چشم و توجه مردم به ذهن و زبان نخبگان است تا روشنگری کنند و کارکرد روشنفکری و روشنگری خود را ایفا کنند و روشنفکران و روشنگران نیز راهی جز روشن‌گویی ندارند. در این اوضاع و احوال جای پریشان فکری و پریشان‌گویی و درصدد لفافه سخن گفتن برای راضی نگه‌داشتن همه اصراف و اکناف نیست بلکه صراحت و شفافیت نه‌تنها یک ضرورت بلکه فضیلتی بزرگ است.
رهبر فرزانه انقلاب دیروز با نگاهی کلان به مسائل کشور که لازمه مقام رفیع رهبری نظام است به این آسیب بزرگ و مخرب فرهنگی توجه نشان داده و از ضرورت موضع‌گیری شفاف نخبگان و سیاسیون سخن گفتند.
به تعبیر ایشان «دشمنان ملت از شفاف بودن فضا ناراحتند؛ فضاى شفاف را برنمی‌تابند و فضاى غبارآلود را می‌خواهند» زیرا «در فضاى غبارآلود است که می‌توانند به مقاصد خودشان نزدیک شوند و به حرکت ملت ایران ضربه بزنند. فضاى غبارآلود، همان فتنه است. فتنه معنایش این است که یک عده‌اى بیایند با ظاهر دوست و باطن دشمن وارد میدان شوند، فضا را غبارآلود کنند؛ در این فضاى غبارآلود، دشمن صریح بتواند چهره‌ خودش را پنهان کند، وارد میدان شود و ضربه بزند.»
وقتی ایشان تاکید می‌کنند که «حرف دو پهلو زدن، از خواص، مطلوب نیست. خواص باید حرف را روشن بزنند و مطلب را واضح بیان کنند. این، مخصوص یک گرایش سیاسى خاص هم نیست.»
چگونه است که عده‌ای از خواص و نخبگان با گرایش‌های گوناگون هنوز ترجیح می‌دهند سکوت کنند و نظراتشان را شفاف بیان نکنند. به تعبیر رهبری «انتظار از خواص این است که مرزشان را مشخص کنند، موضع‌شان را مشخص کنند. دوپهلو حرف زدن، کمک کردن به غبارآلودگى فضاست؛ این کمک به رفع فتنه نیست، این کمک به شفاف‌سازى نیست. شفاف‌سازى، دشمن دشمن است؛ مانع دشمن است. غبارآلودگى، کمک دشمن است.»
مخاطب این سخن، رسانه‌ها نیز هستند.
واقعیت این است که باید در این مسیر قرار گرفت و با معیار شفاف‌سازی از ابهامات و مجهولات کاست و برمعلومات و تصریحات افزود. روزنامه تهران‌امروز با همین رویکرد در ماه‌های اخیر تلاش کرده با صراحت بنویسد و مطالب را با شفافیت بیان کند و دلخوری و رنجش دیگران را در این راهبرد اصولگرایانه وقعی ننهد. بیانات صریح رهبر معظم انقلاب، همکاران روزنامه را در طی این مسیر در آینده مصمم‌تر کرد و امیدواریم همه نخبگان و گروه‌های مرجع و رسانه‌ها با فهم درست و صادقانه پیام مقام معظم رهبری و توجه به مسئولیت سنگینی که در پیش دارند در روشن‌سازی فضای عمومی کشور با هدف هموارسازی پیشرفت و آبادانی ایران عزیز همه مساعی خود را به‌کار گیرند.
دکتر امیر دبیری‌مهر