جشن اتحاد در دوشنبه / مهین السادات صمدى

«مطمئنم که تصمیماتى که در دوشنبه گرفته شد ، به تحول درهمکارى جمعى اوراسیا منجر خواهد شد . تأکید مى کنم که ما در راه گسترش همکارى در محدوده شوروى سابق یک قدم مهم وانقلابى و کاملاً نو برداشته ایم .»

این سخنى بود که ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در پایان سه نشست مهم سران جمهورى هاى شوروى سابق در شهر دوشنبه تاجیکستان به زبان آورد ، براى رهبر کرملین گردهمایى زنجیره اى رهبران جمهورى ها تحقق یک آرزوى دیرین بود. رهبران حاضر در این اجلاس پاى توافقاتى را امضا کردند که هر کدام مى تواند به یک برگ برنده مسکو در میدان رقابت جهانى تبدیل شود. از این رو لبخند هاى تزار روس در برابر دوربین خیل خبرنگارانى که سه اجلاس حساس دوشنبه را قرق کرده بودند معنایى جز کامیابى نداشت و او حق داشت که از نتایج اجلاس دوشنبه با عنوان یک انقلاب یاد کند.

از هر منظرى در اجلاس سران جمهورى ها در دوشنبه نگاه شود به این نتیجه خواهیم رسید که یک اتفاق بى سابقه رقم خورده است. یک جنبه از اهمیت این اجلاس در بى سابقه بودن آن است. به گفته روشایلو در نشست شوراى سران کشورهاى عضو اتحاد دولت هاى مستقل مجموعاً حدود ۲۰ مسأله مورد بررسى قرار گرفت .

از جمله مسائل اصلى جلسه شوراى سران کشورهاى عضو سازمان پیمان امنیت دسته جمعى در دوشنبه؛ تأسیس شوراى هماهنگ سازى کشورهاى عضو در مبارزه با مهاجرت غیر قانونى در حالت هاى فوق العاده ، تهیه طرح پروتکل اصول هاى کمک نظامى و فنى به کشورهاى عضو در حالت ضرورى و تجهیز نیروهاى واکنش سریع سازمان به سلاح هاى پیشرفته مى باشد .مسأله مهم دیگر که باید سران کشور هاى عضو این سازمان نظامى مورد توجه خود قرار دهند ، تأسیس نیروهاى حافظ صلح این سازمان است و همکارى نیروهاى مرزبانى با هدف برطرف کردن اختلافات و نزاع ها و بحران ها.

در این اجلاس قرارداد همکارى براى جلوگیرى از سرمایه گذارى تروریسم و برنامه همکارى علیه تروریسم و افراط گرایى براى سال هاى ۲۰۰۸ و ۲۰۱۰ مطرح و مورد تأیید قرار گرفت .

سران جمهورى هاى شوروى سابق در ۱۵ سال تجربه زمامدارى خویش بارها زیرسقف یکى از پایتخت هاى این منطقه گرد آمده و مجموعه اى از توافقات دوجانبه و چندجانبه همکارى را نیز به امضا رسانده بودند اما تاکنون دیده نشده بود که سه اجلاس مهم با دستور کارهایى مهمتر در یک روز برپا شود.این دستورکارهایى مانند تصمیم گیرى اما جنبه تحول آفرینى اجلاس که پوتین در سخنانش به آن اشاره کرده وقتى رقم خورد که ناگهان در آخرین روز اجلاس خبر دادند که سران حاضر در نشست دوشنبه پایه هاى یک پیمان نظامى دسته جمعى مشابه پیمان ناتو را سازماندهى کردند.

از این روست که برخى ناظران گفته اند شهر دوشنبه روزى تاریخى را پشت سرگذاشت و پیمان هاى امضا شده در این شهر نوید یک اتفاق جدید را همراه دارد.اجلاس دوشنبه به باور این ناظران سازمان غیر فعال را احیا خواهد کرد و افزون بر احیاى آن یک سلسله ترتیبات امنیت منطقه اى جدید را شکل خواهد داد.

این اجلاس سه گانه میان سران کشورهاى عضو جامعه مشترک المنافع سه دستاورد ملموس داشت که هر کدام مى تواند تغییراتى عمده در فضاى سیاسى وامنیتى منطقه بوجود آورد، نخستین این توافقات، امضاى پیمانى بود که به تأسیس اتحادیه گمرکى منجر خواهد شد.این پیمان قرار است در نوبت اول روسیه، بلاروس و قزاقستان، در این اتحادیه را شامل شود . گفته مى شود که در آینده با آماده شدن و هماهنگ سازى قوانین خود با مقررات آن دیگر کشور هاى عضو سازمان اوراسیا نیز مى توانند به عضویت این سازمان پذیرفته شوند.

دستاورد دوم تصویب طرح اولیه، پیمان امنیتى دسته جمعى است که روابط نظامى و تسلیحاتى این کشورها با همدیگر و حتى با جهان خارج را تحت تأثیر قرار مى دهد. از نکات جالب توجه این پیمان این است که قرار شده کشور هاى عضو آن سلاح و مهمات نظامى تولید روسیه را با قیمت بازار داخلى این کشور خریدارى کنند .

اما دستاورد سوم که بیش از همه حساسیت غرب و محافل رقیب روسیه را برانگیخته است امضاى پیمان همکارى میان سازمان شانگهاى و سازمان امنیت جمعى کشورهاى مشترک المنافع است . سازمان شانگهاى که پایه اصلى آن در سال ۱۹۹۶ با تأسیس نهادى موسوم به «گروه پنج» و با عضویت سران کشورهاى روسیه ، چین ، تاجیکستان ، قزاقستان و قرقیزستان در شهر شانگهاى چین و در جهت افزایش اعتماد نظامى در مرز هاى منطقه شکل گرفت، در سال ۲۰۰۱ با عضویت ازبکستان این گروه نام خود را به «سازمان همکارى هاى شانگهاى» تغییر نام داد و در سال ۲۰۰۴ مغولستان به عنوان ناظر به این سازمان پذیرفته شد و کشورهاى پاکستان و هند و ایران نیز در سال بعد به عنوان ناظر در این سازمان شرکت کردند . در این بین بلاروس تمایل دارد به عنوان ناظر به این سازمان بپیوندد و این در حالى است که بلاروس ، روسیه ، تاجیکستان ،ازبکستان، قزاقستان و قرقیزستان در عین حال اعضاى پیمان امنیت دسته جمعى هم هستند.

درواقع همین جنبه از پیمان است که تحلیلگران آن را اقدامى بازدارنده در برابر گسترش ناتو و اتحادیه اروپا در منطقه ارزیابى کرده اند. به باور این ناظران سران ناتو حتى اگر در جریان اجلاس شانگهاى و مانورهاى نظامى - سیاسى که روسیه و چین درجریان آن اجلاس داشتند ، ظهور یک رقیب تازه را در بستر جمهوریهاى شوروى سابق حس نکرد اکنون پس از امضاى این پیمان دیگر تردیدى نخواهد داشت که روسیه با مشورت هاى پنهانى پکن توانسته است با ایجاد کمربند امنیتى جدید در این منطقه اقتدار ناتو و غرب را کاهش دهد و نفوذ از دست رفته خود را در محدوده شوروى سابق و منطقه آسیاى مرکزى دوباره بازیابد .