احزاب سیاسی ایران (بخش چهل و هشتم)

م. سعیدی
با آغاز به کار دولت سازندگی، حوادث و تحولات سیاسی متعددی در کشور به وقوع پیوست که جناح چپ و سازمان در حال تشکیل مجاهدین انقلاب اسلامی ایران در آن زمینه واکنش نشان دادند. یکی از حوادث مهم بین المللی در این ایام که تأثیراتی بر تحولات و جناح بندیهای سیاسی داخلی کشور ما نیز داشت، مسئله حمله عراق به کویت (27/10/69) و متعاقب آن حضور نظامی آمریکا در منطقه در سال 69 بود. این مسئله تحلیل های متفاوتی نزد نیروهای انقلاب به همراه آورد. اختلاف تحلیل میان نیروهای درون انقلاب هم در واقع به خاطر اتخاذ یکی از این سه روش بود:
1ـ همراهی با عراق علیه آمریکا
2ـ همراهی با نیروهای متحد علیه عراق
3ـ اعلام بی طرفی و نفی هر دو طرف و تلاش برای پایان دادن به جنگ.
در آن شرایط مسئولان کشور و شورای عالی امنیت ملی، سیاست سوم را برگزیده بودند و سیاست جانبداری از آمریکا هم طرفداران چندانی نداشت. اما گروهی از نیروهای طیف چپ از جمله جمعی از مجلسیان مانند آقایان محتشمی و خلخالی به دولت توصیه می کردند که سیاست اول را برگزیند و با عراق علیه آمریکا متحد شود. عمده استدلال این افراد، به طرحهای دراز مدت آمریکا برای منطقه برمی گشت که از جمله آن، کنترل و مهار دوجانبه ایران و عراق بود. به گمان این افراد پس از شکست عراق نوبت ایران است. لذا ضروری است در حمایت از عراق وارد عمل شویم و از سقوط منطقه در دام آمریکا جلوگیری کنیم .بر اساس همین تحلیل ها، محتشمی در نطق قبل از دستور مجلس به نقد سیاستهای دولت پرداخت موسوم به چپ به خاطر مخالفت با سیاستهای دولت، چنین پیشنهادهای زیان باری را مطرح می کنند و برای نظرات خود آن گونه، دلیل می تراشند. باید پذیرفت که این دیدگاه یعنی همکاری با صدام و به صحنه آوردن همه آبرو و حیثیت انقلاب اسلامی و فداکردن آن در پای تجاوزطلبی عراق، دیدگاهی غلط بود و سیاست جمهوری اسلامی در مجموع تدبیری سنجیده محسوب می شد.
سرانجام جلسه شورای عالی امنیت ملی در تاریخ (29/01/1369) در حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی تشکیل شد و در آن، سیاست جمهوری اسلامی ایران مبنی بر بی طرفی در درگیری، مورد تأیید قرار گرفت. این تصمیم فصل الخطاب اختلاف نظرها بود.
رهبر معظم انقلاب اسلامی در 4 بهمن همان سال در دیدار با مجمع طلاب و فضلای حوزه علمیه قم در تبیین موضع نظام چنین فرمودند: «این موضعی که مسئولان جمهوری اسلامی اعلام کرده اند، صددرصد اسلامی و انقلابی است؛ چون نفی تجاوزطلبی و تقبیح حوادثی است که علیه مردم اتفاق افتاده است... دو اردوگاه و دو جناحند که به خاطر اهداف غلط و غیرالهی و نامقدس - از نظر ما و از نظر همه انسانهای واقع بین - با هم می جنگند. جمهوری اسلامی، هر دو جناح را رد می کند؛ چون در هر دو طرف، انگیزه ها مادی است و به همین دلیل هم با یکدیگر تعارض پیدا کرده اند. آنها به دلیل مادی بودن، با هم تعارض پیدا کرده اند. این طور نیست که یکی الهی و یکی هم مادی است. جنگ اسلام و کفر نیست. این، موضع ملت ایران ماست.»
در تاریخ 6 بهمن نیز حدود 200 تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی طی نامه ای به محضر مقام معظم رهبری از اظهارات حکیمانه و هدایتگر اخیر معظم له قدردانی نمودند و تأکید کردند که مانند سربازانی فداکار گوش به فرمان رهبر معظم انقلاب اسلامی بوده و خواهند بود.
در چنین شرایطی بود که سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی که در 10 مهرماه سال 1370 شکل یافته بود در اولین بیانیه رسمی خود با عنوان «نظم نوین جهانی یا آغاز مرحله جدیدی از تهاجم آمریکا برای سلطه بر جهان» مواضع خود را در قبال تحولات منطقه و سیاستهای آمریکا در قبال جمهوری اسلامی اعلام کرد.
این بیانیه مفصل - که به مقاله ای تحلیلی و کارشناسی شباهت دارد - می تواند به عنوان مانیفست سازمان مجاهدین در «تحلیل وضعیت رویارویی جمهوری اسلامی و استکبار جهانی» مبنایی برای نقد و بررسی مواضع سالهای بعد سازمان نیز قرار گیرد. این بیانیه - که در تاریخ (10/10/70) منتشر شد - در سه بخش زیر تنظیم گردیده است:
1- تحلیل اوضاع فعلی جهان و منطقه خاورمیانه
2- استراتژی آینده آمریکا در قبال ایران اسلامی
3- چند پیشنهاد برای آمادگی جهت مقابله با تهاجم احتمالی آمریکا
در بخش اول در وصف «نظم نوین» مورد نظر آمریکا مبتنی بر نظرات مقامات آمریکایی آمده است:
«نظم نوین از دیدگاه آمریکا عبارت است از «حاکمیت قانون آمریکایی بر روابط ملتها» که در آن یک «سازمان ملل معتبر» آمریکایی به دبیرکلی «پطرس غالی» وظیفه تنبیه هر خطاکار نسبت به «قانون آمریکایی» و «هدف مشترک» آمریکایی را برعهده داشته باشد... به تعبیر دیگر در رویای نظم نوین آمریکایی، جهان دهکده ای بزرگ و در واقع چراگاه اختصاصی آمریکا است و «هدف مشترک» در چنین نظمی به جای «همه با هم»، «همه با من» معنا و تفسیر می شود.»
طبق این تحلیل مبتنی بر ایده های برژینسکی - عضو برجسته شورای سیاست خارجی آمریکا - رژیم آمریکا برای استیلای کامل بر جهان بعد از فروپاشی شوروی با چهار معضل بزرگ مواجه است و تمامی تلاش خود را برای حل آن آغاز کرده است: «نخستین مشکل این است که اروپا خود را چگونه تعریف خواهد کرد ... مشکل دوم چگونگی تحولات شوروی ... مشکل سوم چگونگی سازماندهی منطقه آرام ... و بالاخره وضع خاورمیانه چهارمین مسئله بغرنج است»
مقاله در چهار بند اقدام آمریکا برای حل این چهار معضل منطقه ای را برشمرده و در نهایت از نقش محوری سازمان ملل متحد در استقرار نظم نوین جهانی و تعمیم سلطه و اقتدار آمریکا سخن می گوید.
در بخش دوم مقاله که به تبیین «استراتژی آینده آمریکا در قبال ایران اسلامی» اختصاص دارد با برشمردن اهمیت مسئله ایران اسلامی در مقایسه با دیگر مسایل منطقه ای از قبیل مسئله فلسطین، لبنان، افغانستان و عراق به پیشینه تاریخی اقدامات خصمانه آمریکا علیه انقلاب اسلامی اشاره ای کرده و در آخر تهدیدات سه گانه: 1- تهدیدات بالقوه نظامی، 2- تهدیدات بالقوه اقتصادی، 3- تهدیدات بالقوه سیاسی آمریکا را مورد نقد و بررسی قرار می دهد.
به عنوان مثال مواردی چون تداوم حضور سلطه جویانه نیروهای آمریکایی و انگلیسی در منطقه، ایجاد یا تشدید تشنجات موجود در مرزهای کشور، تحریک و یا زمینه سازی حرکتهای تجزیه طلبانه، تلاش در جهت تحریم تسلیحاتی ایران، بندهایی است که در ذیل تهدیدات نظامی مورد توجه قرار گرفته است.
