دروازه‌های قیفی شکل پایتخت مدیریت می‌خواهد

بصیرت:حل گزینه‌های چند مجهولی ترافیک پایتخت نیازمند برنامه‌های مدون و منسجمی است که الزام به کارگیری آنها منوط به مدیریت منظم و هدفمند است. از زمانی‌که تهران به‌عنوان پایتخت مرکز توجه قرار گرفت ترافیک هم وارد شهر شد و طولی نکشید که گسترش آن به روز شد. هنوز مدیریت شهری با به‌کارگیری حداکثر امکانات نتوانسته اهرم مؤثری برای مهار آن پیدا کند با توجه به این‌که هر روز برنامه‌های جدید، راهکارهای نوین و طرح‌های نو در شهر دیده می‌شود. اما باز هم ترافیک گریبانگیر تهران است و نه تنها کاهش نمی‌یابد بلکه روبه‌فزونی است. ایجاد بزرگراه‌ها و استفاده چند برابری از نیروهای انسانی و... هم نتوانسته راهکاری برای کاستن بار ترافیکی باشد.
دروازه‌های قیفی شکل
دروازه‌های شهر همانند یک قیف عمل می‌کنند که از یک محدوده وسیع به یک باریکه تبدیل می‌شود. به‌گفته مسئولان و کارشناسان شهری، فرهنگ استفاده از امکانات شهری و الزام آن می‌تواند نقش مهمی در ترافیک داشته باشد. از طرفی استفاده از امکانات الکترونیکی و مکانیزه به‌جای نیروهای انسانی نه تنها به جلوگیری از اتلاف وقت کمک می‌کند، بلکه سرعت کار را بالا‌برده و در کوتاه‌ترین زمان می‌توان حداکثر بهره‌برداری را انتظار داشت.
سرهنگ سعید اسماعیلی رئیس مرکز کنترل ترافیک راهبر تهران در این باره به «ایران» می‌گوید: زیر ساخت‌های لازم و مفید در شهر وجود ندارد و این امر سبب افزایش ترافیک شهری می‌شود. ورودی‌های شهر در شرق، غرب، شمال و جنوب شهر کشش ازدحام و ورود خودروهای در حال تردد را ندارد و خودروها ناگزیرند از چند بزرگراه چند بانده وارد یک ورودی و یا خروجی کم عرض شوند که این امر سبب می‌شود تا حجم خودروها در مسیر سنگین شده و ترافیک چند ساعته به‌وجود آید.
وی می‌افزاید: بزرگراه‌های افسریه و اتوبان شهید دوران در شرق تهران تنها راه ورودی به تهران است که رفت و آمد وسایل نقلیه سنگین نیز از این مسیر انجام می‌شود اما اتصال این بزرگراه‌ها به خیابان‌های کم عرض سبب بروز تصادف در این مسیر می‌شود. 80 تا 90 درصد تصادف در این مسیر مربوط به خودروهای سنگین است که به‌دلیل خواب آلودگی و عدم توجه راننده به جلو تعادل خودرو حفظ نمی‌شود. همچنین وجود ترمینال شرق در این منطقه نیز بر مشکلات ترافیکی آن می‌افزاید.
اسماعیلی، ورود حدود 5/2 میلیون جمعیت از شهرهای اسلامشهر، شهریار، کرج و چهار دانگه در ساعات اولیه صبح به‌تهران را دلیل اصلی ترافیک راه خروجی می‌داند و می‌گوید: از این تعداد جمعیت، یک میلیون نفر به صورت شناور هر روز وارد شهر شده و بار ترافیکی را افزایش می‌دهد. با وجود جاده‌های فرعی از قبیل قدیم، مخصوص، آزادگان و ترمینال غرب باز هم ترافیک داریم. با‌توجه به حجم گسترده ورود خودروها به شهر در مواقع بروز تصادف و یا خرابی خودرو، اختلال در رفت و آمد به‌وجود آمده و ترافیک را چندین برابر افزایش می‌دهد.
