نگاهى به روابط ترکیه و ارمنستان

«همزمان با بررسى موضوع کشتار ارامنه طى جنگ جهانى اول توسط حکومت عثمانى، دو سوال پیش روى کمیته روابط خارجى مجلس نمایندگان آمریکا بود.» به گزارش ایسنا، نشریه اکونومیست در گزارشى تحت عنوان «گذشته ناتمام، حال متشنج»، در مورد تصویب نامیدن کشتار ارامنه توسط حکومت عثمانى به عنوان «نسل کشى» که اخیرا از سوى مجلس نمایندگان آمریکا صورت گرفت، نوشت: «موضوع اول این که آیا این اتفاق نسل کشى بوده است؟ این موضوع تاریخى هم اکنون بیش از هر زمان دیگرى داغ و جنجال برانگیز شده است. ارمنى ها همچنان تاکید دارند که این امر اولین نسل کشى قرن بیستم است، در حالى که ترکیه اى ها این موضوع را بخشى از بحران امپراطورى عثمانى مى دانند. دومین سوال پیش روى اعضاى کنگره در کمیته روابط خارجى مجلس نمایندگان آمریکا، بسیار مهم تر بوده است. آنچه مهمتر است، وفادارى به تاریخ یا نگرانى در مورد شرایط حال است. راى گیرى در این کمیته مجلس نمایندگان آمریکا در حالى برگزار شد که به نظر مى رسد بار دیگر روابط میان ترکیه- ارمنستان و به دنبال آن روابط آنکارا- واشنگتن پرتنش شده است. تنش در روابط آمریکا- ترکیه در حالى ایجاد شده که دو کشور بر سر یکسرى مسائل بین المللى از جمله برنامه هسته اى ایران، اسرائیل و مسائل منطقه اى دیگر با یکدیگر اختلاف داشته اند. دیپلمات ها و سیاستمداران ترکیه پیش از راى گیرى در مورد این طرح کمیته روابط خارجى مجلس نمایندگان آمریکا، هشدار داده بودند. آنها اعلام کردند که پیامد هاى منفى تصویب این طرح نه تنها در روابط دو کشور قابل مشاهده خواهد بود، بلکه تصویب این طرح بر یکسرى مسائل مورد نظر دو کشور تاثیر خواهد گذاشت. در نهایت و پس از کش و قوس هاى فراوان، این کمیته تصمیم گرفت به این طرح راى مثبت بدهد. زمانى که چنین طرحى در سال ۲۰۰۷ تصویب شد و کشتار ارامنه «نسل کشى» توصیف شد، کاخ سفید خواستار توقف ادامه این روند شد. اما در سال جارى تحولات دیگرى رخ داد. باراک اوباما ، رئیس جمهور آمریکا، طى رقابت هاى انتخاباتى اش وعده داد که کشتار ارامنه توسط حکومت عثمانى را «نسل کشى» توصیف کند. پیش از راى گیرى درمورد این طرح، گروه هاى لابى هر دو طرف (حامیان ترکیه و حامیان ارمنستان) فعال بودند و ارامنه نیز در بخش هاى مختلفى از کالیفرنیا متمرکز شده بودند، اما در این میان هیچ سیاستمدار امور سیاست خارجى نمى تواند اهمیت استراتژیک ترکیه را براى آمریکا انکار کند. ترکیه یک هم پیمان مهم آمریکا محسوب مى شود و دومین ارتش بزرگ ناتو را در اختیار دارد. ترکیه میزبان یک پایگاه هوایى مهم آمریکا است و مسیر مهمى براى تامین مایحتاج نیروهاى آمریکایى در عراق به حساب مى آید. روابط آمریکا- ترکیه پیش از آغاز جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ نیز با مشکلاتى روبرو بود. دولت اسلام گراى ترکیه امکان این که آمریکا براى بازگشایى جبهه دوم در عراق از طریق ترکیه وارد عمل شود، رد کرده بود. روابط ترکیه- اسراییل نیز پرتنش بوده است. حملات اسراییل به لبنان و غزه باعث خشم مقامات و محافل عمومى در ترکیه شد. با این حال، نگرش تاحدودى بى طرفانه اوباما در قبال مناقشه اسراییل- فلسطین، باعث بهبود نسبى وجهه آمریکا در ترکیه شد، اما این بهبود زیاد نبود. خود ترکیه نیز در این مقطع زمانى با یکسرى مشکلات داخلى و خارجى روبروست. از سویى برخى از مقامات سابق ارتش ترکیه به اتهام توطئه علیه دولت اسلام گرا دستگیر شد ه اند و این کشور هنوز نتوانسته اصلاحات مورد نظر اتحادیه اروپا را براى پیوستن به این سازمان برآورده کند. دولت ترکیه همچنین به دنبال روابط صلح آمیز با کشورهاى همسایه خود است. تصویب طرح نامیدن کشتار ارامنه به عنوان «نسل کشى»، در زمان حساسى رقم خورد. این طرح زمانى تصویب شد که روابط ترکیه- ارمنستان رو به بهبودى حرکت مى کرد. سال گذشته دو کشور موافقت کردند که روابط دیپلماتیک شان را از سر بگیرند و مرزهایشان را به روى یکدیگر باز کنند. قطعا تصویب این طرح در کمیته روابط خارجى مجلس نمایندگان آمریکا، باعث افزایش خشم ترکیه خواهد شد، اما اگر دولت آمریکا به توقف تصویب کلى این طرح در کنگره آمریکا مبادرت ورزد، ممکن است تنش میان دو کشور کاهش یابد. یکى از نمونه هاى خشم ترکیه نسبت به این طرح، فرا خواندن سفیرش از آمریکا بوده است.