در جمع بندی این بخش آمده است: «با توجه به واقعیت هایی که پیش روی ما قرار دارد هرگونه غفلت، کم توجهی و یا ساده اندیشی نسبت به خطر آمریکا گناهی است که تاریخ فردا بر ما نخواهد بخشید. از این روست که باید مبارزه واقعی و جدی با خطراتی که از سوی آمریکا هویت و موجودیت اسلامی، انقلابی و ملی ما را تهدید می کند در صدر دستور کار و سرلوحه برنامه های خود قرار دهیم.»
بخش سوم و پایانی با عنوان «چند پیشنهاد برای آمادگی جهت مقابله با تهاجم احتمالی آمریکا» مورد بررسی قرار گرفته است. در این بخش ابتدا نقاط ضعف آمریکا مورد بازشماری قرار گرفته و سپس سه راهکار پیش روی جمهوری اسلامی در برابر تهدیدات آمریکا را مورد نقد و بررسی قرار داده است. این سه راهکار عبارتند از: 1- تسلیم بدون قید و شرط، 2- سازش و مصالحه 3- دفاع فعال. سپس در ادامه با نفی دو راهکار اول، راهکار سوم را برای مقابله با ترفندهای آمریکا پیشنهاد داده و به تبیین آن می پردازد.
در پایان مقاله راه های مقابله با تهدیدات نظامی، اقتصادی و سیاسی آمریکا را برشمرده است. آخرین پاراگراف، این گونه خاتمه دهنده این بیانیه است: «در پایان بار دیگر تأکید می کنیم که در برابر خطر آمریکا نباید چشم ها را بست و به ابهت ظاهری آن خیره ماند، نه مأیوس و منفعل گردید و نه شعارهای توخالی و بدون پشتوانه داد. بلکه باید با عزمی استوار ضمن ایمان به توانمندی ها و قدرت الهی و مردمی خود و شکست پذیری قدرت جهنمی آمریکا، شناخت دقیق نقاط ضعف و قوت خود و دشمن و کاربست استراتژی و تاکتیک های واقع بینانه بر اساس پایبندی به اصول، در برابر تهاجم آمریکا بایستیم و دوران گذار حساس و خطیر فعلی را با موفقیت پشت سر گذاشته و مشعل پرافتخار اسلام انقلابی را بر دروازه قرن بیست و یکم هرچه پرفروغ تر و تابناک تر به نمایش بگذاریم و نشان دهیم که آمریکا هیچ غلطی نمی تواند بکند.»
این بیانیه ملاک و معیار خوبی برای ارزیابی رفتار سیاسی سازمان در سالهای بعد است که به تدریج در مسیر استحاله قرار گرفت. سالها بعد سازمان مجاهدین از مواضعش در اولین بیانیه بسیار فاصله گرفت و به نحوی آن را باطل نمود. به عنوان نمونه بهزاد نبوی، عضو برجسته سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در گفت و گو با رادیو گفت وگو و در پاسخ به سوالی مبنی بر تغییر مواضع سازمان درباره اولین بیانیه صادره گفت: «سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران پس از تأسیس در 1370 اولین بیانیه ای که منتشر کرد یک بیانه 70 صفحه ای بود تحت عنوان «نظم نوین جهانی یا تلاش آمریکا برای سلطه بر جهان» خوب! امروز خود من، که براساس تصمیم سازمان نویسنده آن بیانیه بودم، بسیاری از مسائلی که درآن بیانیه مطرح شده بود را دیگر قبول ندارم ...» (عصر نو، شماره 60)
وی بار دیگر در گفت وگو با ایسنا (27/8/84) نیز مطالب مشابهی را ابراز می دارد: «جان کلام در اولین بیانیه سازمان در سال1370 تحت عنوان نظم نوین جهانی، این بود که جلوی استقرار نظم نوین جهانی را بگیریم. آن موقع این سخن ما زمینه عینی و عملی داشت... امروز دیگر آن موضع را نداریم... زمانی در مرحله اول داعیه آزادی جهان اسلام و در مرحله دوم مستضعفان جهان را داشتیم. 14 سال پیش در حد یک حزب به دولتهای جهان، خصوصا اتحادیه اروپا، روسیه، چین، هند و ... توصیه می کردیم که با خطری که همه را تهدید می کند مقابله کنند، ولی امروز دیگر آن دکترین کاربرد ندارد...»