نفوذ رو به گسترش آمریکا در قرقیزستان

بصیرت:از سال 84 به این سو با وجود تهدیدهای ظاهری بیشکک به تعطیلی پایگاه « ماناس » لابی آمریکایی قدرتمندی در این کشور ایجاد شده که مهره های اصلی آن نزدیک ترین افراد به رئیس جمهور قرقیزستان هستند.
پنج سال پیش چنین به نظر می رسید که با وجود نقش محوری آمریکا در راه اندازی انقلاب رنگی ماه مارس 2005 (اسفند 84 ) نتایج این انقلاب به سود واشنگتن تمام نشده است . به قدرت رسیدن « قربان بیک باقی اف » که بر خلاف سایر مخالفان سیاسی « عسکر آقایف » رییس جمهوری سابق قرقیزستان تمایل خاصی به آمریکا نداشت این واقعیت را در ظاهر قضیه بیشتر تایید می کرد.
زمانی که « باقی اف » بعد از سه ماه از وقوع انقلاب رنگی در 5 جولای 2005 (14 اسفند 84 ) در نشست سران سازمان همکاری های شانگهای در آستانه شرکت کرد و در ردیف سایر همتایان خود خواستار تعیین جدول زمانی برای خروج نظامیان آمریکایی از پایگاه نظامی ماناس شد این باور تقویت گردید که مدیریت جدید بیشکک منافع ملی این کشور و نزدیک ترین متحدان قرقیزستان را بر منافع آمریکا و غرب ترجیح می دهد. اما دیری نگذشت که آمریکا با استفاده از تجربه ای که طی حدود یک و نیم دهه از همکاری با قرقیزستان کسب کرده بود توانست راه جدید نفوذ بر دولت این کشور را پیدا کند.
تا وقوع انقلاب رنگی در قرقیزستان آمریکا معمولا در کنار همکاری با دولت این کشور از احزاب مخالف و سازمان های متعدد غیردولتی قرقیزستان حمایت مستقیم و غیر مستقیم مالی به عمل می آورد تا بتواند از وجود آنها به عنوان ابزار فشار بر بیشکک بهره برداری کند که اوج این بهره برداری در انقلاب رنگی این کشور مشاهده شد. ولی در پی نتایج غیر انتظار این انقلاب و بد نام شدن عده زیادی از احزاب سیاسی و سازمان های غیر دولتی قرقیزستان به دلیل حمایت از آمریکا میدان مانور سیاسی برای واشنگتن محدود شد. بیشکک نیز با درک ویژگی این شرایط و به خصوص آسیب پذیری موضع واشنگتن در پی نشست سران شانگهای در آستانه بحث ضرورت افزایش میزان پرداخت اجاره بابت پایگاه نظامی آمریکا در کشورش را مطرح کرد.
هرچند طبق اطلاع منابع رسمی قرقیزستان هزینه های حضور نظامی آمریکا در فرودگاه « مناس » تا سال 88 افزایش چشمگیری نداشته است اما دلایل فراوانی حکایت از آن را دارد که تحت پوشش خرید سوخت ارائه خدمات ناوبری هوای فنی مهندسی و ... به شرکت های قرقیزی که بطور غیر مستقیم مربوط به نزدیکان و بستگان مقامات عالی رتبه این کشور بوده و از تسهیلات فراوان مالی برخوردار می باشند مبالغ هنگفتی پرداخت شده است .
این نحوه معامله میان بیشکک و واشنگتن ادامه داشت تا در فوریه سال 2009 (بهمن 87 ) باقی اف ضمن سفر رسمی به روسیه و جلب رضایت مسکو به اعطای کمک بلاعوض 150 میلیون دلاری و سرمایه گذاری 1 7 میلیارد دلاری برای توسعه اقتصادی قرقیزستان تصمیم به تعطیلی پایگاه ماناس را در کرملین اعلام کرد.
با وجود طی شدن مراحل رسمی و قانونی اخراج پایگاه نظامی آمریکا بیشکک اقدام به تحقق این امر نکرد و بر خلاف انتظار جامعه این کشور و منطقه سال گذشته میلادی پایگاه نظامی آمریکا با تغییر نام به « مرکز حمل و نقل ترانزیت » توانست بقای خود را حفظ کرد.
افزایش میزان اجاره پایگاه « ماناس » از 17 میلیون دلار به 60 میلیون دلار نشان داد که برای بیشکک بحث مالی به مراتب مهمتر از مسایل اصولی مربوط به منافع ملی و منطقه ای است .
