چارچوب انتخاب دولت آینده عراق

بصیرت:«پیروزی علاوی می تواند نفوذ ایران را محدود کند. پیروزی یک ائتلاف سکولار و ملی گرا در عراق دریچه جدیدی بر روی جهان سنی گشوده تا بتواند نفوذ ایران را در عراق محدود کند، از سال 2003- زمان اشغال عراق توسط آمریکا- تاکنون، نفوذ ایران همواره برای آمریکا و هم پیمانان عرب آن یک منبع هشدار جدی بوده است.»
این بخشی از یادداشت روزنامه واشنگتن پست است که در روز شنبه هفتم فروردین ماه جاری به قلم «حمزه هنداوی» نوشته شده و عنوان مطلب «تحلیلگران معتقدند پیروزی علاوی می تواند نفوذ ایران را کاهش دهد» است. در این یادداشت از یک سو ایران را بعنوان منبع اصلی خطر در عراق معرفی کرده و از سوی دیگر تلاش کرده است تا وانمود کند، نتایج انتخابات 16 اسفند عراق، آغازی بر پایان نفوذ ایران درعراق است. آمریکایی ها پیش از این ادعا می کردند که انتخابات مجلس دوم عراق به «انتخاب بر مبنای قومیت و دین» مهر بطلان خواهد کوبید. حتی باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا پس از پایان انتخابات پارلمانی عراق اعلام کرد که عراق از ترجیح قومیت به ترجیح ملیت و از ترجیح الگوهای دینی به ترجیح الگوهای بشری رسیده است.
در طی هفته های پس از انتخابات 16 اسفند عراق، آمریکایی ها و هم پیمانان منطقه ای آنان اصرار زیادی دارند تا همه باور کنند که شرایط سیاسی عراق تغییر کرده و آنان توانسته اند مهمترین دغدغه خود- باز تولید نظام دینی در عراق که با واژه «نفوذ ایران در عراق» بیان می شود - را از میان بردارند.
واقعیت این است که آمریکایی ها دو سال پس از اشغال عراق و عیان شدن اولین نشانه های بازخیزی مذهبی در این کشور به اشتباه کلیدی خود در اشغال نظامی عراق پی بردند از این رو در سال 2005 زمزمه لزوم تغییر در سیاست ایالات متحده در عراق از سوی مقامات رسمی آمریکا به گوش رسید. یک سال طول کشید تا طرح آمریکا برای این تغییرات آماده شود.
مبنای تغییرات رشد جریان سکولار، انتقال درگیری ها از درگیری مردم عراق با اشغالگران به سمت درگیری های مذهبی، بازتولید خصومت عراق علیه ایران و درگیر کردن دولت عراق با انواع چالش ها بود. در سال 2006 مقامات آمریکا با جدیت تمام وارد میدان شدند دو چهره کار کشته آمریکا دیوید پترائوس- بعنوان فرمانده نظامی- و زلمای خلیل زاد بعنوان سفیر به بغداد اعزام شدند. خلیل زاد با صراحت اعلام کرد که اولویت اول او «برچیدن نفوذ ایران در عراق» است. سال های 2006 تا 2009 کارزار اطلاعاتی، سیاسی، مالی و تبلیغاتی آمریکا، عربستان و... بسیار گرم بود. بعضی خبرها بیانگر آن است که در این سالها فقط از سوی دولت ریاض حدود 20 میلیارد دلار هزینه شده است. هزینه مقامات آمریکایی در عراق طی این 4 سال - فقط در این رابطه- از مرز 50 میلیارد دلار تجاوز کرد اما در این فاصله آمریکایی ها بارها تردید خود را نسبت به دست یافتن به نتیجه بروز دادند.
انتخابات 16 اسفند عراق، شاخص ارزیابی موفقیت یا شکست برنامه مشترک آمریکا و عربستان در عراق بود. عدم وحدت انتخاباتی شیعیان و حضور با دو لیست برای آمریکا و هم پیمان منطقه ای آن یک «علامت خوب» به حساب می آمد. آنان برنامه انتخاباتی خود را در عراق بگونه ای پیش بردند که گمان برود اهل سنت هم با دو لیست جداگانه- لیست جبهه توافق و لیست العراقیه- وارد انتخابات می شوند و این از حساسیت شیعیان روی عنصر «وحدت» بکاهد. البته آنان باید می دانستند که واقعیت جمعیتی عراق را نمی توان با ترفندهای سیاسی دگرگون کرد به هر حال شیعیان بین 60 تا 65، کردها نزدیک به 20 و سنی ها نزدیک به 17 درصد از جمعیت عراق را شامل می شوند. از سوی دیگر بخش اعظم نیروی «لائیسم» در عراق متهم به بعثی بودن هستند و دهها سال طول می کشد که این رابطه از ذهن رأی دهندگان عراقی زدوده شود. امروز در خانه هر عراقی- بخصوص دو طایفه شیعه و کرد- بطور میانگین دو نفر توسط لائیک های بعثی و غربی های پشتیبان آنان به شهادت رسیده اند چطور می توان با تبلیغات سیاسی این واقعیت را دگرگون کرد. آمریکایی ها و سعودی ها با ساده اندیشی و ساده سازی صورت پیچیده مسئله وعده دادند که «همه چیز» در عراق دگرگون می شود. این اتفاق نیفتاد و آمریکایی ها در برنامه 4 ساله- 2006 تا 2009- به شکست رسیدند ولی با پررویی ادعا کردند که به یک پیروزی مبنایی و محتوایی در عراق دست یافته اند. برای تبیین موضوع یادآور می شود:
1- لیستی که امروز از سوی روزنامه واشنگتن پست «ائتلاف سکولار و ملی گرا» خوانده شده است در انتخابات آذر سال 1384 با سه عنوان انتخاباتی- جبهه توافق، العراقیه و حوار- وارد میدان گردید و با کسب 13 کرسی جبرانی- به 80 کرسی دست یافته بودند. این تعداد یعنی 09/29 درصد از 275 کرسی مجلس اول عراق. این دو ائتلاف که در انتخابات 16 اسفند 88 به یک ائتلاف تبدیل گردید- با کسب 2 کرسی جبرانی- به 91 کرسی دست یافته است. این تعداد یعنی 28 درصد از 325 کرسی مجلس با این وصف تنها یک درصد از موقعیت این جریان در مجلس آینده عراق- و به تبع آن در دولت- کاسته شده است.
