جایگاه دختران در آموزش عالی

یکی از مواردی که امروزه به صورت چشمگیری در کشور ما نمود یافته است، موضوع موفقیت دختران در ورود به دانشگاه ها و مقایسه آن با نسبت ورود پسران به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی می باشد که این موضوع از دید بسیاری از منتقدان برای جامعه تبعات منفی در پی دارد برای رفع این موضوع که اگر تعداد دختران در دانشگاه ها بیشتر است نباید بگوییم حضورشان کاهش یابد بلکه بایستی حضور پسران را نیز افزایش دهیم.
آنچه مسلم است این است که یادگیری و آموختن علم از مهمترین فضیلت های انسانی است که در دین اسلام نیز بسیار به آن سفارش شده است و البته ادامه تحصیل و اشتغال نیز حق طبیعی زنان و دختران جامعه است. طبق آمار به دست آمده از کنکور سال 88، 61 درصد شرکت کنندگان را دختران تشکیل می دادند و تنها 39 درصد از پسران بودند. البته این آمار در رشته های مختلف نیز متفاوت است، در برخی از رشته ها تعداد آقایان شرکت کننده از خانم ها بیشتر و در برخی از رشته ها کمتر است. برای مثال در رشته های فنی و مهندسی و ریاضی 58 درصد ثبت نام کنندگان را مردان تشکیل دادند ولی در رشته های زیرگروه تجربی، 69 درصد ثبت نام کنندگان از خانم ها بودند و 63 درصد شرکت کنندگان در گروه علوم انسانی و 79 درصد هنری ها، نیز خانم بوده اند. اگر بخواهیم عوامل و دلایل فزونی دختران نسبت به پسران برای تحصیلات دانشگاهی را بررسی کنیم می توان گفت که ورود به دانشگاه برای دختران به عنوان عاملی برای ابراز هویت بدل شده است و آنها بر این باورند که با ورود به دانشگاه از امتیازات بیشتری در جامعه برخوردار می شوند. البته نمی توان منکر این مطلب شد که در جامعه ما مدرک دانشگاهی برای دختران به عنوان یک سرمایه فرهنگی محسوب می شود، اما به اعتقاد بسیاری از کارشناسان کسب هویت اجتماعی از جمله مسائلی است که نیروی انگیزشی دختران را برای ورود به دانشگاه بیش از سایر دلایل افزایش می دهد. به طوری که بسیاری از دختران به وسیله آموزش عالی و عمدتا مدرک حاصل از آن به تثبیت موقعیت اجتماعی خود در مواجهه با اطرافیان می پردازند. البته این نوع طرز فکر بین خانم ها چند سالی است که بیشتر قوت گرفته به طوری که از سال 1378 به بعد سهم دختران در آموزش عالی به مرز 60 درصد رسیده است و همانطور که بیان شد حتی در برخی رشته ها مثل تجربی، انسانی و هنر این رقم به 70 تا 80 درصد نیز می رسد. آمارهای رسمی منتشر شده از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و سازمان سنجش آموزش کشور، نشان می دهد که در طول چندین سال برگزاری مداوم کنکور قریب به 28 سال دانشجویان پسر از لحاظ پذیرش در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی و حتی از لحاظ فارغ التحصیلی از این مراکز، پیشتاز بوده اند، به طوری که در این مدت سال به سال تعداد پذیرفته شدگان مرد نسبت به زن افزایش یافته است، اما از سال تحصیلی 1376-77 این آمار تغییر می کند و این بار پیشتازی دانشجویان دختر را نشان می دهد. اگر بخواهیم دقیق تر بیان کنیم به طور متوسط از سال 1375 تا 1380 هر سال از تعداد داوطلبین پسر 1/83 درصد نسبت به دختران کاسته شده و در مجموع شاهد کاهش 11 درصدی داوطلبین پسر بوده ایم. یکی از عوامل فزونی این جمعیت را می توان چنین بیان کرد که اکثر دختران به امید رسیدن به زندگی بهتر و امکانات بیشتر به دانشگاه فکر می کنند، آنان عقیده دارند که با رفتن به دانشگاه و کسب مدرک به راحتی جذب بازار کار شده و شغل مناسبی را اختیار کرده و درآمدی به دست می آورند و در سایه آن درآمد، زندگی بهتری خواهند داشت. البته در این میان واکنش به جامعه مردسالار، از انگیزه های مهم دختران برای موفقیت تحصیلی و ورود به دانشگاه محسوب می شود. یکی دیگر از عوامل موثر در فزونی جمعیت دختران بر پسران در دانشگاه ها را می توان رقابت در شرایط نامساوی دانست. یکی از موانع مهم بر سر راه پسران، مسئله خدمت نظام وظیفه است. به عبارت دیگر برای اینکه کنکور در کشور ما به صورت رقابتی برگزار می شود، پسران در صورتی که قبول نشوند، چاره ای جز اعزام به خدمت سربازی ندارند. در این صورت بعد از پایان دوره سربازی، عده ای دیگر تمایلی به ادامه تحصیل ندارند، چرا که جامعه و خانواده از آنان به عنوان مردانی که نقش اقتصادی خانواده را برعهده دارند، این مسئله ایجاب می کند که آنها رفتن به دانشگاه را حتی برای مدتی فراموش کنند. البته برخی دیگر نیز به دلیل وقفه طولانی از تحصیل و دوری از فضای آموزشی، ضریب موفقیتشان در آزمون کاهش چشمگیری می یابد. این در صورتی است که دختران در صورت عدم قبولی در کنکور راحت تر می توانند به شرکت دوباره در آزمون بیاندیشند. همانطور که می دانیم بعد از انقلاب تعداد دانشجویان افزایش چشمگیری یافت به طوری که در اوایل انقلاب فقط 176 هزار نفر دانشجو در کشور بود در حالی که تا مهر امسال آمار دانشجویان از هر دو جنس به 3 میلیون و 800 هزار نفر رسید، این موضوع می تواند بسیار امیدوار کننده باشد ولی در صورتی که چنین مسئله مهمی به درستی مدیریت نشود و زیرساخت های لازم آن مهیا نشود چه بسا تبعات نه چندان خوبی را در بلندمدت در پی داشته باشد. واقعیت این است که سیستم های آموزشی به خصوص نظام آموزش عالی، برای کشور بسیار پرهزینه است و تنها در صورت مدیریت صحیح این سازمان است که این هزینه ها و سرمایه ها به سودی چندین برابر بدل خواهد شد. اساس نظام آموزش عالی در جهت تخصصی کردن امور و پرورش افراد متخصص ایجاد شده است بنابراین می توان گفت که دانشگاه ها در هر جامعه ای قاعدتا بایستی به پیشرفت آن جامعه بیانجامد چرا که در اغلب کشورها تنها افرادی که استعداد و توانایی لازم دارند به دانشگاه راه می یابند ولی در ایران ورود به دانشگاه به وسیله ای برای کسب جایگاه اجتماعی بالاتر تبدیل شده است که این موضوع هم برای دختران و هم برای پسران صدق می کند البته این تمایلات در بین دختران بیشتر است.
حمیده موسی کاظمی