اعتدال فرهنگی،ضرورت همیشگی

بصیرت:در نخستین روزهای پیروزی انقلاب، امام خمینی (ره) در جواب به عده‌ای از متحجرین و در پاسخ به شایعاتی مبنی بر تحریم سینما از سوی مراجع دینی فرمودند: «ما کی با تجدد مخالفت کرده‌ایم؟ سینما یکی از مظاهر تمدن است که باید در خدمت مردم و تربیت آنها باشد، ما با فساد مخالفیم نه با سینما.» فرهنگ از همان اوان انقلاب همواره در کشاکش نگاه‌های حداقلی و حداکثری در نوسان بوده و اگر نبود دیدگاه اعتدال‌گرایانه امام(ره) و رهبر معظم انقلاب، چه بسا که هر روز شاهد اتفاقات نوظهور و خرق عادت‌های عجیب در این حوزه بودیم. حوزه‌ای که اساسی‌ترین و ریشه‌ای ترین مقوله انسان‌سازی است و رسالت سنگینی را بر دوش می‌کشد.
افراط و تفریط همواره فرهنگ کشور را رنج داده و باعث آسیب‌پذیری کشور شده است، برخی آن را یکسره رها شده می‌پسندند و عده‌ای کنترل همه‌جانبه آن را باعث تقویت فرهنگی ارزیابی می‌کنند. هر دو این دیدگاه‌ها به یک میزان به فرهنگ اصیل انقلاب صدمه می‌زنند. چه این رویکرد با منش و روش مقام معظم رهبری نیز هماهنگی ندارد. رهبر معظم انقلاب موکدا فرموده‌اند: «ما نمی‌خواهیم با نگاه افراطی به مقوله فرهنگ نگاه کنیم، برخورد افراطی از دو سو امکان‌پذیر است و تصور می‌شود؛ یکی از این طرف که مقوله فرهنگ را مقوله‌ای غیرقابل اداره و غیرقابل مدیریت بدانیم مقوله‌ای رها و خودرو که نباید سر به سرش گذاشت و وارد آن شد.
متاسفانه این تفکر در جاهایی است و عده‌ای طرفدار رها کردن و بی‌اعتنایی و بی‌نظارتی در امر فرهنگ هستند. این تفکر، تفکر درستی نیست و افراطی است. در مقابل، تفکر افراطی‌ دیگری وجود دارد که آن سخت‌گیری خشن و نظارت کنترل‌آمیز بسیار دقیق است. این تفکر هم به همان اندازه غلط است. نه می‌شود فرهنگ را رها کرد که هرچه پیش آمد، پیش بیاید، نه می‌شود آن طور سخت‌گیری‌های غلطی را که نه ممکن است و نه مفید، الگو قرار داد.» این دیدگاه اصلی‌ترین ملاک‌ ارزیابی فرهنگی کشور است زیرا متین‌ترین و متقن‌ترین رهنمود ارائه شده است.
ولی آیا در ارزیابی شرایط فرهنگی کشور یا لااقل آنجایی که دولت متصدی آن است این رویکرد لحاظ می‌شود یا خیر؟ آیا معاونان محترم وزیر ارشاد که این روزها سرگرم برگزاری جشنواره‌های مختلف فرهنگی، هنری و ادبی هستند این رویکرد را در مواجهه با مسائل فرهنگی در پیش گرفته‌اند؟ اگر رفع توقیف فیلم‌هایی که پیش از این توسط دولت توقیف شده بودند اعتدال محسوب می‌شود تذکرات به رسانه‌ها و نظارت بیشتر بر کتاب‌های چاپی چه چیزی ارزیابی می‌شود؟ به نظر می‌رسد متصدیان امور فرهنگی به خاطر اینکه از رویکرد یکسانی پیروی ‌کنند باید با هماهنگی بیشتری در مسائل فرهنگی اقدام نمایند چرا که از نگاه ناظران بیرونی تفاوتی آشکار وجود دارد بین سیاست‌های اعمالی فرهنگی در حوزه سینما، کتاب، هنر و رسانه.
راه برون‌رفت از آن، همان دیدگاه رهبر فرزانه انقلاب است و نه چیزی بیشتر یا کمتر چرا که هر دو این روش‌ها به اندازه خود باعث آسیب به فرهنگ و فرهنگ‌پژوهان خواهد شد. در حوزه فرهنگ، اعتدال دکترین قطعی و حتمی انقلاب از آغاز تاکنون بوده و هر روشی غیر از این محکوم و محتوم به زوال است.
انقلاب پرشکوه اسلامی در ایران بیش و پیش از همه انقلاب‌های قرن بیستم ریشه در مسائل فرهنگی دارد و ابعاد دیگر آن تا بدین اندازه از اهمیت ویژه برخوردار نبوده است. فرهنگ انسان‌سازی که نسلی از فرهیختگان و رزمندگان دلاور را به وجود آورد که پاسداران حریم این آب و خاک بودند. چنین فرهنگی باید بتواند به بازتولید خود به دور از همه حب و بغض‌های نادرست بپردازد. شرایط کنونی کشور اقتضا می‌کند تا فرهنگ پویای اسلامی و ایرانی جایگزین بسیاری از رفتارهای خشن و ناصواب حاکم بر پدیده‌های سیاسی و اجتماعی شود.
اگر اعتدال فرهنگی آنچنان که شایسته و بایسته است در اعمال سیاست‌ها لحاظ ‌شود می‌تواند بار بسیاری از سوءتفاهمات و کج‌فهمی‌های شرایط کنونی کشور را بر دوش بکشد چرا که ملت ایران فرهنگی‌ترین برخورد را با پدیده‌های تاریخی و سخت داشته و خواهد داشت.
 سیدجواد سیدپور