کارکرد بسیج در نظام اسلامی (بخش چهارم)

دوره سوم : نیمه دوم 1367 الی 1370
در حقیقت با پذیرش قطعنامه 598سازمان ملل، مبنی بر آتش بس بین ایران و عراق، مقطع دوم به پایان رسید یعنی پایان جنگ تحمیلی، پایان مقطع دوم عملکرد بسیج به حساب می آید و مرحله جدیدی از عمر بسیج آغاز می شود. از جهتی مقطع سوم، با مقطع اول شباهت دارد، زیرا بستر حرکت منطقی بسیج و زمینه های عملکرد آن فرو ریخت و مولفه های کارکردگرایی پنهان گردید. بنابراین کارکردهای مختلف و سازنده بسیج که در حال توسعه بوده، به یکباره افول کرد.
نتیجه این روند، فرجامی چون مرحله اول عمر بسیج را تداعی می کند و دوباره این سوال در ذهن متبلور می شود که در شرایط کنونی (پس از جنگ) بسیج چه ضرورتی دارد ؟
برای بررسی بیشتر این مقطع، می توان از دو زاویه به موضوع نگاه کرد:
الف - نگاه اول بر پایه بینش استوار است. ب- نگاه دوم بر پایه عمل استوار است.
از نظر بینش ها و نگرش ها، مساله این است که نظام اسلامی تثبیت شد و نهادهای قانونی، استحکام و پایداری لازم را به دست آوردند.در نتیجه احتیاجی به حضور و مشارکت بسیجیان در صحنه سازندگی و عمران نیست. زیرا از نظر جامعه شناسان و سیاستمداران، بسیج برای حرکت توده ای انقلاب است. یعنی در واقع بسیج سیاسی باید صورت گیرد تا نظام حکومتی سنتی به نظامی جدید و دمکراتیک تبدیل شود و در رویکرد نوین بسیج، توجه به بسیج نیروها و منابع و امکانات برای پیشبرد جنگ در دستور کار قرار گرفت
در مقطع سوم از عمر بسیج، نه احتیاج به بسیج سیاسی بود که انقلاب را بوجود آورد نه احتیاج به بسیج ملی و همگانی که به کمک ارتش خطر تجاوز را برطرف سازد و دشمن را از خاک خود بیرون نماید، زیرا با آتش بس، دشمن از خاک جمهوری اسلامی عقب نشینی کرد و به مرزهای بین المللی بازگشت. از این نظر فلسفه وجودی بسیج، اهمیت خود را از دست داده و شرایط مقطع اول عمر بسیج فراهم آمد.
تفاوت این مقطع با مقطع اول در این است که در مقطع اول شرایط اجتماعی برای تاسیس بسیج بوجود آمد و با حضور ناوگان های آمریکایی در خلیج فارس و پس از آن با شروع جنگ، بستر تشکیل بسیج فراهم گردید و نگرش ها و کنش ها توام گردید. بنابراین درک این معنی که بسیج باید بوجود آید، بسیار آسان می نمود. دلیل آن حضور دشمن در منطقه تجاوز سربازان آن به خاک جمهوری اسلامی بود. اما در مقطع سوم که شرایط انقلاب را ندارد و موقعیت جنگ نیز از بین رفته است، تداعی بسیجی به جز بسیج سیاسی و بسیج نظامی بسیار سخت بود.
در نگاه دوم که بر پایه عملکرد استوار است، به یک باره حضور و مشارکت بسیج را از حد اعلای آن به حداقل رساند. زیرا دیگر جنگی در کار نبود تا جذب، آموزش، اعزام، پشتیبانی و حمایت معنوی از رزمندگان به عمل آید. حرکت شتابدار بسیج به یک باره بازایستاد و مردمی که در جلوی خود، بسیجیان را الگوی زندگی می دانستند، فعالیت آنان در تجمع پایگاه مقاومت خلاصه گردید.
ابتکار استراتژیک رهبر فرزانه انقلاب اسلامی برای گذر از این بحران، ایجاد تحول در ساختار و سازمان بسیج بود که در آن ماموریت های اساسی بسیج، به دقت تبیین شد و علاوه بر ره آورد نگرشی که احیا دوباره بسیج را موجب گردید، جهت عملی و کنشی آن نیز معلوم گردید.