ستادی به رنگ « سبز مخملی »

بصیرت:فضای اجتماعی - سیاسی کشور بویژه در روزهای مانده به برگزاری انتخابات به گونه ای بود که گویا ساعتی بیش به موعد رأی گیری نمانده است و اغلب بحثهای داغ میان طرفداران نامزدها، تا پاسی از شب در خیابانها ادامه می یافت و حامیان نامزدها شور و هیجان خود را نسبت به نامزد مورد علاقه خود ابراز می کردند. برخی طرفداران با نصب پوستر نامزد خود بر روی ماشینهای خود و با گردش در سطح شهر به تبلیغات می پرداختند که در این میان طرفداران موسوی بیشترین سهم را داشتند. در حالی که 190 خبرنگار خارجی درخواست خود را برای پوشش خبری انتخابات تسلیم وزارت ارشاد کرده بودند، محافل سیاسی و رسانه های جهان برای پوشش خبری روند برگزاری دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری به انعکاس رقابتهای داغ انتخابات ایران پرداخته و از رقابت جدّی میان نامزدها خبر دادند. روزنامه امریکایی لس آنجلس تایمز در مقاله ای با اشاره به رقابتهای انتخاباتی در ایران به ایجاد اتحاد در میان رهبران برجسته اصلاح طلب و محافظه کار برای جلوگیری از انتخاب مجدّد احمدی نژاد به عنوان رئیس جمهور پرداخت. این روزنامه در ادامه نوشت: « احمدی نژاد تهدیدی برای امپراطوری مالی هاشمی محسوب می شود. رفسنجانی با هزینه چندین ملیون دلار، شبکه الکترونیکی را برای دیده بانی انتخابات راه اندازی کرده است. وی ضمناً تعدادی از اعضای حزب کارگزاران را برای کنترل صندوق رأی گمارده است. همچنین برای کمک موسوی 300 شعبه از دانشگاه آزاد را در اختیار وی گذاشته است تا در رقابتهای انتخاباتی برای وی فعالیت کرده و از او حمایت کند. »1
روزنامه القبس کویت هم در گزارشی نوشت: «تب انتخابات ریاست جمهوری در ایران بالا گرفته است. صحنه تبلیغاتی با نزدیک تر شدن زمان برگزاری انتخابات داغ تر و چه بسا افزایش میزان مشارکت مردم نسبت به گذشته خواهد شد. »2
آسیا تایمز در گزارشی با اشاره به رقابت احمدی نژاد و موسوی نوشت: « انتخابات دهم ریاست جمهوری ایران، رقابتی ترین انتخابات در تاریخ سی ساله جمهوری اسلامی است. 3
بسیاری از صاحب نظران بر این باورند که حال و هوای دهمین دوره از انتخابات و شور و نشاط شکل گرفته در آن در طول سی سال پس از انقلاب سابقه نداشته است و این موج انتخاباتی را برآمده از انجام مناظرات تلویزیونی نامزدهای ریاست جمهوری می دانند. سایت تغییر از حامیان کروبی اوضاع و احوال طرفداران موسوی را چنین گزارش کرد: «نه برنامه ای و نه حرف تازه ای. حامیان موسوی را در ضلع جنوبی میدان ولی عصر(عج) می بینیم که مردم را با دستبند و شال سبز رنگ به رأی دادن به کاندیدای اصولگرایان اصلاح طلب، میرحسین موسوی ترغیب می کنند. نه استدلالی دارند و نه منطقی برای این حمایتشان متأسفانه. اما دلایلشان جالب توجه است!» میرحسین موسوی احتمال رأی آوری اش بیشتر است. کروبی قدرت طلب است اما میرحسین نیست. «آری؛ برای هرکدام از این استدلالها باید علامت تعجب بزرگی گذاشت! به اندازه بیست سال سکوت. باید تأسف خورد به حال کسانی که استدلالی برای حمایتشان از یک کاندیدا ندارند و وقتی بی پاسخ می مانند به هجویات روی می آورند. ای کاش می دانستند میرحسین برای آن آورده شده که خاتمی نیاید. . . ما نه به رنگها و نه جوّسازی که احساسات را جایگزین شعور می کند، نباید رأی دهیم. ما باید این بار نشان دهیم که شعورمان بر احساسات غلبه می کند. . . »4
همچنین پر رنگ شدن رفتارهای ناهنجار و ضد ارزشی در میتینگهای انتخاباتی ستاد موسوی و تبدیل این مراسمات به محافل رقص و پایکوبی و فحاشی علیه مقدسات، باعث نگرانی بانیان مراسم و توسل به ترفند فرافکنی شد. در حالی که بانیان این مراسم خود، مهمانها را دعوت کرده و حتی با اتوبوس به مراسم می آوردند و می بردند. اصلاح طلبان و سایتها و روزنامه های آنها با نگرانی از این که شگرد جمع آرا به شیوه لمپنیسم به ضد خود تبدیل شود و موجب بدبینی افکار عمومی می گردد، ادعا می کنند ترتیب دادن چنین صحنه هایی ربطی به آنها ندارد و ناشی از شیطنت رقبا است. این در حالی بود که سایتهای حامی اصلاح طلبان به طور گسترده عکسها و کلیپهای مربوط به رفتارهای زننده را به طور وسیعی انتشار داده اند. حتی میرحسین موسوی در جلسات سخنرانی خود هیچ گاه نسبت به این وضع اعتراضی نکرد. 5 در این رابطه روزنامه اندیشه نو با درج عکس بزرگ در صفحه اوّل، تصویری از کارناوال خیابانی برخی مدعیان حمایت از موسوی را چاپ کرد و نوشت: «جوانان خیابانها را برای موسوی بستند. » استراتژی تبلیغاتی نامزدها به این شکل بود که برنامه ریزان تبلیغاتی آنان به گونه ای در تلاش بودند تا نظر مردم را نسبت به نامزد خود جلب نمایند. ابوالفضل فاتح (مسؤول بخش رسانه ای ستاد موسوی) در خصوص تبلیغات ستاد موسوی در جمع دانشجویان گفت: «موسوی نیازی و علاقه ای به داشتن ستاد عریض و طویل ندارد و ما ترجیح می دهیم هرکس هرطور که خودش می فهمد و می خواهد، مهندس موسوی را تبلیغ کند. » اما در عمل استراتژی «هرکس از ظن خود شد یار موسوی» چندان جدّی گرفته نشد و ستاد موسوی برنامه ریزی گسترده ای برای جلوی چشم آوردن او انجام داد. بویژه این که وی 20 سال در انظار مردم ظاهر نشده بود و بالاخص نسل دومی ها آشنایی چندانی با وی نداشتند.