بافت باغچه‌ای
اسماعیلی به شمال شهر اشاره می‌کند و می‌افزاید: شمال تهران به‌دلیل داشتن یک بافت باغچه‌ای، معابر باریکی دارد که با توجه به این‌که اغلب بزرگراه‌ها همانند همت، مدرس و صدر در شمال شهر واقع شده‌اند باز هم ترافیک داریم. مردم مناطق شمالی به‌دلیل وجود معابر باریک در محدوده شمال، حاضر به رفت و آمد از آن نیستند و ترجیح می‌دهند تا از بزرگراه‌ها عبور کنند و این امر درساعات اولیه و پایانی شب ترافیک به همراه دارد. به گفته سرهنگ اسماعیلی، بیشترین بار ترافیکی شهر در نیمه دوم سال همزمان با شروع به‌کار مدارس و مراکز آموزش عالی است. 42درصد از سفرها شغلی، 20 درصد آموزشی، 17 درصد برای خرید و 17 درصد سفر‌ها تفریحی است. همچنین روزانه 15 میلیون تردد در شهر انجام می‌شود که 21 میلیون نفر را جابه‌جا می‌کند. اما در تابستان 4 میلیون کاهش تردد داریم و 30 درصد از سفرهای درون شهری از اردیبهشت تا مهر کاهش می‌یابد.
وی وحدت رویه در ترافیک، حمل و نقل عمومی، آموزش همگانی و قوانین مدون و قوی را از جمله راهکارهای مؤثر برای کاهش ترافیک شهری می‌داند و می‌گوید: استفاده از پارکینگ و ساماندهی پارک‌های حاشیه‌ای نیز می‌تواند نقش مهمی در کاهش بار ترافیکی داشته باشد.
وی به نصب دوربین‌های ثبت تخلف در بزرگراه‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: سال گذشته وجود 43‌دوربین در 6 بزرگراه، 36 درصد از تصادفات را کاهش داد و سرعت خودروها را از 170 به 140 کیلومتر در ساعت رساند، صدور 930 هزار برگ جریمه ثبت تخلفات در سال گذشته سبب شد تا دو هزار نفر از یک تا 12 ماه محرومیت از رانندگی و 100 نفر نیز محرومیت کامل از رانندگی را تجربه کنند. از طرفی با توجه به وجود 400 کیلومتر معبر بزرگراهی و الزام بکارگیری از نیروی انسانی در هر 10 کیلومتر، سبب استفاده از توان بالای نیروی انسانی می‌شود که بکار گیری از دوربین‌ها می‌تواند کمک بزرگی به کاهش استفاده از نیروی انسانی کند.
به‌گفته وی 60‌درصد تصادفات را عابرین پیاده به خود اختصاص داده‌اند که موتوسیکلت‌ها نیز از این قاعده مستثنی نیستند.
دیواری از پلیس های متحرک
سرهنگ محسن مهرایی رئیس پلیس ترافیک شهری نیز می‌گوید: توسعه و استفاده از تجهیزات الکترونیکی درمعابر شهری، هم برای کنترل و هم برای جلوگیری از تخلفات رانندگی می‌تواند نقش مهمی در این زمینه داشته باشد. منشأ ترافیک، تخلفات رانندگی است. عدم توقف در محل غیر مجاز و لحظه‌ای، گره کور ترافیکی به‌وجود نمی‌آورد. مکانیزه کردن محدوده ترافیک و تقاطع‌ها کمک بزرگی به استفاده کمتر از نیروی انسانی در چرخه ترافیک و تقاطع‌ها محسوب می‌شود.
مهرایی می‌افزاید: وجود تقاطع‌های همسطح سبب ترافیک شهری می‌شود که می‌توان با احداث زیرگذرها که نیاز به چراغ راهنما ندارد بار ترافیکی را کاهش داده و آن را روان ساخت. همچنین اصلاح رفتار کارکنان و تربیت پلیس حرفه‌ای نیز می‌تواند در کنار برنامه‌ها نقش مؤثری داشته باشد. نباید پلیس همانند دیوار گوشتی به پلیس متحرک تبدیل شود بلکه باید مردم پلیس را نبینند، اثر آن را احساس کنند. از طرفی باید در قانون جدید که به‌عنوان قانون بازدارنده است، هزینه تخلفات را افزایش داد تا همگان از تخلف پرهیز کنند.
حجت‌الله بهروز مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک تهران نیز می‌گوید: در فروردین ماه سال جاری به‌وسیله 31 عدد دوربین در بزرگراه‌های نیایش، صیاد، امام علی(ع)، صدر و بابایی هشت هزار فقره تخلف ثبت شد که 258 عدد عکس در 15 روز به متخلفین صادر شد.
به‌گفته وی صدور برگه جریمه نسبت به مدت مشابه سال گذشته 70 درصد کاهش داشت.
[مریم جهان‌پناه]