چنین به نظر می رسید که در قیاس با « عسکر آقایف » که تمایل زیادی به ارزش های دموکراسی غربی داشت و بستر فعالیت نهادها و سازمان های متعدد غربی و غربگرا در کشورش را فراهم کرده بود آمریکا پس از انقلاب رنگی بیشکک با مشکل نفوذ ایدئولوژیک روی دولت جدید قرقیزستان و بخصوص رئیس جمهوری آن « قربان بیک باقی اف » مواجه شد. ولی آمریکا با تشخیص این ویژگی که برای مدیریت جدید این کشور بحث مالی بسیار مهم است در کنار تداوم برآورده ساختن انتظارات رسمی و غیررسمی بیشکک از ناحیه حضور « پایگاه ماناس » در صدد اعمال نفوذ روی نزدیکترین افراد خانواده رئیس جمهوری قرقیزستان بر آمد.
در این راستا ایجاد شرکت ها و بانک های مشترک در قرقیزستان و خارج از آن با مشارکت عوامل مالی آمریکا و اعضای خانواده « قربان بیک باقی اف » را در دستور کار روابط خود با این کشور قرار داد.
پایگاههای خبری اینترنتی و برخی از رسانه های مکتوب قرقیزستان قزاقستان و روسیه بارها با طرح این موضوع به نفوذ گسترده شرکتهای تجاری و مالی غرب در این کشور اشاره کرده اند.
در سال 85 سرمایه دارمعروف لتونیایی « والری ریاباکان » اقدام به ایجاد یک شرکت تجاری مشترک با « ماکسیم باقی اف » پسر رئیس کرد و سپس در اواخر سال 86 با حضور وی در بیشکک بانک « ماناس » ایجاد شد . Maval Aktivi جمهوری قرقیزستان با نام
هرچند ایجاد این شرکتهای تجاری مغایرتی با قوانین موجود در این کشور ندارد ولی نکته حساس این است که « والری ریاباکان » به عنوان عامل سیا در فضای شوروی سابق و بخصوص روسیه شناخته شده است و فعالیت های مالی وی هرگز جدا از منافع ژئوپلیتیکی واشنگتن و غرب در منطقه و مشخصا قرقیزستان نیست . به ویژه آن که این سرمایه گذاری ها با مشارکت شخصی انجام می شود که پسر رئیس جمهور کشور بوده و سابقه زیادی هم در امر سرمایه گذاری و تجارت نداشته است .
قرار MGN Group به بازار مالی قرقیزستان وارد شد که زیر نظر شرکت MGN Group Asset Management در پاییز سال 87 نیز شرکتی با نام داشت و دفتر مرکزی آن در لندن و نیویورک مستقر بود. این شرکت به راحتی مجوز حضور در مدیریت صندوق های سرمایه گذاری اوراق بهادار و اجرای فعالیت های دلالی و مشاوره های مالی در قرقیزستان را به دست آورد.
ایوگنی گورویچ تبعه آمریکا بوده با وقوع انقلاب رنگی قرقیزستان مدیران اجرایی این شرک MGN Group به تائید منابع خبری رئیس شرکت بطور مستقیم وارد هیئت های مدیره بیشتر نهادهای استراتژیک قرقیزستان نظیر فرودگاه بین المللی « ماناس » مجتمع ماشین سازی بیشکک شرکت مخابراتی « قرقیز تیلی کوم » شرکت « نیروگاه های برق قرقیزستان » شرکت « قرقیز گاز » و شرکت های توزیع برق و ... شدند و در ادامه در از راه مزایده حق مدیریت بر سهام تقریبا همه واحدهای مربوط به صندوق اجتماعی قرقیزستان را به MGN GroP Asset Management سال 88 خود اختصاص داد. جالب است که بیشتر منابع خبری روسی و قرقیزی باز هم از « ایوگنی گورویچ » به عنوان عامل سیا و دیگر نهادهای امنیتی آمریکا نام می برند.
در سال 87 دو بانک « بانک یونیورسال آسیا » و « بانک پروم استروی قرقیز » با دارایی 230 میلیون دلار ادغام شد و شورای مدیران بانک جدید موسوم به « بانک یونیورسال آسیا » به ریاست سرمایه دار روسی « مخایل ندیل » و دوستان روسی و آمریکایی وی ترکیب یافت که به عنوان مثال از دو سناتور سابق آمریکا « بنیت جونستون » و « ربیرت دائول » می توان نام برد.