در طرف مقابل یعنی ستاد احمدی نژاد نیز برنامه هایی برای تبلیغات دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری طراحی شد. اگرچه جناح اصلاح طلب معتقد بود تمام امکانات در دست احمدی نژاد است! و حتی سفرهای استانی دولت نهم را که در راستای پیوند دولت و ملّت انجام می شد را تبلیغاتی می خواندند، اما در بین طرفداران احمدی نژاد و اصولگرایان دو دیدگاه وجود داشت یکی این که کسانی معتقد بودند، احمدی نژاد نیاز به تبلیغ ندارد. آنان براین باور بودند که احمدی نژاد در چهار سال گذشته چهره شناخته شده کاملی برای کشور نبود، اما امروز شناخته ترین چهره ایران و جهان است. در این رابطه مهدی کلهر (مشاور اطلاع رسانی و رسانه ای دولت نهم) در گفتگو با خبرگزاری کیودوی ژاپن با اشاره به کارنامه اجرایی احمدی نژاد گفت: «اگرچه کارنامه اجرایی او ( احمدی نژاد) بیست نیست و مثل هر کسی که با شتاب در عرصه اجرایی فعالیت می کند، اشتباهاتی دارد، ولی نمره بسیار بالایی را کسب کرده که هم طرفداران انقلاب اسلامی در داخل کشور و هم خارج کشور به آن اعتراف دارند. خوشبختانه امروز کارنامه احمدی نژاد در سرزمین ایران از طریق یک نمای هوایی توسط هواپیما یا بالگرد قابل مشاهده است و می توان خطوط راه آهن، کارخانه های سیمان، فولاد، نورد و معادن مس و غیره را دید. امروز در تمام روستاها عکسهای چهار سال پیش موجود است و وضعیت کنونی هم قابل مشاهده است و آمارها نشان می دهد این چهار سال در برخی از زمینه ها بیش از تمام دوره های قبل و حتی قبل از انقلاب مثل فضای ورزشی افزایش پیدا کرده است. » کلهر در پاسخ به سؤالی مبنی بر این که استراتژی کلّی دکتر احمدی نژاد و تیم انتخاباتی ایشان برای کسب آرا و انتخاب مجدّد چیست؟ گفت: «در این دوره آقای احمدی نژاد کار تبلیغات آن چنانی نخواهد داشت. چون ایشان به نظر ما یکی از شناخته شده ترین رئیس جمهورهای جهان و در داخل و خارج کشور است. . . در این دوره ستادهای مردمی احمدی نژاد بنا بر توصیه احمدی نژاد باید چند تا کار انجام دهند. یکی این است که نسبت به رقبای انتخاباتی ایشان هیچ گونه مخالفتی صورت نگیرد و دیگر آن که در مورد کارهایی که در دولت ایشان رخ داده است اغراق و گزافه گویی صورت نگیرد. لذا تنها کاری که ستادهای انتخاباتی ایشان انجام می دهند، این است که اگر اطلاعات غلطی از سوی رقبا بیان شد فقط همان قسمت را اصلاح کنند. »6
از سوی دیگر تعدادی از حامیان احمدی نژاد معتقد بودند که نباید تصور کنیم فضای اصولگرایی و سفرهای استانی و استقبالهای مردمی از رئیس جمهور رأی را برای آنان غالب می کند و از تبلیغات برای نامزد اصولگرایان غفلت ورزند. در این مورد حبیب الله عسگراولادی در نشست جامعه مهندسین با بیان این موضوع گفت: «این تظاهرات استانی در استانها و شهرستانها و فضای گسترده اصولگرایی برای رأی کافی نیست و باید برای جلب آرأ سرمایه گذاری زیادی کنیم. »7 لذا ستادهای انتخاباتی احمدی نژاد نیز در استانهای کشور سازماندهی شد.
