معماری ایرانی را درمدرسه قدیمی جا گذاشتیم
بصیرت:قرار است مدرسه خانه دوم بچهها باشد، اما چرا همیشه آنها از این خانه گریزانند. چرا اتاقها و حیاط این خانه بزرگ برای بچهها کوچک و بیروح است. چرا مدرسه زیبا نیست، چرا بچهها در آن احساس راحتی نمیکنند، چرا خانه به این بزرگی فقط چند اتاق همشکل و یک حیاط خلوت و خالی دارد.
در مدرسهها کلاس درسی نمیتوانی پیدا کنی که معلم روی سکوی بلند آن نایستد و سخنرانی نکند و بچهها روبهروی او پشت نیمکتهای پشتسرهم چیده شده ننشسته باشند و گوش نکنند. زمانی بچهها در مدرسه دور هم حلقه زدند و معلم کنار آنها نه روبهروی آنها مینشست و بحث و گفتوگو میکردند، اما امروز مثل اینکه راهی در کلاس نساختهایم جز یک سکوی بلند برای حضور یک متکلم وحده.
همزمان با ورود علوم مختلف از غرب به کشور در چند دهه قبل فضای متناسب با آن هم در مدارس طراحی شد تا این علوم در آن بازخوانی شود، غافل از اینکه در این بحبوحه معماری ایرانی را در تاریخ مدارس قدیم ایرانی جا گذاشته بودیم و این فراموشی را تا امروز همراهی کردهایم. یکی از مهمترین عناصر تأثیرگذار در جذاب و همینطور کاربردی بودن محیط آموزشی برای دانشآموزان معماری آن است و البته از این نظر که تعداد ساختوساز در حوزه مدرسهسازی فراوان است، بنابراین تغییر معماری مدارس به شیوه صحیح علاوه بر دادن پاسخ بسیاری از نیازهای مخاطبان آن در تغییر سیمای شهر و هویتبخشی به آن نیز مؤثر است. در حالی که هماکنون مشکل اصلی در حوزه معماری و شهرسازی، نداشتن توجه کافی و دقیق به محیط طبیعی و اجتماعی در طراحی و ساخت بناها است. منظور از محیط طبیعی و اجتماعی، محیطی است که مخصوص به یک شهر و منطقه از ایران است نه بیشتر. اما در سالهای گذشته به خاطر رشد روزافزون دانشآموزان در دهه 60 و 70 نیاز به مدارسی داشتیم که هرچه زودتر ساخته شوند تا بچهها از شر مدارس سه نوبته و چهارنوبته رهایی پیدا کنند. به همین خاطر در این سالها مؤلفه معماری و زیبایی مدارس را نادیده گرفتیم و تقریباً برای همه مدارس الگویی واحد طراحی کردیم. در حالی که دانشآموزان هر پایه، هر مقطع تحصیلی با جنسیتهای مختلف و در مناطق گرمسیری و سردسیری و روستایی و شهری نیاز به مدارسی دارند که همه این عناصر در آن دخیل شوند.
سه، چهار سالی است که این موضوع در دستور کار مسئولان سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور قرار گرفته تا از این پس در ساخت مدارس جدید عناصر فرهنگی لحاظ شود و همه از یک الگوی واحد تبعیت نکنند.
● عمر مدارس جدید حداقل نیم قرن
«محمدحسین ترابیزاده» معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی مدارس کشور درباره نابسامانی چهره مدارس از نظر فرهنگی و معماری به «ایران» میگوید:« مدارسی که در گذشته ساخته میشد از عنصر اقلیم به خوبی بهره میگرفت، به گونهای که در مناطق گرمسیری و کویری از انرژی باد حداکثر استفاده را میبردیم، اما امروز از این ظرفیتهای بالقوه هیچ استفادهای به عمل نمیآید. بنابراین برای بهرهگیری از مؤلفهها و عناصر فرهنگی، محیطی و اقلیمی خاص خود در ساخت مدارس، جامعه دانشگاهی در قالب برگزاری همایش سالانه مدرسه ایرانی ـ معماری ایرانی وارد میدان شدهاند که امیدواریم تحولی در ساخت و ساز مدارس در کشور ایجاد شود که آن را به همه ساخت و سازهای کشور تسری دهیم.
بنابراین به دنبال یافتن الگوهای مناسب در فضای آموزشی کشور هستیم.»