« الکسی ایلی سی اف » وارد هیئت مدیران این بانک شد که همکلاس مدرسه ای پسر رئیس جمهوری MGN Group از قرقیزستان تنها نماینده قرقیزستان « ماکسیم باقی اف » است . جالب است که اتباع آمریکایی ذی نفوذ در امور مالی و اقتصادی قرقیزستان که همزمان عوامل امنیتی آمریکا دانسته می شوند بارها از طرف نهادهای امنیتی و مالی روسیه متهم به پولشویی نیز شده اند.
مجموع این شرکتها یک گروه مالی و صنعتی بزرگی را تشکیل داده اند که بر بیشتر دارایی های قرقیزستان نظارت داشته و بدون جلب موافقت این گروه هیچ کشوری قادر به انجام فعالیت های موثر مالی و اقتصادی در قرقیزستان نیست . یکی از اصلی ترین مشکلات بهره برداری از اعتبار 1 7 میلیارد دلاری روسیه برای ساخت نیروگاه « قمبر آته » در جنوب قرقیزستان به همین گروه بر می گردد . روسیه اعتبار ایجاد این سد را به منظور تشویق قرقیزها به لغو قرارداد پایگاه ماناس به قرقیزستان اختصاص داده بود. این گروه مالی و صنعتی حاکم بر فضای مالی و اقتصادی قرقیزستان تاکید می کند که اعتبار مسکو باید به حساب « بانک یونیورسال آسیا » واریز شود اما روسیه به دلیل شناخت خود از این گروه علاقمند نیست تا پول های خود را به نام قرقیزستان ولی عملا در خدمت منافع عوامل مالی و سیاسی آمریکا قرار دهد.
دقیقا به همین دلیل است که با وجود سپری شدن یک سال از زمان توافق میان « دیمیتری مدودف » و « قربان بیک باقی اف » بر سر این موضوع مسکو از انتقال مبلغ اعتبار به حساب پیشنهادی بیشکک اجتناب می کند.
همکاری نزدیک پسر رئیس جمهوری قرقیزستان با این گروه طی چند سال اخیر یکی از دغدغه های اصلی رسانه های داخلی این کشور و همچنین کشورهای خارجی شده است . این دغدغه از زمانی جدی تر شد که در پی اصلاحات سیستم مدیریت دولتی در قرقیزستان که در پاییز سال گذشته میلادی صورت گرفت « ماکسیم باقی اف » آشکارا وارد صحنه سیاسی قرقیزستان شد .
بر اساس فرمان رئیس جمهوری قرقیزستان « ماکسیم باقی اف » به ریاست آژانس مرکزی توسعه سرمایه گذاری و فناوری این کشور منصوب شد. کارشناسان آگاه به مسائل قرقیزستان معتقدند این آژانس از قدرت بالایی در ساختار سیاسی این کشور برخوردار است تا حدی که از آن به نام « حکومت در حکومت » یاد می کنند.
البته برای چنین نتیجه گیری دلایلی فراوانی نیز ارائه می شود از جمله این که « صندوق توسعه قرقیزستان » به ریاست نخست وزیر قرقیزستان « دانیار حسین اف » زیر نظر این آژانس فعالیت می کند و به نوعی نخست وزیر این کشور در مقابل « ماکسیم باقی اف » پاسخگوست .
دیگر این که این آژانس نه زیر نظر دولت قرقیزستان بلکه زیر نظر رئیس جمهوری قرقیزستان قرار دارد و بر سهام مهمترین واحدهای مالی و اقتصادی این کشور مدیریت می کند.
یکی از نهادهای مهم زیر نظر این آژانس « صندوق توسعه قرقیزستان » است که بر سر اهداف ایجاد آن با توجه به نفوذ گروه مالی و صنعتی یاد شده روی این صندوق دیدگاه های متفاوتی وجود دارد.
به عنوان مثال نماینده پارلمان قرقیزستان « روزا آتنبایوا » اعلام کرد که هدف این صندوق که از طرف گروهی از بدخواهان قرقیزستان تاسیس شده است هرگز منافع ملی کشور نیست و در صدد تلاش جهت خصوصی سازی نیروگاه ها و ظرفیت های انرژی قرقیزستان است تا بتوانند نه تنها در سطح ملی بلکه منطقه ای نیز نفوذ خود را اعمال کنند.