از تفاوتهای تبلیغاتی انتخابات دهم ، تغییر در اخلاق انتخاباتی نامزدها بود که نمونه آن استفاده از رنگها بود. ستاد موسوی با الگوبرداری از انقلابهای مخملی رنگ سبز را به عنوان نماد حامیان موسوی اعلام کرد و برای این امر هزینه های فراوانی برای تهیه مانتو، دستبند، روسری و تی شرت سبز و توزیع آن میان مردم و بویژه قشر جوان انجام داد. این نماد علاوه بر محافل و سخنرانیها، در مطبوعات دوم خردادی هم تبلیغ شد. به گونه ای که بسیاری از روزنامه های جریان اصلاح طلبی با چاپ عکسهایی از جوانان با مچ بندهای سبز از فراگیر شدن موج سبز در کشور خبر دادند. به عنوان مثال روزنامه حیات نو طی یادداشتی تحت عنوان «فراگیری موج سبز» نوشت: «طرحهای تبلیغاتی ستاد مهندس موسوی با رنگ سبز چاپ و توزیع شده و طی دو روز گذشته مورد استقبال عموم مردم قرار گرفته است. رنگ سبز نماد تبلیغاتی ستاد موسوی در میان اقشار مختلف مردم در حال فراگیر شدن است و در اکثر معابر عمومی دیده می شود. »8 در همین راستا روزنامه صدای عدالت با چاپ تصویر بزرگی از سعید حجاریان در حالی که لباس سبز بر تن داشت، از شروط سه گانه وی جهت حمایت حزب مشارکت از موسوی خبر داد و در تیتر اوّل خود نوشت: «شال سبز جهان آرا بر شانه های موسوی. »9 همچنین داریوش قنبری (نماینده مجلس هشتم) در اظهاراتی بیان داشت: «روستاها را هم موج سبز فرا گرفته است. »10
اصرار هواداران و ستاد موسوی بر رنگی کردن حرکت خود، نامزدهای دیگر را نیز به انتخاب رنگ واداشت. به همین منظور ستاد انتخاباتی احمدی نژاد رنگ پرچم کشور را نماد حامیان احمدی نژاد خواند. هاشمی ثمره (رئیس ستاد انتخاباتی احمدی نژاد) در این رابطه گفت: «ما روی رنگ حساسیتی نداریم اما با توجه به سؤالهای متعددی که در این مورد پرسیده می شود، باید بگویم که رنگ ستادهای مردمی دکتر احمدی نژاد باید رنگ کشور و همه ملّت ایران باشد، یعنی رنگ عدالت، پاکی و عشق. و از آن جا که همه اینها در پرچم جمهوری اسلامی ایران که نماد توحید، استقلال و جمهوری اسلامی ایران است، بنابراین پرچم مقدّس جمهوری اسلامی ایران نشان مهم ستادهای مردمی آقای احمدی نژاد است. »11
همچنین ستاد مهدی کروبی با اعلام رنگ سفید به عنوان رنگ حامیان کروبی و توزیع تی شرت سفید بین جوانان با درج کلمه تغییر روی آن، سعی کرد تا انتخابات نهم را در اذهان عمومی زنده کند. 12
پس از اقبال عمومی نسبت به رنگ پرچم برای حامیان دکتر احمدی نژاد، سایت اراده مردم (حامی موسوی) با ابراز نگرانی از این که احمدی نژاد در قبال رنگ سبز حامیان موسوی، پرچم سه رنگ جمهوری اسلامی را انتخاب کرده و حریف را منفعل ساخته است، نوشت: «پیشنهاد می شود موج سبز، پرچم سه رنگ ایران را همراه داشته باشد، با این تفاوت که رنگ سبز آن بزرگتر و رنگهای دیگر کوچک باشند!». 13
استفاده از رنگها از آن جهت حائز اهمیت بود که توانست تأثیر فوق العاده ای در اذهان مردم بگذارد. به طوری که حامیان هریک از نامزدها رنگ نماد ستاد خود را به رخ دیگر رقبا می کشید.
رنگ سبز که به طور طبیعی بیانگر حرکت و پویایی است و در اعتقادات ایرانیان ریشه و جایگاه ویژه ای دارد و رنگ سفید که بیانگر آرامش و صلح است و حتی استفاده از رنگ پرچم کشور گرچه در نوع خود قابل توجه بود اما انحصاری کردن رنگها و مربوط ساختن آن به پوشش و لباس افرادی که به طور طبیعی علاقه مند به این رنگها هستند و از آن استفاده می کنند، نوعی سوء استفاده تبلیغاتی از احساسات و مقدسات مردم بود که در برخی موارد منجر به تقابل رنگها و در نهایت تقابل بین ستادها شد.