وی در پاسخ به این که آیا طرحهای برگزیده مدرسهسازی در همایشهای قبلی مدرسه ایرانی ـ معماری ایرانی به اجرا درمیآیند، توضیح میدهد: «تمامی طرحهای برگزیده وارد فاز اجرایی شدهاند. البته ما کل کشور را به پنج منطقه اقلیمی تقسیم کردهایم که هر اقلیم طراحیهای خاص خود را نیاز دارد. علاوه بر این هر پایه و مقطع تحصیلی و همین طور جنسیت و عناصر شهری و روستایی بودن در مدارس لحاظ شود.»
وی در این باره که آیا طرحهای جدید مدرسهسازی از نظر اقتصادی مقرون به صرفه است ، توضیح میدهد: «از نظر ما صرفه اقتصادی داشتن در ساخت مدارس با طرحهای ایرانی به منزله ارزان سازی نیست. اگر طرحی که اجرا میکنیم هم افق بهرهبرداری آن طولانیتر باشد و هم به لحاظ استحکام، ایستایی و زیستمحیطی مورد قبول باشد به خودی خود بازده آن برای ما حاصل شده است. اگرچه ممکن است فرآیند آن از نظر کمی هزینه بیشتری را بطلبد، ولی در درازمدت جواب مثبت خواهد داد، البته عمر مفید این طرحها را هم حداقل نیم قرن تعریف کردهایم.»
● بچهها به دنبال راه فرار
«سیدحسین تقوایی» کارشناس ارشد معماری که طرح او در مدرسهسازی به عنوان یکی از طرحهای برگزیده چهارمین همایش مدرسه ایرانی ـ معماری ایرانی در هفته گذشته معرفی شده به «ایران» میگوید: «عنصر هویت را در طرح خود مورد تأکید قرار دادم، البته این هویت را صرفاً در گذشته تعریف نکردهام بلکه آن را پویا دیدهام و گذشته معماری ایرانی را ثروتی یافتهام که باید بر معماری معاصر سوار شود تا هویت فعلی به دست آید و اولین چیزی که در این باره در نشان دادن هویت به ذهن میرسد کالبد آن است، در حالی که در این طرح سعی کردهام از آن بگذرم و روح و هویت ایرانی ـ اسلامی خود را در آن دخیل کنم.»
وی توضیح میدهد: «شیوه رو در روی هم قرار گرفتن معلم و دانشآموزان در کلاس را از غرب به ودیعه گرفتهایم درحالی که بسیاری از کلاسهای درس ما در گذشته کلاس بحث و گفتوگو بوده است که در این طرح از آن بهره گرفتهام. کلاسها طوری طراحی شده که قابلیت تغییر چیدمان کلاس به اشکال حلقهای، گروهی و ردیفی وجود دارد. حتی راهروها هم میتواند محل آموزش باشد مثلاً در زنگهای تفریح در آن قصهگویی کرد و یا نمایشگاه برگزار کرد. علاوه بر این در حیاط فضاهای باز، نیمه باز و بسته طراحی شده که در آن عنصر پرورشی دخیل می شود. مثلاً معلم در زنگ های تفریح میتواند در کنار بچهها حضور داشته باشد. همین طور با توجه به این که در شهرهایی مثل تهران بلندمرتبهسازی بسیار رشد دارد باید به نمای پنجم مدرسه یعنی نمای پشت بام هم توجه کرد، به این معنی که چون ارتفاع مدرسه نسبت به ساختمانهای مجاور آن کمتر است پشتبام آن باید دید خوبی داشته باشد.»
تقوایی معتقد است: «باید مدارس را به گونهای بسازیم که بچهها مشتاق باشند و احساس تعلق به مدرسه کنند. اما بسیاری از عناصر ضروری در ساخت مدارس نادیده گرفته میشود به همین خاطر است که بچهها به دنبال راه فرار از مدرسه هستند.»
وی درباره اقتصادی بودن و درآمدزایی مدارس هم در کلاسهای جدید میگوید: «در این طرح فضاهای جمعی مدرسه مثل سالن ورزشی و سالن اجتماعات به گونهای ساخته شده که به شهروندان محله سرویسدهی کند و از این راه درآمدزایی برای مدرسه ایجاد شود.»
به هر حال ساخت مدارس به شیوه ایرانی و با فرهنگ ایرانی به معنی آن نیست که هرچه در گذشته داشتیم از نو بسازیم بلکه به این معنی است که با نگاهی به آنها و با نگاهی به شرایط امروز جامعه و نیازهای نسل دانشآموز و شرایط اقلیمی هر منطقه باید مدارسی را طراحی کنیم که بچهها علاوه بر آن که باید در آن مهارتهای زندگی را بیاموزند و بر داشتههای خود بیفزایند باید کنار هم بنشینند و از هم یاد بگیرند، این مسئله در آموزش بسیار اهمیت دارد.
[شهناز سلطانی]
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