جالب است که مدیر کل این صندوق باز هم « الکسی ایلی سی اف » است که از نزدیکان « ماکسیم باقی اف » بوده و در آژانس جدید توسعه نیز یکی از معاونان وی است .
MGN Capital از طرف تبعه آمریکا « ایوگنی گورویچ » مدیریت می شود . شرکت MSN Group همان طور که اشاره شد شرکت سرمایه گذاری که زیر نظر این شرکت است برای « صندوق توسعه قرقیزستان » خدمات مشاوره ای مالی انجام می دهد. « گورویچ » با این که به عنوان عامل منافع مالی و اطلاعاتی آمریکا شناخته شده است باز هم توانسته است وارد هیئت مدیره شرکت سهامی « نیروگاه های برق قرقیزستان » و شرکت سهامی « فرودگاه بین المللی « ماناس » شود.
چنانچه به حضور گسترده اتباع و عوامل آمریکا در سیستم مالی و اقتصادی قرقیزستان توجه کنیم به این نتیجه خواهیم رسید که امروز در حقیقت دارایی های این کشور نه از طرف نهادهای ملی بلکه چند ملیتی غربی مدیریت می شوند.
البته این نکته مسلم است که از سال 84 به این طرف با وجود ظاهر تهدیدهای مکرر بیشکک به اخراج پایگاه « مناس » در این کشور یک لابی قوی طرفدار آمریکا در این کشور ایجاد شده است که مهره های اصلی آن را نزدیکترین افراد به رئیس جمهوری قرقیزستان تشکیل می دهند و این لابی به طور مستقیم تحت حمایت گروه مالی و صنعتی قرار گرفته است که به آن اشاره شد .
و انستیتوی National Democratic for International Affais Agencies Colladorating Together Inc ارتباط این گروه مالی و صنعتی با و ... که تمامی آنها از سازمانهای مدافع منافع غرب هستند تائید شده IFES ) بنیاد بین المللی سیستم های انتخاباتی IRI بین المللی جمهوری ( است و نقش محوری در این گروه نه به قرقیزها بلکه به اتباع آمریکایی بر می گردد.
رئیس دفتر منطقه ای مرکز مطالعات کشورهای همسود روسیه « الکساندر کنیازف » در گفت وگو با خبرگزاری فارس اظهار داشت : نفوذ عوامل آمریکایی در امور سیاسی و مالی قرقیزستان قابل ملاحظه است و ارتباط آنها با برخی از خدمات اطلاعاتی کشورهای غربی و بویژه آمریکا جای تردید ندارد.
وی افزود : نزدیکترین افراد رئیس آژانس مرکزی توسعه سرمایه گذاری و فناوری قرقیزستان اتباع آمریکایی هستند که بر وجهه این کشور در سطح کشورهای همسود منطقه و اروپا تاثیر بسیار منفی خواهد داشت .
در این میان سایت اینترنتی بیشکک موسوم به « کشتی سفید » که در قرقیزستان مسدود است طی مطلبی نوشت : پسر کوچک رئیس جمهوری قرقیزستان زیر منگنه آمریکا قرار گرفته و دیگر امور سیاسی و مالی این کشور از طرف عوامل اطلاعاتی آمریکا مدیریت می شود.
این پایگاه خبری با اشاره به قضیه دستگیری سرکرده سازمان تروریستی « جندالله » در هواپیمای قرقیزستان تاکید کرد : واشنگتن با شعار مبارزه با تروریسم در افغانستان وارد قرقیزستان شد ولی اکنون خود این کشوررا به پایگاه تروریست ها و گروه های افراطی تبدیل کرده است که با تداوم این وضع قرقیزستان بطور ناگزیر در رویارویی با طرف های قدرتمند منطقه ای قرار خواهد گرفت .
« کشتی سفید » با توجه به تسلط آمریکا بر مسایل امنیتی قرقیزستان نوشت : اگر چنین نبود وزارت خارجه قرقیزستان در پی وقوع قضیه دستگیری ریگی در هواپیمای این کشور به جای عذرخواهی از ایران بیانیه های ضد و نقیض منتشر نمی کرد.