بر همین اساس طرفداران احمدی نژاد نصب پارچه های سبز به مناسبت ایام شهادت حضرت زهرا (س) و طرفداران موسوی نصب پرچم ایران در معابر عمومی توسط شهرداری تهران را تعبیر ناصواب می نمودند و آن را شیطنت شهرداری در حمایت یا عدم حمایت از کاندیدای خاص قلمداد می کردند. در میان رنگها البته رنگ سبز دارای حساسیتهایی بود. این رنگ که دارای باری ارزشی و مذهبی در جامعه مقدّس ما تلقی می شد و یادآور بسیاری از مسائل ارزشی چون گنبد خضرأ ائمه معصومین و. . . بود، پس از استفاده های غیر متعارف از این نماد توسط ستاد موسوی و برخی حامیان وی، اعتراض بسیاری از قشرهای جامعه را دربر داشت. بویژه آن که با رواج برخی حرکتهای ناپسند از جمله بستن شال سبز به گردن سگ، پوشیدن مانتوهای کوتاه و تنگ و زننده به رنگ سبز، رقصیدن با لباس و پارچه سبز و. . . این اعتراضات را روز به روز گسترده تر کرد و این عمل در قالب شعر که عموماً از طریق پیامک در سطح جامعه گسترش داده می شد، مورد تقبیح قرار گرفت.
از دیگر روشهای جذب نیرو و هوادار توسط ستاد موسوی سازماندهی دختران فیروزه ای بود که غالباً توسط فائزه هاشمی پیگیری می شد. جعفر فرجی (نویسنده وبلاگ بیقرار) با اشاره به ستادهای سازمان مجاهدین و مشارکت که عناصر اصلی شان در انتخابات نهم در قالب ستادهای معین گرد هم آمده بودند، به روش سازماندهی آنان پرداخته و نوشت: «سازماندهی بر اساس تیمهای کوچک و تشکیل تیمهای مختلط دختران و پسران و استفاده از جاذبه شهوانی برای فعالیت و پایداری بیشتر تیمها. با چنین نگاهی بود که اولویت کاری در ستادها حول محور سازماندهی دختران فیروزه ای قرار گرفت. در وهله اوّل جذب دختران فعال در دانشگاهها و همچنین خبرنگاران روزنامه ها و خبرگزاریها در دستور کار قرار گرفت. این دختران پس از معرفی به ستاد مرکزی و طی دوره ای خاص و پس از اطمینان خاطر، به ستاد اصلی معرفی می شدند. تیمهای 3 تا 5 نفره مختلط با حضور یک یا دو نفر از این دختران نوعاً جذاب شکل گرفت. فضای صمیمی و آزاد حاکم بر ستاد مابین دختران و پسران و میزهای دایره ای که در آن دختران و پسران با یکدیگر دست داده و ساعتها به صحبت و. . . می پرداختند، زمینه جذب خوبی از دید آنان بود. » وی در ادامه ضمن بیان این که برای همه دختران تلفنهای همراه ایرانسل و کارت ویزیت با نام مستعار تهیه شده بود، نوشت: «برای تمامی افرادی که قصد عضویت در ستاد را داشتند، کارت عضویت عادی صادر شده و در صورت چهار بار حضور در برنامه های خیابانی و گزارش آن توسط سر تیم مربوطه، فرد کارت عضویت فعال دریافت نموده و ما بین 50 تا 100 هزار تومان روزانه دریافت می کرد. . . »14
از دیگر روشهای تبلیغاتی در این دوره که عموماً به رخ کشیدن حامیان نامزدها به یکدیگر تلقی می شد، تجمعهای گسترده هواداران نامزدها بود. تشکیل زنجیره انسانی حامیان موسوی از میدان تجریش تا میدان راه آهن و گردهمایی حامیان احمدی نژاد در مصلای بزرگ امام خمینی(ره) از نمونه های آن به شمار می رود.
صندلی داغ مناظره
ابتکار صدا و سیما در برگزاری مناظره های مستقیم کاندیداهای ریاست جمهوری سبب شد تا یکی از تاریخی ترین و جذاب ترین و پربیننده ترین برنامه های سیاسی رسانه ملی رقم بخورد. اما قبل از آغاز مناظره های تلویزیونی دو جریان اصلاح طلبی و اصولگرایی موضع گیریهایی را انجام داده و هرکدام دیگری را به فرار از مناظره متهم و نامزد مورد حمایت خود را آماده هرگونه مناظره معرفی می نمودند.
کیهان