این همه آن پیروزی درخشانی است که آمریکایی ها و سعودی ها با آب و تاب از آن حرف می زنند. گفتنی است که ائتلاف شیعیان متحد ایران در مجلس اول - با کسب 19 کرسی جبرانی- به 128 کرسی از 275 کرسی پارلمان دست یافته بودند- یعنی 59/46 درصد- این ائتلاف در مجلس دوم عراق- با کسب 4 کرسی جبرانی- به 159 کرسی پارلمان دست یافته اند- یعنی 92/48 درصد- که از بهبود بیش از دو درصدی موقعیت شیعیان مرتبط با جمهوری اسلامی ایران در عراق حکایت می کند این در حالی است که حدود 11 نفر از لیست 91 نفره علاوی- از جمله خود او- هم شیعه هستند که البته بعضی از آنان با دشمنان تشیع تفاوتی ندارند.
2- در طول سال های گذشته، ایران همکاری صمیمانه و مأثری با مقامات و مسئولین عراقی داشته و در استقرار نسبی نظم و امنیت و فراهم شدن بستر مشارکت مردمی نقش اساسی و ممتازی اتخاذ کرده است به گونه ای که می توان گفت عراقی ها برترین رابطه را طی 6-5 سال گذشته با ایران داشته اند. ایران اولین کشوری بود که سفارت خود را پس از استقرار دولت جدید عراق در بغداد فعال نمود. این سفارت خانه سیاست ثابت ایران در عراق را مدیریت کرد. روابط ایران به طایفه خاصی اختصاص نداشته و بطور نسبتاً یکسانی سه طایفه شیعیان، کردها و اهل سنت را در بر گرفته است. همین الان روابط دولت ایران با رئیس سنی مجلس به اندازه نخست وزیر شیعه یا ارتباط ایران با رئیس جمهور کرد به اندازه نخست وزیر شیعه گرم و صمیمانه است. ایران سالها رانده شدگان کرد و شیعه را صادقانه میزبانی کرده است. با این وصف صمیمی و کارآمد بودن رابطه ایران با عراق اساساً غیر عادی و عجیب نیست اما این برای اشغالگران و بدخواهانی که حاکمیت عراقی ها بر سرنوشت خود را با مطامع خویش ناسازگار می دانند، نامطلوب است و درصدد بر می آیند که بر چهره این روابط فعال لجن بپاشند و نامطلوب جلوه دهند. ایران تلاش وسیعی برای فعال کردن روابط ترکیه، سوریه، کویت و... با دولت عراق نموده است و این به آن معناست که رابطه فعال ایران با عراق به ضرر هیچ کشور همسایه ای نیست.
آمریکایی ها وانمود می کنند که از نفوذ ایران در عراق کاسته شده است و حال آن که آنان بارها گفته اند که کردهای عراق در بین همسایگان ترک و عرب خود به ایران و شیعیان عراق چشم دوخته اند و نیز شیعیان عراق، ایران را مطمئن ترین کشور در حمایت از خود به حساب می آورند. تبلیغات آمریکا و عربستان در طول یک سال گذشته به متهم کردن مالکی و حکیم و...، به وابستگی به ایران و ترجیح منافع ایران به منافع عراق بود و البته مالکی هم بارها از ایران به طور رسمی رفع اتهام کرده بود نتیجه آن همه تبلیغات این شد که شیعیان بیش از همه لیست او را ترجیح دهند اینک او به تنهایی 56 درصد آرای شیعیان را به خود اختصاص داده است. با این وصف کاملا واضح است که تبلیغات ضدایرانی در عراق نتوانسته اثر چندانی بر عزم مردم بگذارد.
3- عراق اینک در شرایطی است که به نظر می رسد نه تنها نظم جدید جاافتاده بلکه با تداوم دوره مسئولیتی دولتمردانی چون طالبانی و مالکی به ثبات سیاسی نیز رسیده و می توان گفت عشیره های مختلف عراق اینک رهبران سیاسی خود را شناخته اند. با این وصف می توان امیدوار بود که شرایط امنیتی و سیاسی عراق طی سالهای آینده بهبود چشمگیری پیدا کند.
4- براساس توافقنامه امنیتی بغداد- واشنگتن، آمریکایی ها باید از مردادماه آینده خروج نیروهای نظامی شان از عراق را آغاز کنند و تا دی ماه سال آینده به فرجام برسانند. آمریکایی ها امیدوار بودند از طریق تغییر نظم سیاسی عراق و نیز جابجایی رهبران، خروج نیروهایشان را منتفی نمایند. با چشم انداز کنونی که از امنیت و ثبات بیشتر عراق خبر می دهد، شرایط برای خروج نظامیان متجاوز آمریکا از عراق فراهم تر می شود و این بستری است که روی بهبود شرایط امنیتی و سیاسی منطقه خاورمیانه هم اثر خواهد گذاشت. انشاءالله.
سعدالله زارعی