یک منطقه وسه ابهام / محمد حیدرى

خاور دور همانند خاورمیانه شکل وشماى پیچیده‌اى ندارد. البته منظور ماشکل جغرافیایى این منطقه نیست . خاور دور به لحاظ سیاسى منطقه‌اى “ساکن” محسوب مى‌شود و سیاستمداران آن گرایش مفرطى نسبت به حکومت در قلمرو خود دارند. مناسبات دو جانبه در این منطقه بسیار تعریف شده ومحدود است ومناسبات چندجانبه به علت تقابل منافع چین، ژاپن ،کره جنوبى و کره شمالى با یکدیگر عملا مصداقى ندارد. هم اکنون معادلات خاور دور به سبب دخالت علنى کاخ سفید درامور مربوط به این منطقه و حضور سیاستمدارانى وابسته به واشنگتن به سوى سکون بیشتر و پویایى کمتر میل پیدا کرده است.

جان‌هاوارد و رومیوهیون درغیاب شینز و آبه حکم نزدیکترین متحدان منطقه‌اى واشنگتن را دارند.اخیرا ملت استرالیا مخالفت علنى خود را با ادامه حضور نیروهاى استرالیایى در عراق ابراز نموده‌اند. بر این اساس “ جان هاوارد” به شدت از سوى مردم خود جهت خروج از عراق تحت فشار قرار دارد. در ژاپن پس ازاستعفاى شینزو آبه معادلات حزب حاکم درهم ریخته است. بسیارى از کارشناسان معتقدندکه با توجه به پیروزى اخیر احزاب مخالف لیبرال دموکرات‌ها درانتخابات مجلس علیاى ژاپن،فوکودا نخواهد توانست مناسبات داخلى توکیو را به سود حزب حکم باز تعریف نماید.

درآن سو، اخیرا رومیوهیون وکیم جونگ ایل، مقامات دو کشور کره جنوبى وشمالى با یکدیگر دیداروگفتگو نموده‌اند. این دیدارها در قالب مذاکرات صلح دو کره انجام مى‌شود . در آن سو، اختلافات میان مقامات چینى و تایوانى ادامه دارد.کاخ سفید در طول سال‌هاى اخیر با تقویت مخالفان تایوانى در حیاط دوستانه ولى غیر استراتژیک با کشورهایى مانند استرالیا ، کره جنوبى و ژاپن روى بیاورد.

آیا در صورت ادامه روند فعلى و زیرساخت‌‌هاى سیاسى خاور دور دگرگون خواهد شد؟

پاسخ این سوال مثبت است . هم اکنون خاور دور به سوی”گذار از آمریکا “ پیش مى‌رود احزاب مخالف جان هاوارد، رومیوهیون وفوکودا در حال قدرت گرفتن هستند. آنها سعى دارند از نقاط ضعف احزاب نزدیک به واشنگتن نهایت استفاده را ببرند. هنوز سربازان آمریکایى درجزیره اوکیناواى ژاپن ودخالت واشنگتن درامور داخلى میانمار سبب نارضایتى مردم منطقه شده است. در این میان چین درگیرى‌هاى میانمار رر مسئله‌اى داخلى مى‌داند اما آمریکا اصرار دارد تا در این درگیرى‌ها دخالت نموده و برمه را نیز به کشورهاى تحت سیطره خود تبدیل کند.در هر صورت شکى دراین نکته وجود ندارد که بافت سیاسى خاور دور درحال تحول است . این تحول در مسیر گذار از آمریکا هدایت مى‌شوند و محصول نهایى آن حذف سیاستمداران وابسته به کاخ سفید و جایگزینى افرادى مستقل خواهدبود.

مسئله بعدى به باز چینش معادلات خاوردور مربوط مى‌شود واینکه چنین بازچینشى چگونه صورت خواهد گرفت . بازچینش معادلات سیاسى خاور دور بر مبناى مناسبات پویاى منطقه‌اى صورت خواهد گرفت . در صورتى که سیاستمداران چینی، ژاپنی، استرالیایی، کره‌اى ، فیلیپینى و... مشى سیاسى مستقلى را نسبت به ایالات متحده آمریکا طى کنند، در آن صورت شاهد شکل گیرى منطقه‌اى خواهیم بود که درآن پویایى حرف اول و آخر راخواهد زد.

هم اکنون به سبب کارشکنى برخى متحدان آمریکا درخاور دور ، مناسبات داخلى کشورهاى منطقه با مخاطرات وتنش‌هاى زیادى روبه روشده است.

پکن سعى نموده است توان وقدرت نسل چهارم کمونیست‌‌هاى چین را محدود کرده و مانع از ایجادفضایى آرام وبى‌دغدغه دراطراف این کشور شود.

اما در این جا به صورت خودکارسه نکته مطرح مى‌شود که باید نسبت به آنها پاسخ مشخصى داد:

1- درصورت تغییر دولت آمریکا وضعیت خاور دور چه تغییراتى خواهدکرد؟

پاسخ این سوال را مى‌توان با توجه به وضعیت فعلى کاخ سفید ونیز اوضاع درونى کشورهاى خاور دور بیان نمود. هم اکنون مقامات ژاپنى ، کره‌اى واسترالیایى به سبب همراهى باسیاست‌هاى کاخ سفید ازسوى شهروندانشان با اعتراض‌هایى گسترده روبه رو شده‌اند. از این‌رو حضور یا عدم حضور جمهوریخواهان در راس معادلات سیاسى واشنگتن حکم یک متغییر مستقل رادر قبال خاور دور نخواهد داشت. در اینجا اصالت با مطالبات شهروندان ژاپن، کره‌اى واسترالیایى از دولتمردان خود است اما فارغ ازاین نکته مهم عدم حضور جمهوریخواهان درمعادلات فرا منطقه‌اى آمریکا تاثیرگذار خواهدبود. دموکرات‌ها باید قسمت عمده‌‌اى از انرژى سیاست خارجى خود را صرف جبران تبعات وعواقب رفتارهاى بوش درعراق نمایند. از این‌رو برخلاف بازها قدرت مانور درخاور دور ،آفریقا و آمریکاى لاتین رانخواهند داشت. دولت احتمالى بعدى دموکرات را باید “ دولت جبران” خوانددولتى که باید توان خود راصرف جبران خطاهاى کاخ سفید در هشت ساله نخست هزاره سوم نماید. در این میان رئیس جمهور دموکرات بعدى آمریکا مجبور خواهد بود به مذاکراتى که میان کره‌ جنوبى وشمالى صورت گرفته است، اما مواردى مانند برگزارى مانورمشترک آب‌هاى آمریکا و سئول در آسیاى اطراف کره شمالى از سوى پیونگ یانگ قابل قبول نیست. از سوى دیگر، توکیو همچنان رویکرد خصمانه خود را در تقابل با کره شمالى حفظ کرده است . استمرار این رویکرد در دراز مدت سبب تشدید تضادها درمنطقه مى‌شود. کم رنگ شدن حضور کاخ سفید در خاوردور مى‌تواند چهره‌ منطقه را به طور کامل تغییردهد، امااین کم رنگ شدن صرفا باجایگزینى دموکرات‌ها صورت نخواهد پذیرفت، بلکه حضور سیاستمداران مستقل ازآمریکاست که کشورهاى منطقه را نسبت به قبل فعال‌تر وپویاتر خواهدکرد.