کارشناس مسایل سیاسی و مذهبی قرقیزستان « قادر ملک اف » احتمال استفاده قلمرو قرقیزستان از مدت ها به این طرف جهت حمل و انتقال تروریست ها و افراط گرایان به کشورهای مختلف را دور از ذهن نمی داند و بازداشت سرکرده « جندالله » در هواپیمای قرقیزی را بانگ خطری برای بیشکک و سایر کشورهای دارای همکاری نظامی با واشنگتن تلقی می کند.
پدیده ای که در آسیای مرکزی قابل ملاحظه است افزایش فعالیت های گروه های افراطی و تروریستی همزمان با حضور نظامی آمریکا در منطقه است . در این راستا حمایت و تجهیز این گروه ها از طریق پایگاه « ماناس » کاملا امکان پذیر است و اقرار ریگی به تصمیم « سیا » به واگذاری محل خاص و امکانات در این پایگاه تائید این واقعیت می باشد. کشف چندین مخفی گاه اسلحه و مهمات در چند سال گذشته در قلمرو قرقیزستان نیز در همین راستا قابل بررسی است .
آن چه طی یک سال و نیم گذشت پرده از بسیاری از اهداف حضور نظامی آمریکا در قرقیزستان را برداشت اما بیشکک با توجه به وابستگی های فراوان خود بخ واشنگتن ترجیح داد تا این قضیه مکتوم بماند.
در تابستان سال 87 از منزلی در حوالی بیشکک انبار سلاح و مهماتی کشف شد که در آن منزل تعدادی از افسران و دیپلمات های آمریکایی زندگی می کردند ولی بعد از مدتی نهادهای قرقیزی با پخش اخبار ضد و نقیض و ناهماهنگ در صدد توجیه قانونی بودن حضور مسلح آمریکایی ها در منزل حوالی پایتخت این کشور برآمدند. اما مسلم بود که همانند قضیه ریگی دولت بیشکک از وجود این انبار و برنامه های آمریکایی ها اطلاعی نداشت .
سایت انترنیتی « کشتی سفید » طرح انتقال ریگی به قرقیزستان را فراهم کردن تهدیدات داخلی و خارجی برای امنیت قرقیزستان و منطقه دانست و نوشت : امروز اقتصاد دارایی و سیاست خارجی و داخلی قرقیزستان توسط آمریکا تعیین می شود که این امر میدان مانور برای مدیریت کشور را بیش از پیش تنگتر می کند و در نهایت بروز مشکل جدی در روابط میان بیشکک با روسیه چین ایران و دیگر همسایه های منطقه ای را به همراه خواهد داشت .
از توافق بیشکک با واشنگتن در مورد ایجاد مرکز ضد تروریستی در استان « باتکن » در جنوب این کشور Eurasianet همچنین سایت اینترنتی خبر داد. بر اساس اطلاعات منتشر شده « قربان بیک باقی اف » و « دیمیتری مدودف » در شهرک « چالپان آته » قرقیزستان یادداشت تفاهمی را در مورد استقرار دومین پایگاه نظامی روسیه در جنوب این کشور به امضا رسانده بودند و اکنون توافق جدید با واشنگتن به این معنا است که گروه مالی و صنعتی طرفدار آمریکا بی توجه به منافع ملی قرقیزستان این کشور را به سوی بحران روابط با مهمترین طرف های خارجی مانند روسیه چین ازبکستان و .. سوق می دهد.
در تابستان سال 87 از منزلی در حوالی بیشکک انبار سلاح و مهماتی کشف شد که در آن منزل تعدادی از افسران و دیپلمات های آمریکایی زندگی می کردند ولی بعد از مدتی نهادهای قرقیزی با پخش اخبار ضد و نقیض و ناهماهنگ در صدد توجیه قانونی بودن حضور مسلح آمریکایی ها در منزل حوالی پایتخت این کشور برآمدند. اما مسلم بود که همانند قضیه ریگی دولت بیشکک از وجود این انبار و برنامه های آمریکایی ها اطلاعی نداشت
سایت انترنیتی « کشتی سفید » طرح انتقال ریگی به قرقیزستان را فراهم کردن تهدیدات داخلی و خارجی برای امنیت قرقیزستان و منطقه دانست و نوشت : امروز اقتصاد دارایی و سیاست خارجی و داخلی قرقیزستان توسط آمریکا تعیین می شود که این امر میدان مانور برای مدیریت کشور را بیش از پیش تنگتر می کند و در نهایت بروز مشکل جدی در روابط میان بیشکک با روسیه چین ایران و دیگر همسایه های منطقه ای را به همراه خواهد داشت