آزمایش استراتژی اوباما در عملیات مرجا

حسین امیدى
پس از چند هفته آماده سازی و هماهنگی، حدود 15 هزار نیروی آمریکایی، ناتو و دولتی افغان، عملیات «مشترک» خود را در مرجا که یکی از شهرستان های کوچک استان هلمند می باشد، از یک هفته قبل آغاز کردند. این شهرک یکصدهزار نفری یکی از مناطق حضور مسلط طالبان و یکی از انبارهای مواد مخدر محسوب می شود که در جنوب غربی موسی قلعه قرار دارد. مدخل شمالی مرجا، شهرک نادعلی است که محور عملیاتی انگلیسی ها و آمریکایی هاست و محور جنوبی آن از مسیر گرمسیر نیز محور عملیاتی آمریکایی ها برای حمله به مرجا می باشد.
انتخاب این شهرک از این جهت است که آمریکایی ها و نیروهای ناتو، به شدت نیازمند کسب یک پیروزی در چارچوب استراتژی جدید اوباما می باشند و هر یک باید برای حفظ انگیزه و توجیه افکار عمومی، این امتیاز را بدست آورند. از سوی دیگر این انتخاب مرتبط با مواد مخدر است که انگلیسی ها و آمریکایی ها، با توجیه کنترل منابع مالی طالبان آن را برجسته می کنند ولی باید دلایل دیگری را جست وجو کرد، چرا که درآمد دستگاه های اطلاعاتی غربی از تجارت مواد مخدر جهان، ارقام سرسام آوری را تشکیل می دهند و فرآیند ساخت انواع موادمخدر ، نیازمند مواد تکمیلی است که در اختیار کشورهای غربی است. لذا در این زمینه باید منتظر موضوعات جدیدی باشیم که از تسلط احتمالی آمریکا و ناتو بر مرجا حاصل خواهد شد.
نکته دیگر انتخاب زمان حمله است که شاید نوعی پیشدستی عملیاتی باشد تا بر آغاز عملیات های طالبان که عمدتاً از فصل بهار شروع شود، تأثیر گذاشته و از میزان تلفات و خسارت خود بکاهند. سال گذشته میلادی، بیشترین تلفات به نیروهای غربی وارد شده و ادامه آن می تواند بر محاسبات و برنامه های آنان آثار جدی باقی بگذارد.
نوع عملیات در مرجا به نحوی است که باید از طریق هلی برن و پیشروی نیروهای زمینی و پاکسازی تدریجی، بر این شهرک مسلط شوند. به همین دلیل حدود 60 هلی کوپتر در جابه جایی نیرو مشارکت دارند و پوشش هوایی برای کنترل تحرکات طالبان نیز با دقت به اجرا در می آید. از آنجا که انگلیسی ها از قبل نیز به دنبال «تز مذاکره با طالبان معتدل» بودند و حتی روابط بسیار نزدیک آنان با طالبان منجر به فرار تعداد قابل توجهی از عناصر آنان از زندان موسی قلعه شد، در این عملیات نیز به علت مذاکره با بخشی از طالبان (حکمتیار) ، از طریق انگلیسی ها به آنان اطلاع داده شد تا نیروهای خود را از مرجا تخلیه کنند. به همین دلیل، درگیری جدی و سختی در این شهر شکل نگرفته و تلفات نیروهای غربی عمدتاً به علت تک تیراندازی و یا انفجار مین و بمب گذاری کنار جاده و خیابان های شهر می باشد. با این حال روند پیشروی نیروهای آمریکایی و غربی (ناتو) بسیار کند بوده و گفته می شود، پس از مرحله اول هلی برن، درگیری فرسایشی و حمله به نیروهای غربی آغاز خواهد شد. با این حال پس از یک هفته حداقل ده نیروی غربی کشته شده اند و تعداد 12 نفر از مردم عادی شهر نیز توسط غربی ها از بین رفته اند که بازتاب داشته است.
اهمیت این عملیات برای اوباما تا حدی است که یکشنبه شب گذشته ( دو روز پس از آغاز حمله) مسئولان عالی رتبه خود را در کاخ سفید جمع کرده تا نتایج و روند عملیات را ارزیابی کند. با اینکه دستگاه های رسانه ای غربی با بزرگنمایی از یک عملیات بسیار بزرگ سخن می گفتند تا پیروزی آن را نیز برجسته کنند، کندی پیشروی در عملیات و موانع و مشکلات بعدی، موجبات نگرانی اوباما و مقامات آمریکایی است.
آمریکایی ها در این عملیات که آزمایشی برای استراتژی جدید اوباماست، امیدوارند تا پس از سیطره بر مرجا، آن را در اختیار حاکم محلی قرار داده و کنترل اوضاع را به نیروهای افغانی بسپارند و موجب عقب رفت طالبان و تضعیف آن شوند. جذب نیروهای طالبان (خرید امنیت)، گفت وگوهای همزمان با طالبان ، حلقه های تکمیلی عملیات در مرجا خواهد بود.
تسلط نیروهای غربی بر سر کجکی، می تواند یکی از اهرم های جدید مدیریت فشار بر ایران نیز ارزیابی شود.
تاکتیک عملیاتی طالبان به شکلی است که معمولاً از درگیری مستقیم با ماشین جنگی غربی پرهیز می کند ولی پس از استقرار این نیروها، عملیات پارتیزانی و فرسایشی علیه آنان شروع می شود. فرمانده میدانی نیروهای آمریکایی یک روند چند ماهه برای پاکسازی و تسلط بر مرجا را پیش بینی کرده و مقامات انگلیس، فرصت چند ماهه را برای این کار در نظر گرفته اند.
مقامات نظامی آمریکایی عملیات در مرجا را به عملیات در فلوجه عراق به لحاظ حجم و اهمیت تشبیه کرده اند ولی جوهر استراتژی جدید اوباما، کپی برداری از مدل صحوه در عراق می باشد تا از طریق همسوسازی اجباری طالبان، مدیریت و تسلط بر افغانستان امکان پذیر گردد. ولی از آنجا که تفاوت ماهیتی در طالبان با صحوه عراق وجود دارد، نمی توانند به مذاکره با برخی از شاخه های طالبان نیز چندان امیدوار باشند. این بدان معناست که حتی با تسلط نیروهای غربی بر مرجا جنگ فرسایشی ادامه خواهد داشت.
از این رو، پیشبرد موفق استراتژی جدید اوباما در افغانستان از اهمیت فراتر از موضوعات جاری در افغانستان برخوردار است و سنگ بنای دیگر استراتژی های آمریکاست.
به همین دلیل نیروهای آمریکا و غرب ناچارند تا عملیات در مرجا و سپس مناطق پیرامونی : جنوبی آن را تا مرز با پاکستان به نحوی مدیریت کنند تا از آسیب های عملیات های قبلی و خطاهای آن دور شده و امکان جذب عناصر طالبان را فراهم نموده و شرایط را برای نزدیک کردن دیدگاه ها در مذاکرات با طالبان مهیا نمایند. نیاز به پیروزی نظامی از یکسو و نیاز به جذب طالبان از سوی دیگر کار را برای غربی ها دشوار می کند، چرا که نباید این عملیات ها با آمار بالای کشته های افغانی همراه باشد. اگر چه عملیات در مرجا و نتایج آن، پایان این بحث نیست ولی آغازی بر ارزیابی امکان موثر بودن استراتژی جدید آمریکا خواهد بود.